สายใยรักแม่ลูกผูกพัน(Bonding & Attachment)
ความหมาย
Bonding : พันธะผูกพันที่มารดามีต่อทารกเพียงฝ่ายเดียว และจะพัฒนาต่อไปเป็นความรักผูกพันของมารดาที่มีต่อทารก และทารกมีต่อมารดาอย่างต่อเนื่องตลอดกาล
Attachment : ความรักผูกพัน ระหว่างมารดาและทารก โดยความรักผูกพันจะเกิดขึ้นได้ ต้องมาจากปฏิสัมพันธ์ต่อกัน มีการตอบสนองซึ่งกันและกัน ความรู้สึกนี้จะค่อยๆ เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องและคงทนถาวรตลอดไป
ประโยชน์
* ประสบความสำเร็จในการให้นมแม่เพิ่มขึ้น
* แม่ทิ้งลูกน้อยลง
* การทำทารุณกรรม (abuse) น้อยลง
* แม่มีความสามารถในการดูแลลูกมากขึ้น
* ลดภาระงานของพยาบาล
* ลดการติดเชื้อในลูก
ระยะวิกฤตของความผูกพันจากการศึกษาพบว่า มารดาที่ได้ใกล้ชิดทารกตั้งแต่แรกคลอดในระยะ 3 วันแรก จะมีพฤติกรรมการดูแลทารกนุ่มนวล มีการประสานสายตากับทารก มากกว่ามารดาที่ไม่ได้ใกล้ชิดทารกในระยะหลังคลอดใหม่ ๆโดยเฉพาะใน 2 ชั่วโมงแรกหลังคลอด เป็นระยะวิกฤตที่มารดาและทารกควรใกล้ชิดกัน มารดาควรได้สัมผัสและโอบกอดทารก และภายในครึ่งชั่วโมงแรกหลังคลอด เป็นระยะที่มารดาและทารกมีปฏิสัมพันธ์ต่อกันมากที่สุด เนื่องจาก
* เป็นระยะที่ทารกตื่นตัวมากที่สุดรับรู้ได้ทั้ง รูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส
* เป็นระยะที่กระตุ้นความรู้สึกของความเป็นแม่มากที่สุด เมื่อทารกได้ดูดนมแม่เป็นครั้งแรก
บทบาทพยาบาลในการส่งเสริมสัมพันธภาพมารดา ทารก และครอบครัว
ระยะก่อนตั้งครรภ์ ให้คำปรึกษาเรื่อง
- การวางแผนครอบครัว
- การเตรียมตัวเป็นบิดา มารดา
ระยะตั้งครรภ์
- ให้คำแนะนำการปฏิบัติตัวในระยะตั้งครรภ์ ตลอดจนระยะคลอด และระยะหลังคลอด เพื่อและให้ความมั่นใจแก่ผู้เป็นบิดา และมารดา
- ส่งเสริมให้สามีมีส่วนร่วมในกิจกรรมระหว่างตั้งครรภ์ เช่น การเตรียมตัวเพื่อคลอดของภรรยา การฝึกการบรรเทาความเจ็บปวดขณะตั้งครรภ์ เป็นต้น
ระยะคลอด
- ส่งเสริมให้มารดาและทารกได้สบสายตากัน (Eye to eye) เนื้อแนบเนื้อ (Skin to skin) และให้ลูกได้ดูดนมแม่เร็วที่สุดภายในครึ่งชั่วโมงหลังคลอด (Breast feeding)
มีข้อมูลการวิจัยยืนยันตรงกันว่า
n การนำลูกมาให้แม่สัมผัส โอบกอด และให้ลูกได้ดูดนมแม่ภายในชั่วโมงแรกหลังคลอด จะมีผลดีต่อลูกและแม่มาก เนื่องจากการสัมผัสลูกในอ้อมกอดจะกระตุ้นให้ร่างกายแม่หลั่งฮอร์โมนแห่งความรัก (Oxytocin) ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการมีความรู้สึกของความเป็นแม่ มีความรักห่วงหาอาทร อยากดูแลลูกไม่อยากทิ้งลูก ดังนั้นควรให้แม่ที่มีแนวโน้มทิ้งลูกสัมผัสโอบกอดลูกเร็วที่สุด
n สัมผัสแรกจากแม่ยังช่วยให้ลูก ได้รับความอบอุ่นจากอกแม่ ทำให้ลูกไม่หนาว สงบ การหายใจและการเต้นของหัวใจเป็นไปอย่างปกติ
“อุ่นใดไม่อุ่นเท่าอกแม่”
ระยะหลังคลอด
- ส่งเสริมให้มารดาและทารกนอนอยู่บนเตียงเดียวกัน (Bedding in) หรือ ห้องเดียวกัน (Rooming in) เพื่อให้มารดาสามารถเรียนรู้ และตอบสนองความต้องการของบุตรได้ตลอดเวลา
ระยะเมื่อกลับไปอยู่บ้าน
- ควรมีการติดตามเยี่ยมบ้านโดยพยาบาลสาธารณสุข เป็นระยะ ๆ เพื่อให้ความช่วยเหลือ และให้คำแนะนำเพิ่มเติม
