"อะหยังเอ๊าะ" ปริศนาคำทายล้านนา ที่เป็น..มือที่สาม..ของครูภาษาไทยได้อย่างดี

  ห่างหายไปหลายวัน ไม่ได้มาพบเพื่อน ๆ ใน "บ้านภาษาไทย" คิดถึงทุกท่านค่ะ..เมื่อวันที่ ๖ ธันวาคม ๒๕๕๐ ที่ผ่านมาได้ไปร่วมงานสโมสรสันนิบาต เฉลิมพระเกียรติ ๘๐ พรรษา ของจังหวัดเชียงใหม่ จัดที่ หอคำหลวง บริเวณจัดงานพืชสวนโลก ซึ่งสวยงามมาก ได้พบปะเพื่อนฝูงที่ห่างหายจากกันไปนาน ต่างเป็นผู้หลักผู้ใหญ่กันไปหมด คำพูดทักทายเล่นกันเมื่อพบหน้า "อะหยังเอ๊าะ..แก่ง่าย ต๋ายจ๊า.." (เหมือนจะว่าให้เราที่เป็นเพื่อน..เอ หรือว่าให้คนที่บ้าน..) ทำให้ปิ๊งคำว่า "อะหยังเอ๊าะ" ขึ้นมาแบบแว๊บ ๆ

  จึงได้ชื่อตอนนี้ "อะหยังเอ๊าะ" .. : อะหยังเอ๊าะ .. อยู่คนเดี่ยวกิ๋นไส้ตั๋วเก่า อะหยังเอ๊าะ ..ควายแม่ว้องกิ๋นน้ำเสี้ยงตึงหนอง อะหยังเอ๊าะ ..กินหวอมหวอมผอมจ้อข้อ อะหยังเอ๊าะ.. ปากนึ่งกิ๋นดิน ปากนึ่งกิ๋นหญ้า ปากนึ่งอ้ากิ๋นลม อะหยังเอ๊าะ... แต้บแป้บเต้าใบบ่าตัน กิ๋นเจ็ดวันบ่เสี้ยง..และอีกมากมาย

  อะหยังเอ๊าะ.. เป็นปริศนาคำทาย ของคนเมือง (คนเมือง หมายถึง คนภาคเหนือที่พูดภาษาถิ่นหรือ อู้กำเมือง )เรียกปริศนาล้านนา ที่ใช้ทายกันเล่น ๆ สนุกสนาน เช่น

  **อะหยังเอ๊าะ..ฮักก่อจูบ บ่ฮักก่อจูบ " ..ท่านลองทายซิคะว่าอะไร ..ไม่ใช่หนุ่มกับสาวนะคะ ใบ้ให้นิดหนึ่งค่ะ ว่าหมายถึง ของที่กินได้

เฉลยค่ะ..หอย (รักก็จูบ ไม่รักก็ต้องจูบ..ไม่จูบก็ไม่ได้กิน..นะคะ)

  **อะหยังเอ๊าะ.. อยู่คนเดี่ยวกิ๋นไส้ตั๋วเก่า .... (อะไรเอ่ยอยู่คนเดียวกินไส้ตัวเอง)

เฉลยค่ะ.. เตียน (เทียน) โกม (โคมไฟ) ตะเกียง

  **อะหยังเอ๊าะ.. ควายแม่ว๊องกิ๋นน้ำเสี้ยงตึงหนอง....(อะไรเอ่ย ควายเขาโค้งกินน้ำหมดทั้งหนอง)..ลองทายซิคะ..

เฉลยค่ะ...รุ้งกินน้ำ

  **อะหยังเอ๊าะ.. ปากนึ่งกิ๋นดิน ปากนึ่งกิ๋นหญ้า ปากนึ่งอ้ากิ๋นลม ....(อะไรเอ่ย ปากหนึ่งกินดิน ปากหนึ่งกินหญ้า ปากหนึ่งอ้ากินลม)..ลองทายซิคะ..

เฉลยค่ะ...คนไถนา(ควาย=กินหญ้า ไถ=กินดิน คน=หายใจ)

  **อะหยังเอ๊าะ.. จิกปิกเต้าบ่าแคว้ง กิ๋นเจ็ดวันบ่หมด.. (อะไรเอ่ย ยอดเล็ก ๆ เท่าลูกมะเขือพวง กินเจ็ดวันไม่หมด)

เฉลยค่ะ..หัวนม ..ท่านว่าจริงไหมคะ..

  **อะหยังเอ๊าะ.. ปอกิ๋น บ่ปออาบ .. (อะไรเอ่ย พอกินไม่พออาบ )

เฉลยค่ะ..น้ำลาย

  **อะหยังเอ๊าะ.. หน้างอคออ่อน กิ๋นก่อนตึงวัน ..(อะไรเอ่ย หน้างอ คออ่อน กินก่อนทุกวัน)

เฉลยค่ะ.. ช้อน, ทัพพี

  **อะหยังเอ๊าะ.. สัตว์บ่มีตี๋นขึ้นต้นไม้ สัตว์บ่มีไส้กิ๋นเลือดคน.. (อะไรเอ่ย สัตว์ไม่มีเท้าขึ้นต้นไม้ได้ สัตว์ไม่มีไส้กินเลือดคน)

เฉลยค่ะ.. งู,ปลิง

  สนุกไหมคะ..เวลาอ่านคำทาย..คิดหาคำตอบ...และตอบปริศนา..ผิดบ้างถูกบ้าง นักเรียนก็คงสนุกเช่นกัน ..

  จากตัวอย่างที่เสนอเป็น "ปริศนาคำทายล้านนา" เพียงหมวดหมู่เดียว คือ ปริศนาคำทายล้านนา ที่เกี่ยวข้องกับการกิน (กิ๋น) ที่ผู้เขียนได้รวบรวมจัดเป็นหมวดหมู่ไว้ในงานวิจัย เรื่อง "การจัดกิจกรรมส่งเสริมนิสัยรักการอ่าน โดยภูมิปัญญาล้านนา สำหรับนักเรียน ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕" ซึ่งมีหลายหมวดหมู่ เช่น ปริศนาคำทายเกี่ยวกับพืช สัตว์ ผลไม้ อุปกรณ์เครื่องใช้ เป็นต้น

คุณครูภาษาไทยสามารถนำไปเป็น "มือที่สาม" ในการฝึกทักษะการอ่าน การคิดวิเคราะห์ และ การเขียน ภาษาไทย หรือสาระอื่น ๆ ก็ได้เช่นกัน เพราะ ปริศนาคำทายมีทุกภาคอยู่แล้ว เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น ที่สมควรอนุรักษ์ไว้

ในการนำปริศนาคำทายมาเป็นสื่อ คุณครูสามารถทำภาพประกอบปริศนาคำทาย, หนังสือภาพหน้าเดียว , แผ่นอ่าน, หนังสือเล่มเล็ก , สื่อ CAI, e-book ฯลฯ ได้เพื่อให้บทเรียนน่าสนใจยิ่งขึ้น กระตุ้นความอยากเรียนของนักเรียนที่จะร่วมทายกับครูและเพื่อน ๆ

สำหรับการวัดและประเมินผล ครูควรจะวัดจากคำตอบที่เป็นภาษาไทยกลาง นั่นคือหลังจากสนทนา ทายปริศนาที่เป็นภาษาถิ่นแล้ว คุณครูควรให้เด็กแปลเป็นภาษาไทยกลางด้วย เพื่อการวัดความสามารถด้านการอ่าน การเขียนที่ถูกต้อง เช่น "ฮักก่อจูบ บ่ฮักก่อจูบ" เด็กต้องอ่านและเขียนคำว่า "รัก" "ก็" "ไม่" "จูบ" ได้ เพราะเป็นคำพื้นฐานที่กำหนดไว้ในหลักสูตร เป็นต้น..อ้อ! แล้วไม่ลืมบันทึกผลหลังสอนทุกครั้งด้วยนะคะ

ดังนั้น "อะหยังเอ๊าะ" จึงเป็นปริศนาคำทายล้านนาที่เป็น "มือที่สาม"ของคุณครูภาษาไทยได้อย่างยอดเยี่ยมเชียวหละ

(ภาพประกอบอยู่ในหนังสือค่ะ.จะพยายามเอาขึ้นมาให้ท่านชมนะคะ..เร็วๆ นี้ )