ตุลาการภิวัตน์
ผมได้รับ อี-เมล์ จาก รศ. พิเชษฐ เมาลานนท์ เกี่ยวกับเรื่องตุลาการภิวัตน์ คิดว่าถ้าเอามารวบรวมไว้บน Gotoknow น่าจะมีประโยชน์ จึงตัดตอนมาดังนี้
“ในเรื่องของตุลาการภิวัตน์ - - คนไทยก็พูดกันมาก ในลักษณะผิดๆ ถูกๆ ดังปรากฎในหน้าสื่อมวลชนไทยทั่วไป
โดยเฉพาะที่เข้าใจไปผิดๆ ว่า "ตุลาการภิวัตน์" หมายถึงตุลาการมีอำนาจออกไปนอกศาล ตามรัฐธรรมนูญ ๒๕๕๐
ที่ สนช. ท่านได้เขียนไว้อย่างพิสดารล้ำลึก และกึกกือ
แต่กระนั้น ยังมีคนไทยไม่น้อย ไปลงประชามติให้ สนช. ท่าน "สอบผ่าน"
นั่นคือเรื่องที่พิลึกกึกกือ อย่างหาอะไรเปรียบได้ยาก จากสากลโลก
ไม่ว่าพวกเราจะอ้างเป็น Thai Context เช่นไรก็ตาม
แม้คนไทยต่างพูด ต่างบ่น ในเรื่องของ "ตุลาการภิวัตน์" กันมากมายเพียงใด
แต่คนไทยยัง "ทำอะไร" (do anything) น้อยมาก - - คือแทบไม่ศึกษาวิจัยอะไรเลย ในเรื่องนี้
ท่านผู้ใดติดตามฟังเล็คเชอร์ของท่าน อจ. ประเวศ วะสี
คงจำขึ้นใจว่า ท่านจะเล็คเชอร์ซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า - - ปัญหาเรื่องนักกฎหมายไทยนั้นมัน "ดำมืด"
โดยท่านมักจะ Quote คำพูดของ อจ. บวรศักดิ์ ร่วมกับท่าน อจ. อักขราทร
แม้กระนั้น คนไทยก็ศึกษาวิจัยในเรื่อง "นักกฎหมายไทย" กันน้อยมาก
ทั้งนี้ ไม่พักต้องกล่าวถึงการศึกษาวิจัย กันในเรื่อง "ตุลาการภิวัตน์"
ซึ่งเป็น "ที่พึ่งแหล่งสุดท้าย" ของพวกเรา
เมื่อ ๑๐ ปีก่อน ผมเผอิญไปสอนกฎหมายที่ญี่ปุ่น
ได้พบว่าคนญี่ปุ่นเขากำลังศึกษากันมาก ในวิชาที่พวกเขาเรียกกันว่า "ไซบัง-กักขึ" (Saiban Gaku)
แปลตรงตัวเป็นไทยได้ว่า "ตุลาการศาสตร์"
ที่ฝรั่งเขาเรียกว่า "Judicial Process"
"ทีมวิจัยปัญหาตุลาการศาสตร์" ของผมจึงพยายาม Fill the Gap
ด้วยการจัดสัมมนานี้ขึ้น ดังรายละเอียด ที่แนบมานี้
งานสัมมนานี้ มีจุดหมายศึกษาวิจัยในเรื่องอำนาจตุลาการ ที่ตัดสินคดีสิทธิชุมชน ภายในศาล เท่านั้น
มิได้ก้าวข้ามไปในเรื่องอำนาจของตุลาการ ที่นอกศาล แต่ประการใด
เพราะ "ตุลาการภิวัตน์" ตามความหมายที่ถูกต้อง
ต้องเป็นเรื่อง The Judicial Powers within Courthouses เท่านั้นครับ
จึงใคร่ขอประชาสัมพันธ์ และเรียนเชิญชวนท่านเข้าร่วม
กับเชิญชวนท่านไตร่ตรองว่า จะร่วมพลังกันพัฒนา "คู่มือตุลาการด้านคดีสิทธิชุมชน" ขึ้นมาได้อย่างไร
พิเชษฐ เมาลานนท์”
การสัมมนาที่เอ่ยถึงข้างบน เป็นการสัมมนาเพื่อร่วมกันพัฒนา “คู่มือตุลาการด้านคดีสิทธิชุมชน” ในวันเสาร์ ที่ ๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑ ที่โรงแรมเจ้าพระยา ปาร์ก เป็นการสัมมนาเพื่อขับเคลื่อนขบวนการตุลาการภิวัตน์อย่างหนึ่ง
ผมรู้สึกว่า คำว่า ตุลาการภิวัตน์ไม่น่าจะถูกต้อง น่าจะใช้ ตุลาการภิวัฒน์มากกว่า คือหมายถึงการอภิวัฒน์กระบวนการตุลาการ หรือการทำให้กระบวนการตัดสินคดีมีพัฒนาการยิ่งขึ้น คิดอย่างนี้ไม่ทราบว่าถูกต้องหรือไม่
วิจารณ์ พานิช
๒๖ ม.ค. ๕๑ร
ะยอง
