ผญาม่วน 5... ไม่ได้ทำผิด แต่ได้รับโทษ (ขวานหล่อนบ้อง)


"ปัญหาเสียวสะหวาด"

ปัญหาวัยรุ่นทำให้ปวดหัวไปทุกระดับ  นับแต่ระดับรัฐบาล  ลงมาจนถึงระดับครอบครัว  พ่อแม่ผู้ปกครองทุกวันนี้แทบไม่เป็นอันกินอันนอน  เวลาลูกออกนอกบ้าน  ไม่ว่าไปโรงเรียนหรือไปกับเพื่อนวันหยุด  เหตุการไม่พึงประสงค์เกิดขึ้นได้เสมอไม่เลือกชนชั้นวรรณะ  ไม่ไปเจอคนร้ายก็เผลอไปอยู่ในกลุ่มเพื่อนที่เสี่ยงต่ออันตราย  จนเลยเถิดไปเกิดเรื่องราวไม่ดีก็มีให้เห็นอยู่เสมอในยุคสังคมข่าวสารทันตาทันใจ

มีปริศนาคำพูดภาษาอีสาน-ลาว กล่าวถึงไว้มาแต่โบราณกาล  ผู้มีอายุของชาวอีสานคงเคยได้ยินมาบ่อย  ฟังดูไพเราะ  ถ้าไม่อธิบายจริง ๆ  อาจคิดว่าเป็นเรื่องนิทานปรำปราของสัตว์ในป่าเท่านั้น  แต่เมื่อได้ขบคิดใคร่ครวญดูจึงรู้ว่าเป็นคำล้ำลึก  ความหมายส่งผลมาถึงปัญหาวัยรุ่นในปัจจุบัน

ปริศนาคำพูดภาษาอีสาน-ลาวที่ว่านี้เรียกว่า "ปัญหาเสียวสะหวาด"  ซึ่งไม่มีการอธิบายแน่ชัดว่าทำไม่จึงเรียกว่า  เสียวสะหวาด  รู้แต่ว่าเป็นปัญหาประเภทคดีโลกซึ่งปราชญ์โบราณว่าไว้  ดังนั้นเรื่องชื่อที่เรียกว่า "ปัญหาเสียวสะหวาด" จึงรอให้ผู้รู้อธิบายต่อไป 

ปริศนาเสียวสะหวาดบทหนึ่งกล่าวว่า "ขวานหล่อนบ้องไปถืกท้องกวาง  ฟานกินหมากขามป้อมไปคาคอมั่ง   มั่งบ่ขี้สามมื้อกระต่ายตาย   กระต่ายตายแล้วเหนอ้มผั่นเน่านำ"

ศัพท์ที่ควรทราบ  1) หล่อน : คลอน , โยก, หลุด  เช่น  แข้วหล่อน คือฟันโยก, ฟันหลุด  ความหมายอื่นคือ  หมด  หายไม่เหลือ เช่น กินจนหล่อนบ่เหลือไว้ คือกินจนหมดไม่เหลือไว้  2) บ้อง :  ปลอก, ช่องสำหรับสวมเครื่องมือ เช่น  บ้องมีด บ้องสิ่ว คือปลอกสวมด้ามมีดด้ามสิ่ว  ส่วนบ้องขวานในที่นี้หมายถึงช่องหรือรูใบขวานที่สวมด้ามขวาน  3) ถืก : ถูก  4) ฟาน : อีเก้ง  5) มั่ง : ละมั่ง  6) มื้อ : วัน  7) เหนอ้ม : อีเหนชนิดหนึ่ง กล่าวกันว่าตัวมันมีกลิ่นเหมือนกลิ่นต้นอ้ม  8) ผั่น : ก็  9) นำ : ด้วย, ตาม (อธิบายนำใน ภาษาพาม่วน 1 นำ ที่แปลว่า ตาม )

กล่าวเป็นภาษากลางจะได้ว่า  "ขวานหลุดด้ามไปโดนท้องกวาง   อีเก้งกินมะขามป้อมไปติดคอละมั่ง   ละมั่งไม่ถ่ายสามวันกระต่ายตาย   กระต่ายตายแล้วอีเหนก็เน่า(ตาย)ด้วย"

ความหมายของปริศนาเสียวสะหวาดว่าดังนี้

1. ขวานหล่อนบ้องไปถืกท้องกวาง : ขวานหลุดด้ามไปโดนท้องกวาง  หมายถึง  คนเราเคราะห์หามยามร้าย  ไม่ได้ทำความผิดอะไรเลย  แต่ต้องได้รับโทษกรรมที่คนอื่นก่อขึ้น  เช่น  เด็กนักเรียนโดนลูกหลงกระสุนปืนเสียชีวิตจากเหตุวัยรุ่นทะเลาะวิวาทกัน เด็กที่เสียชีวิต  พ่อแม่เด็กทั้งที่เสียชีวิต  ทั้งที่เป็นฝ่ายทะเลาะวิวาท  ย่อมอยู่ในความหมายนี้ได้

2. ฟานกินหมากขามป้อมไปคาคอมั่ง : อีเก้งกินมะขามป้อมไปติดคอละมั่ง  หมายถึง  ลูกกระทำความผิดแล้วไปคาคอพ่อแม่  และผูใหญ่ที่เกี่ยวข้องทั้งหมด  ซึ่งเป็นผู้ดูแลตามฐานะหน้าที่ทั้งปวง

3. มั่งบ่ขี้สามมื้อกระต่ายตาย : ละมั่งไม่ถ่ายสามวันกระต่ายตาย  หมายถึง พ่อแม่ช่วยเหลือลูกไม่ได้  ลูกต้องได้รับโทษ  ไม่ว่าลูกที่กระทำไม่ดี  หรือลูกที่พลอยโดนผลกระทบอันไม่ดีนั้น ๆ

4. กระต่ายตายแล้วเหนอ้มผั่นเน่านำ : กระต่ายตายแล้วอีเหนก็เน่าด้วย  หมายถึง  พวกพี่น้อง  เพื่อนฝูง  พ่อแม่  สังคม  ประเทศชาติ  ย่อมเสื่อมเสียชื่อเสียง  เปรียบเสมือนเน่าเหม็นไปด้วย

สมัยก่อนผู้เฒ่าผู้แก่พูกจากันบ่อย  แต่ไม่ค่อยแปลกันเท่าไรนัก  ปล่อยให้ลูก ๆ หลาน ๆ คิดกันเอาเอง  หรือไม่ก็หมอลำกลอนแบบดั้งเดิม(รุ่นใหม่เป็นหมอลำซิ่งไปหมด  ไม่ฝึกหัดกลอนลำคดีโลกคดีธรรมอีกแล้ว) มักกล่าวถึงในบทลำ  เช่น ลำยาวกลอนหนึ่ง (จำชื่อกลอนไม่ได้)ของหมอลำเคน  ดาเหลา  บันทึกเสียงไว้  และนำมาลำสด ๆ หลายครั้ง

จึงขอมอบแด่ทุกท่านที่เคยและไม่เคยได้ยินมาก่อน รู้จักและเข้าใจปริศนา เสียวสะหวาด บทนี้เพิ่มขึ้น  เพื่อเป็นอนุสติอย่างหนึ่งในวันขึ้นปีใหม่ 2551 นี้ครับผม.

หมายเลขบันทึก: 156849เขียนเมื่อ 1 มกราคม 2008 10:29 น. ()แก้ไขเมื่อ 18 มิถุนายน 2012 23:13 น. ()สัญญาอนุญาต:


ความเห็น (15)

สวัสดีครับ, 

สวัสดีปีใหม่ ....

ได้เรียนรู้ผญาอันเป็นคติสอนใจแล้ว  ทำให้เห็นความงดงามทางความคิดของผู้คน ...

ขอพรุ่งนี้เป็นวันใหม่ดังใจคิด
เปี่ยมพลังแห่งชีวิตดังคิดฝัน
เปี่ยมความรักนานาสารพัน
เปี่ยมความฝัน,  การแบ่งปัน, นิรันดร์ไป
  

เป็นอะไรก็ได้ดังใจคิด
เถอะมิ่งมิตรก้าวย่างสู่ทางใหม่
ฝากแต่เพียงความหวังกำลังใจ
และฝากความเป็นไทยไว้ติดตัว
!

  • สวัสดีปีใหม่ครับ อ.P 1. แผ่นดิน
  • บทกวีอ่านแล้วให้พลังอย่างมาก
  • ขอบคุณครับ

 

สวัสดีปีใหม่ครับ ท่านคุณครูชา 

         ได้อ่านผญาม่วน แล้ว   เป็นการแสดงภูมิปัญญาของปัญหาวัยรุ่นที่ดีมากครับ

         ปัญหาวัยรุ่น เป็นปัญหาของทุกคน ทุกองค์กร และ ทุกภาคส่วน  เพราะเมื่อเกิดปัญหาแต่ละครั้ง มันก็กระทบไปหมด อย่างที่ ผญาม่วน 5  ว่าไว้ครับ

        ขออนุญาตจัดเก็บครับ  อาจจะมีโอกาสได้นำไปใช้ในโอกาสเหมาะๆครับ

        ขอบคุณครับ

  • สวัสดีปีใหม่ครับท่าน ผอ.P 3. small man
  • ขอขอบคุณและยินดีในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ครับ

 

 

แวะมาแอ่วหาครูชา คนมีผะหญา.....ได้เรียนรู้ว่าภาษาอิสานก็คล้ายภาษาล้านนาเช่นว่า

หล่อน  หมายถึงหลุด  เช่น  เขี้ยวหล่อนคือฟันหลุด

เหนโอ้ม  หมายถึงตัวเหนที่มีกลิ่นหอมภาษาหมอพื้นบ้านไทยว่า ตัวชะมด  หรือกลิ่นโอ้มคือกลิ่นหอมของต้นเตย  นั่นเอง   ขอบคุณครับที่ได้ความรู้มากขึ้น

ด้วยความปรารถนาดีจาก....ลุงหนาน

                                               พรหมมา

  • สวัสดีครับลุงหนานพรหมมา  ครับ
  • ความรู้ต่อยอดจากลุงหนาน  ขอขอบคุณมากครับ

- ວັນນີ້ດີເລີດລ້ຳດີງາມ

ວັນເດືອນເຄື່ອນໄປຕາມກຳນົດໄວ້

ຫົວໃນເຮົາຕັ້ງໝັ້ນຄົງຢູ່

ວັນເດືອນປີບໍ່ຢັ້ງໃຈຂ້າຢູ່ຄົງ ດີແລ້ວ

เถิงสิไกลกะคือใกล้ คันแม่นใจคึดต่อ เด้อท่านสายเซลำเผ่า

ວັນນີ້ດີເລີດລ້ຳດີງາມ ວັນເດືອນເຄື່ອນໄປຕາມກຳນົດໄວ້ ຫົວໃນເຮົາຕັ້ງໝັ້ນຄົງຢູ່ ວັນເດືອນປີບໍ່ຢັ້ງໃຈຂ້າຢູ່ຄົງ ດີແລ້ວ วันนี้ดีเลิศล้ำดีงาม วันเดือนเคลื่อนไปตามกำหนดไว้ หัวในเฮาตั้งมั่นคงอยู่ วันเดือนปีบ่ยั้งใจข้าอยู่คงดีแล้ว

ข่ออ่านถืกบ่

ขอบใจหลาย ๆ เด้อ ครับ

เรียน ครูชา เปิงบ้าน

ครูเป็นคนที่มีความรู้เรื่องอีสานดีจริง ๆ เลยครับ ขอคุณมากครับกับเนื้อหาดี ๆ ครับ แต่ผมมีเรื่องอยากรบกวนอาจารย์บ้าง คือตอนนี้ผมสนใจในเรื่อง "รำผีฟ้า" บ้านเฮาเอิ้น "รำทรง" นะครับ แต่ผมไม่มีข้อมูลเลย ถ้าครูมีข็อมูลและแหล่งร่างทรง ใคร่ขอให้นำมาโพสด้วยครับหรือจะส่งให้ผมทาง เมลล์เลยจะเป็นพระคุณอย่างสูงครัล

ขอให้ซอยกันฮักสาขนบธรรมเนียม วัดทะนะทำลาวอิสาณเอาไว้ให้ลูกหลานสืบทอดไปให้ยาวนานเด้อ

สะบายดี/สวัสดีีใหม่ 2555/ 2012 ครับผม

ก่อนอื่นผมขอกราบอภัยงาม ๆ มาตั้งแต่ อาจารย์สายเซลำเพา มหากวีจากประเทศลาวเฮา ท่านมนัส จันทหาร (เหมือนจะเป็นพี่น้องทางบ้านหนองบัวน้อย เมืองขอนแก่น) ท่าน ผู้มีรหัส[IP: 125.26.152.197] ท่าน บ่าวบ้านนอก และล่าสุดท่าน sahai Padej [IP: 182.53.127.123] ผมขออภัยทุกท่านที่ไม่ได้ตอบกระทู้ และไม่ได้ทำการบ้านเรื่องหมอลำผีฟ้า หรือลำทรง (อาจหาข้อมูลในเวบ เช่น กูเกิล ได้ครับ) เนื่องจากเวลาอันจำกัดในภาระกิจของผม ผมจะพยายามเข้ามาเขียน มาแสดงความคิดเห็นให้มาก และ/หรือผมตั้งใจว่าเมื่อเกษียณราชการ (อีก 6 ปี) อาจมีเวลามากขึ้น อย่างไรก็ตามขออวยพรให้ทุกท่าน ด้วยโคลงปีใหม่บทนี้ครับ

ปีใหม่ให้ใสส่อง โชคคูณ

ทุกข์โศกสลายสูญ เหมิดเกี้ยง

ให้คนภายพื้นทูน เทิดฮัก

ใจหุ้มหอมดอมเพี้ยง เกิ่งงาม

ให้ธรรมชาติบ่ ลงทัณฑ์

ใจซุมกาลีหัน เหฟื้น

ให้คนค่อยเบิ่งกัน กลอยกล่าว

บ่แบ่งพุ้นพี่ทื้น มือน้าว จ่องสลาย

ให้แผ่นดินเหลืองเหลื่อม เฮืองใส

คนจน/มีปราศรัย ถนอมเยื่อน

ฮักแพงแสดงใจ โอนอ่อน

กลมเกลียวเป็นเสี่ยวเพื่อน ร่วมฟ้า ภราดร.

ท่านมนัส จันทหาร อ่านภาษาลาวถูกแล้วครับ

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี