คำพิพากษาคดีเกี่ยวกับความรับผิดในผลิตภัณฑ์ในประเทศญี่ปุ่น

คำพิพากษาคดีเกี่ยวกับความรับผิดในผลิตภัณฑ์ในประเทศญี่ปุ่น

ในการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับกลุ่มทนายความประเทศญี่ปุ่น นายมาซาโตะ นาคามุระ ทนายความ และนายโคโซ คินากาวา ผู้บริโภคในฐานะโจทก์ผู้ได้รับความเสียหายในคดีไฟลุกจากตู้แช่แข็งเป็นเหตุให้ไฟไหม้บ้านทั้งหลัง พร้อมด้วยภริยากับนายยุตากะ ซูซูกิ วิศวกร ได้นำคำพิพากษาคดีตัวอย่างที่ผู้บริโภคชนะคดีมาให้ผู้เขียนได้รับทราบ สรุปได้ดังนี้

คดีตู้แช่แข็งเกิดไฟไหม้

เหตุการณ์ครั้งนี้ได้เกิดขึ้นเมื่อวันที่ ๑ กรกฎาคม ค.ศ. ๑๙๙๑ (ก่อนมีกฎหมายว่าด้วยความรับผิดในผลิตภัณฑ์บังคับใช้) และได้ยื่นฟ้องบริษัท ซันโยฯ เมื่อวันที่ ๑๔ ธันวาคม ค.ศ. ๑๙๙๙ (เมื่อใกล้จะหมดอายุความ) สาเหตุที่หยิบยกคดีนี้มาให้ผู้เขียนได้ทราบเนื่องจากเป็นคดีที่หายากที่ผู้บริโภคจะชนะคดีในเรื่องเกี่ยวกับความรับผิดในผลิตภัณฑ์ บริษัทฯ ผู้ผลิตได้ปฏิเสธความรับผิดทุกกรณีซึ่งผู้เสียหายมีหน้าที่ที่จะต้องนำสืบถึงความบกพร่องของบริษัทฯ ผู้ผลิตตามหลักกฎหมายแพ่ง แนวทางการพิจารณาคดีและการชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานของศาลญี่ปุ่น คดีจะมีโอกาสชนะก็ต่อเมื่อมีพยานหลักฐานร้อยละ ๗๐ ถึง ๙๐ ซึ่งผู้เสียหายจะต้องพิสูจน์และนำสืบให้ได้ซึ่งยากที่จะเป็นไปได้  อย่างไรก็ตาม คดีนี้ได้รับความสนใจจากนักกฎหมาย ทนายความ และประชาชนผู้มาให้กำลังใจ  จากการพิสูจน์หลักฐานซึ่งศาลได้มีหมายเรียกพยานหลักฐานการพิสูจน์จากเจ้าพนักงานดับเพลิง จากการพิสูจน์พบว่าวัสดุกันไฟ ซึ่งเป็นส่วนประกอบของตู้แช่แข็งเป็นวัสดุที่เป็นเชื้อเพลิงได้อย่างดีเมื่อตัวควบคุมความร้อนไหม้และขยายวงกว้างไปยังวัสดุดังกล่าว ศาลได้พิจารณาแล้วเห็นว่ามีพยานหลักฐานมากกว่าคดีก่อนๆ มาก และศาลได้พิพากษาคดีดังกล่าวให้ผู้เสียหายเป็นฝ่ายชนะคดี

ผลของคำพิพากษาคดีนี้ได้รับความสนใจเป็นอย่างยิ่งจากสื่อมวลชนทั้งในและต่างประเทศ ได้แก่ สถานีวิทยุโทรทัศน์บีบีซี และนิตยสารไทม์ฉบับวันที่ ๒๕ กันยายน ค.ศ. ๒๐๐๐

ผลของคดีนี้นำไปสู่แนวความคิดเรื่องเกี่ยวกับค่าเสียหายในเชิงลงโทษเนื่องจากศาลได้พิพากษาให้บริษัทฯ จ่ายค่าตอบแทนทนายร้อยละ ๒๐ ของค่าเสียหายทั้งหมด ซึ่งโดยปกติศาลจะกำหนดให้เพียงร้อยละ ๑๐ เท่านั้น  นอกจากนี้ แนวความคิดเกี่ยวกับระบบการตรวจค้นข้อมูลเกี่ยวกับสินค้าของบริษัทฯ ผู้ผลิตจะต้องสามารถขอตรวจสอบได้จากผู้บริโภค จากผู้ผลิต ตลอดจนกระบวนการเรียกสินค้าคืนจากตลาด

คดีเครื่องนวด

คดีนี้มีผู้เสียชีวิตจากเครื่องนี้ ๓ ราย ซึ่งจากการชันสูตรพลิกศพพบว่ามีแรงดันมากเกินไปทำให้ปอดไม่ทำงานและไม่สามารถหาสาเหตุได้ว่าเกิดจากอะไร สินค้าดังกล่าวได้รับอนุมัติจากกระทรวงสาธารณสุขกำหนดให้เป็นเวชภัณฑ์ และสั่งให้มีการเรียกคืนสินค้า คดีนี้อยู่ระหว่างการดำเนินคดีโดยกลุ่มทนายความของผู้บรรยาย

ในการนี้ ผู้เขียนได้เสนอข้อคิดเห็นว่าคดีนี้จากการที่ได้ทดสอบใช้เครื่องนวดด้วยตนเองพบว่าเครื่องนวดดังกล่าวมีสภาพอันตรายอย่างยิ่งสืบเนื่องมาจากการออกแบบ และอาจทำให้ผู้ใช้หมดสติได้โดยง่ายหากได้รับแรงอัดบริเวณหัวใจและปอดซึ่งทำให้เลือดไม่สามารถไปหล่อเลี้ยงสมองได้ กรณีดังกล่าว แม้ว่าหน่วยงานของรัฐจะได้อนุมัติให้สามารถจำหน่ายได้ก็ตาม ความเสียหายอันเกิดจากการเสียชีวิตของผู้บริโภค หน่วยงานภาครัฐพึงจะต้องรับผิดและเจ้าพนักงานของรัฐผู้อนุมัติที่เกี่ยวข้องทุกลำดับควรจะถูกฟ้องเป็นจำเลยเกี่ยวกับการใช้อำนาจอนุมัติโดยขาดการพิจารณาหรือไม่ ในการนี้ ทนายความผู้บรรยายได้มีความเห็นคล้องต้องกับผู้เข้ารับการอบรม อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติอาจเรียกร้องให้หน่วยงานของรัฐร่วมรับผิดด้วยย่อมเป็นไปได้ยาก

 

จากเหตุการณ์ทั้ง ๒ คดี จะเห็นได้ว่าผู้พิพากษาจะใช้พยานหลักฐานเป็นจำนวนมากซึ่งเป็นการยากในการปฏิบัติของทนายความในการที่จะนำสืบพิสูจน์ความเสียหายให้เป็นที่ประจักษ์

 

ข้อสังเกตของผู้เขียน

จากตัวอย่างคดีเกี่ยวกับความรับผิดในผลิตภัณฑ์ได้ชี้ให้เห็นถึงกระบวนการทางศาลของญี่ปุ่น ถึงแม้ว่าจะมีกฎหมายว่าด้วยความรับผิดในผลิตภัณฑ์เพื่อเอื้อประโยชน์ในการให้ผู้บริโภคที่ได้รับความเสียหายในเรื่องภาระการพิสูจน์ความสัมพันธ์ระหว่างเหตุและผลแห่งความเสียหาย แต่กระบวนการพิจารณาของศาลญี่ปุ่นยังให้ความสำคัญกับหลักฐานและพยานแวดล้อมเป็นสำคัญ หากผู้บริโภคขาดแคลนในจุดนี้ก็ยากที่จะชนะคดี จึงเป็นปัญหาที่ให้ผู้ที่เกี่ยวข้องได้พิจารณา  อย่างไรก็ตาม เมื่อมีคำพิพากษาออกมาผู้บริโภคเป็นฝ่ายชนะคดีได้แล้ว ผู้ประกอบธุรกิจย่อมเห็นว่าไม่เป็นผลดีกับภาคธุรกิจ จึงส่งผลให้การแก้ไขกฎหมายไม่ได้รับความร่วมมือจากภาคธุรกิจเท่าที่ควร