ในสถานการณ์นี้ นักเรียนควรเรียนรู้อะไรได้บ้าง

ตามความหมายของ education ทุกอย่างคือการเรียนรู้

นั่งดูรายการโทรทัศน์ มีการเชิญท่านผู้รู้หลายท่านมาให้ความรู้ เกี่ยวกับจักรีวงศ์ ประเพณีการพระศพ ขนบธรรมเนียมประเพณี บางเรื่องดราก็ไม่เข้าใจเหตุผล หรือหลักการ แต่พอฟังท่านผู้ทรงคุณความรู้เหล่านั้น ก็เกิดความกระจ่าง เช่น

เรื่อง สดับปกรณ์ ที่เรียกอย่างสามัญชน ก็คือการทอดผ้าบังสุกุล มีธรรมเนียมสืบเนื่องมาแต่ครั้งสมัยพุทธกาล ที่พระต้องไปพิจารณาอสุภะซากศพ แล้วนำผ้าห่อศพมาใช้ (มีรายละเอียดเกี่ยวกับว่า ทำไมจีวรพระต้องตัดเย็บเป็นขันธ์ การถวายผ้าอาบนำฝน การรับผ้ากฐิน แต่จะไม่กล่าวถึงในที่นี้ เพราะไม่ใช่ประเด็นที่จะเขียน) การเรียกหลักการคือ ใครเป็นผู้รับบุญกุศลนั้น ถ้าเป็นพระเจ้าแผ่นดินและพระบรมวงศ์ ก็เรียกว่า สดับปกรณ์ ไม่ว่าคนอุทิศจะเป็นผู้ใดก็ตาม

เรื่องเหล่านี้ชวนให้คิดเกี่ยวกับการเรียนการสอน ที่เขามีการเรียนรู้ที่ใช้สถานการณ์ที่เกิดขึ้นเป็นสาระในการเรียน มีชื่อเรียกว่า incidental learning

ในสถานการณ์งานพระศพของสมเด็จพระพี่นาง มีข้อมูลต่าง ๆ ที่น่าสน เผยแพร่ออกทางสื่อต่าง ๆ ครูที่ใส่ใจอาจนำมาพูดคุยหรือให้นักเรียนทำเป็นรายงาน  แต่ถ้าเยี่ยมไปกว่านั้นก็น่าอกแบบกระบวนการเรียนรู้ ได้เยอะแยะ เช่น

การรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับพระราชวงศ์  แล้วมาเขียนเป็นแผนผัง family tree การสอนนี้ขึ้นอยู่กับมีเป้าหมายจะสอนอะไร ก็เน้นเรื่องนั้นเป็นหลัก และเนื้อหาเป็นสื่อในการเรียนรู้ เป้าหมายหรือวัตถุประสงค์อาจมีดังนี้

1.  ให้นักเรียนได้นำเสนอความคิดโดยใช้เครื่องมือช่วยคิด(thinking tool) แบบหนึ่ง

2.   ให้นักเรียนได้ฝึกการเล่าเรื่อง การใช้คำราชาศัพท์

การเรียนการสอนที่ใช้สถานการณ์ต่าง ๆ ทีเกิดขึ้นมาเป็นประเด็นในการเรียนรู้แบบนี้ จะช่วยให้การเรียนสัมพันธ์กับชีวิตจริงมากขึ้น สื่อก็ไม่ต้องไปหาให้ยุ่งยาก มีกันดาษดื่น   

มาลองให้ความสนใจกับการสอนในลักษณะนี้ดีไหมครับ...

 

[ออต ญาณพิสิษฐ์]

ครูหนุ่ม

• ออตชอบดูข่าวที่ท่านเสด็จต่างประเทศมาก เพราะได้ความรู้มาก
• แม้ไม่ได้ไปเอง ก็ได้ความรู้
• ได้ข่าวว่าท่านทรง อ่านสคริปข่าวด้วยพระองค์เอง

[จตุพร วิศิษฏ์โชติอังกูร]

รูปแบบการเรียนรู้แบบนี้ทำให้ผู้เรียนสนใจมากเพราะสอดคล้องกับ เวลาที่เป็นปัจจุบัน

เวลาผมเป็นวิทยากร หรือ ผู้นำการแลกเปลี่ยน การยกเหตุการณ์ที่ทันสมัยมาพูดคุย ช่วยเร้าความสนใจมาก

ทั้งครูและนักเรียน จึงจำเป็นต้องค้นคว้าหาความาใหม่ๆเสมอเพื่อนำมาเชื่อมกับความรู้เดิม สังเคราะห์ วิเคราะห์เพื่อให้ศาสตร์ใหม่ เข้าใจสิ่งที่เปลี่ยนได้เป็นอย่างดี

ผมกำลังจะไปบรรยาย-แลกเปลี่ยน กับ นศ.ป.โท ที่ มช. เรื่องของการเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพ  ผมกำลังคิดหารูปแบบการนำเสนอ การชี้ชวนให้ช่วยกันคิด มากกว่าการบรรยายแบบเดิมๆ กรณีนี้ อ.หนุ่ม มีประสบการณ์อย่างไรบ้าง???

ผมมีประสบการณ์ในพื้นที่มาส่วนหนึ่งก็คิดว่าตรงนั้นเองจะนำมาประมวล ให้สอดคล้องกับ ทฤษฏี

บ่อยครั้งที่เราพูดแต่ทฤษฏี แต่การทำจริงนั้น ไม่เหมือน ไม่ตรงกันเสียเลยทีเดียว ทำให้เกิดภาพของการทำแบบไม่เข้าใจบ่อยๆ ก็นับว่าเสียเวลาครับ

 

[ครูหนุ่ม]

คุณออต

• เรื่องการไปเรียนรู้นอกสถานที่ในต่างประเทศเขาปลูกฝังกันมา เด็กเล็กก็ไปสวนสาธารณะ หรือสถานที่ใกล้ ๆ โรงเรียน  ครูก็จัดกิจกรรมให้ทำ เช่น ขุดดูทรายที่ชายหาดว่าเจออะไรบ้าง และจัดประเภท แล้วนำเสนอ  พอโตขึ้นก็ไปไกลมากขึ้น อาจไปถึงต่างประเทศ ทำกิจกรรมประเภทจิตอาสา
• เวลาเรียนเขาก็ให้ความใส่ใจในรายละเอียดต่าง ๆ เรื่องความหมาย ประวัติความเป็นมา
• ฝ่ายไทย เราก็ปล่อยเด็กวิ่งกันวุ่น ถือสมุดจดไปหมด ถามดูว่าจดอะไร ก็ตอบ "ไม่รู้ ครูบอกให้จด" ความจริงต้องเรียนมาก่อน แล้วตั้งคำถามไปศึกษาเพิ่ม
• ผมเคยถือหนังสือเกี่ยวกับเที่ยววัดในพระนคร ไปเที่ยววัดโพธิ์  ในหนังสือเขาว่า คติการสร้างวัดนี้แทนจักรวาล ด้านหน้าและด้านหลังพระอุโบสถจึงมีรูปวาดพระจันทร์และพระอาทิตย์ทรงรถ แทนการโคจรรอบจักรวาล  ผมก็ไปเดินชะเง้อคอหา พอเจอแล้วรู้สึกอิ่มใจอย่างบอกไม่ถูก  
• เวลาไปเทศกาลสงกรานต์ ในวัดพระแก้วจะเชิญพระพุทธรูปออกมาสรงน้ำ บางองค์ดูพุทธลักษณะก็รู้ว่าเป็นพระพุทธศิลป์ลาว ท่านจะมาอยู่ที่นี่อย่างไรเราก็คงพอเดาได้ ผมก็ไปกราบท่านทุกปี ยังพูดกับท่านในใจว่า "ท่านสบายดีไหมครับ ยังคิดถึงบ้านอยู่หรือเปล่า ปีหน้าคงได้พบกับท่านอีกนะครับ"  

[ครูหนุ่ม]

คุณเอก

• เคยเรียนเกี่ยวกับงานวิจัยเชิงคุณภาพมาบ้าง มีกิจกรรมที่เคยเรียนกับอาจารย์สุภางค์ อาจารย์นงลักษณ์ และอาจารย์ฉวีวรรณ ที่ผมชอบและคิดว่าช่วยให้ผมเข้าใจการรวบรวมข้อมูลเชิงคุณภาพมากขึ้น

1. การฝึกการสังเกต และตีความข้อมูล มีการให้ดูรูปภาพ หรือ clip เหตุการณ์ที่ไม่อยู่ในสถานการณ์ทั่วไป ให้เกิดอารมณ์ของคนนอก  แล้วตามด้วยประเด็นคำถาม (1) เห็นอะไรบ้าง เป็นข้อมูลเชิงประจักษ์  (2) จากประสบการณ์เดิมที่มีจะตีความข้อมูลเหล่านั้นว่าอย่างไร เรื่องแค่เห็นอะไรนี่ก็ต้องฝึกกันนาน เพราะขึ้นอยู่กับว่า sense จะละเอียดกันขนาดไหน การตีความก็ขึ้นอยู่ภูมิรู้เดิมและความสามารถในการตีความ ถ้ายังขาด ตอนนี้เป็นช่วงที่ดีสำหรับการเติม ในหลวงท่านว่า "เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา"
2. การฝึกการสัมภาษณ์ เคยทำเป็นบทบาทสมมติ ให้เป็นผู้สัมภาษณ์ และผู้ถูกสัมภาษณ์ ก่อนเริ่มก็ให้ผู้ที่จะสัมภาษณ์ไปเตรียมประเด็นคำถามที่นอกห้อง ส่วนคนถูกสัมถาษณ์อยู่ในห้องประชุม เราก็เตรียมกันว่า "ให้เป็นผู้ให้ข้อมูลที่ยียวนที่สุด พาออกนอกเรื่องให้มากที่สุด"  จากนั้นก็เริ่มการสัมภาษณ์ไปจนจบ  แล้วเริ่มกิจกรรม reflection ให้ผู้สัมภาษณ์/ผู้ถูกสัมภาษณ์ สะท้อนการเรียนรู้ อารมณ์ความรู้สึก  จากนั้นก็เปิดเวทีอภิปราย สุดท้ายก็สรุปเป็นหลักการของการสัมภาษณ์  ถ้ามีเวลาก็จัดกลุ่ม 3 คน เป็นผู้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล และผู้สังเกต เวียนบทบาทให้ครบถ้วน  ประเด็นสำคัญคือประสบการณ์สดใหม่ตรงนั้นต้องถูกยกขึ้นมาพูดคุย และสรุปเป็นหลักการสำคัญเพื่อนำไปประยุกต์ใช้ให้ได้   
3. การศึกษเอกสาร(book study) เป็นการยกเรื่องราวจากเอกสารบางตอนมาคุยกัน เช่น เคยใช้เรื่องกรณีศึกษาการแก้ปัญหาของเด็กนักเรียน ที่กินขนมแล้วมือเลอะ บางคนก็ไปล้างมือ บางคนไม่ล้าง มี dialouge ประกอบ  พวกเราอ่านแล้วก็คุยกัน จนได้ข้อสรุปชั่วคราว (working hypothesis) ว่า "ในสถานการแก้ปัญหา ขึ้นอยู่กับว่าเด็กเห็นว่ามันเป็นปัญหาหรือไม่ ถ้าเขาเห็นว่าเป็นปัญหา เขาก็ไปล้างมือ ถ้าไม่เห็นเขาก็ปล่อยไป คนที่เป็นปัญหากลับเป็นครูซะเองที่หงุดหงิดใจว่าเด็กสกปรก"  อันนี้เป็นการฝึกกระบวนการตีความ การหาความหมาย การหาแบบแผน การลงข้อสรุปจากเรื่องราว ก็สนุกดีครับ

  ผมคิดว่ากิจกรรมเหล่านี้เหมาะกับการบรรยายหรือ short course training เพื่อให้เข้าใจกระบวนการเชิงคุณภาพอย่างง่าย ๆ ได้บ้าง  แต่คุณเอกก็ต้องไปคิดต่อ เลือกรับ ปรับใช้ครับ ...เพราะอย่างไรเสียก็ต้องบรรยายหรือสอนในสิ่งที่เป็นตัวตนของตัวเองใช่ไหมครับ  ได้ผลเป็นอย่างไรเล่าสู่กันฟังบ้างนะครับ