"ปัญหาเสียวสะหวาด"

ปัญหาวัยรุ่นทำให้ปวดหัวไปทุกระดับ  นับแต่ระดับรัฐบาล  ลงมาจนถึงระดับครอบครัว  พ่อแม่ผู้ปกครองทุกวันนี้แทบไม่เป็นอันกินอันนอน  เวลาลูกออกนอกบ้าน  ไม่ว่าไปโรงเรียนหรือไปกับเพื่อนวันหยุด  เหตุการไม่พึงประสงค์เกิดขึ้นได้เสมอไม่เลือกชนชั้นวรรณะ  ไม่ไปเจอคนร้ายก็เผลอไปอยู่ในกลุ่มเพื่อนที่เสี่ยงต่ออันตราย  จนเลยเถิดไปเกิดเรื่องราวไม่ดีก็มีให้เห็นอยู่เสมอในยุคสังคมข่าวสารทันตาทันใจ

มีปริศนาคำพูดภาษาอีสาน-ลาว กล่าวถึงไว้มาแต่โบราณกาล  ผู้มีอายุของชาวอีสานคงเคยได้ยินมาบ่อย  ฟังดูไพเราะ  ถ้าไม่อธิบายจริง ๆ  อาจคิดว่าเป็นเรื่องนิทานปรำปราของสัตว์ในป่าเท่านั้น  แต่เมื่อได้ขบคิดใคร่ครวญดูจึงรู้ว่าเป็นคำล้ำลึก  ความหมายส่งผลมาถึงปัญหาวัยรุ่นในปัจจุบัน

ปริศนาคำพูดภาษาอีสาน-ลาวที่ว่านี้เรียกว่า "ปัญหาเสียวสะหวาด"  ซึ่งไม่มีการอธิบายแน่ชัดว่าทำไม่จึงเรียกว่า  เสียวสะหวาด  รู้แต่ว่าเป็นปัญหาประเภทคดีโลกซึ่งปราชญ์โบราณว่าไว้  ดังนั้นเรื่องชื่อที่เรียกว่า "ปัญหาเสียวสะหวาด" จึงรอให้ผู้รู้อธิบายต่อไป 

ปริศนาเสียวสะหวาดบทหนึ่งกล่าวว่า "ขวานหล่อนบ้องไปถืกท้องกวาง  ฟานกินหมากขามป้อมไปคาคอมั่ง   มั่งบ่ขี้สามมื้อกระต่ายตาย   กระต่ายตายแล้วเหนอ้มผั่นเน่านำ"

ศัพท์ที่ควรทราบ  1) หล่อน : คลอน , โยก, หลุด  เช่น  แข้วหล่อน คือฟันโยก, ฟันหลุด  ความหมายอื่นคือ  หมด  หายไม่เหลือ เช่น กินจนหล่อนบ่เหลือไว้ คือกินจนหมดไม่เหลือไว้  2) บ้อง :  ปลอก, ช่องสำหรับสวมเครื่องมือ เช่น  บ้องมีด บ้องสิ่ว คือปลอกสวมด้ามมีดด้ามสิ่ว  ส่วนบ้องขวานในที่นี้หมายถึงช่องหรือรูใบขวานที่สวมด้ามขวาน  3) ถืก : ถูก  4) ฟาน : อีเก้ง  5) มั่ง : ละมั่ง  6) มื้อ : วัน  7) เหนอ้ม : อีเหนชนิดหนึ่ง กล่าวกันว่าตัวมันมีกลิ่นเหมือนกลิ่นต้นอ้ม  8) ผั่น : ก็  9) นำ : ด้วย, ตาม (อธิบายนำใน ภาษาพาม่วน 1 นำ ที่แปลว่า ตาม )

กล่าวเป็นภาษากลางจะได้ว่า  "ขวานหลุดด้ามไปโดนท้องกวาง   อีเก้งกินมะขามป้อมไปติดคอละมั่ง   ละมั่งไม่ถ่ายสามวันกระต่ายตาย   กระต่ายตายแล้วอีเหนก็เน่า(ตาย)ด้วย"

ความหมายของปริศนาเสียวสะหวาดว่าดังนี้

1. ขวานหล่อนบ้องไปถืกท้องกวาง : ขวานหลุดด้ามไปโดนท้องกวาง  หมายถึง  คนเราเคราะห์หามยามร้าย  ไม่ได้ทำความผิดอะไรเลย  แต่ต้องได้รับโทษกรรมที่คนอื่นก่อขึ้น  เช่น  เด็กนักเรียนโดนลูกหลงกระสุนปืนเสียชีวิตจากเหตุวัยรุ่นทะเลาะวิวาทกัน เด็กที่เสียชีวิต  พ่อแม่เด็กทั้งที่เสียชีวิต  ทั้งที่เป็นฝ่ายทะเลาะวิวาท  ย่อมอยู่ในความหมายนี้ได้

2. ฟานกินหมากขามป้อมไปคาคอมั่ง : อีเก้งกินมะขามป้อมไปติดคอละมั่ง  หมายถึง  ลูกกระทำความผิดแล้วไปคาคอพ่อแม่  และผูใหญ่ที่เกี่ยวข้องทั้งหมด  ซึ่งเป็นผู้ดูแลตามฐานะหน้าที่ทั้งปวง

3. มั่งบ่ขี้สามมื้อกระต่ายตาย : ละมั่งไม่ถ่ายสามวันกระต่ายตาย  หมายถึง พ่อแม่ช่วยเหลือลูกไม่ได้  ลูกต้องได้รับโทษ  ไม่ว่าลูกที่กระทำไม่ดี  หรือลูกที่พลอยโดนผลกระทบอันไม่ดีนั้น ๆ

4. กระต่ายตายแล้วเหนอ้มผั่นเน่านำ : กระต่ายตายแล้วอีเหนก็เน่าด้วย  หมายถึง  พวกพี่น้อง  เพื่อนฝูง  พ่อแม่  สังคม  ประเทศชาติ  ย่อมเสื่อมเสียชื่อเสียง  เปรียบเสมือนเน่าเหม็นไปด้วย

สมัยก่อนผู้เฒ่าผู้แก่พูกจากันบ่อย  แต่ไม่ค่อยแปลกันเท่าไรนัก  ปล่อยให้ลูก ๆ หลาน ๆ คิดกันเอาเอง  หรือไม่ก็หมอลำกลอนแบบดั้งเดิม(รุ่นใหม่เป็นหมอลำซิ่งไปหมด  ไม่ฝึกหัดกลอนลำคดีโลกคดีธรรมอีกแล้ว) มักกล่าวถึงในบทลำ  เช่น ลำยาวกลอนหนึ่ง (จำชื่อกลอนไม่ได้)ของหมอลำเคน  ดาเหลา  บันทึกเสียงไว้  และนำมาลำสด ๆ หลายครั้ง

จึงขอมอบแด่ทุกท่านที่เคยและไม่เคยได้ยินมาก่อน รู้จักและเข้าใจปริศนา เสียวสะหวาด บทนี้เพิ่มขึ้น  เพื่อเป็นอนุสติอย่างหนึ่งในวันขึ้นปีใหม่ 2551 นี้ครับผม.