นานมาแล้ว สมัยผมทำงานอยู่ที่มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ เวลาประชุมสภาเห็นท่านนายกชวน (ซึ่งตอนนั้นยังไม่เป็นนายก) นั่งวาดรูปไประหว่างประชุม ส่วนมากเป็นรูปคนที่นั่งร่วมประชุมนั่นแหละ
รศ. ดร. อคิน รพีพัฒน์ ก็วาดรูปเหมือนกัน ด้วยดินสอหรือปากกาหมึกแห้ง ผมเข้าใจว่าศิลปินเหล่านี้คงจะวาดรูป แม้การประชุมไม่น่าเบื่อ
สมัยยังไม่แก่ ผมติดนิสัยพยายามเรียนรู้จากการประชุมและผู้เข้าร่วมประชุมทุกการประชุม แต่ก็มีหลายครั้งที่ผมฟังการประชุมไม่ค่อยรู้เรื่อง และง่วง แต่พอแก่มากๆ เข้า หลายครั้งที่เมื่อเข้าประชุมไปไม่นาน ผมก็รู้ว่าการประชุมนั้นเดินเรื่องแบบตกยุค หรือผิดกระบวนทัศน์ (ในมุมมองของผม ซึ่งผมเองอาจผิด) และบางครั้งการประชุมนั้นก็แค่พิธีกรรม ถ้าเป็นสมัยนี้บางครั้งผมยอมเสียมรรยาทเข้าอินเทอร์เน็ต เพื่ออ่าน บล็อก, เช็ค อี-เมล์, หรือทำงานอย่างอื่นไปพร้อมๆ กัน หรือบางครั้งอาจงัดเอาคอมพิวเตอร์โน้ตบุ๊คมาอ่านเรื่องที่อ่านค้างหรือยังทำไม่เสร็จ บางครั้งผมใช้ พีดีเอ เขียนบันทึก บล็อก หรือเขียนเรื่องอย่างอื่น หรือเขียนเรื่องเกี่ยวกับการประชุมนั่นเอง ทั้งหมดนั้นผมถือเป็นการฝึกฝนตนเอง และหมั่นสำรวจตนเองว่าหากการประชุมน่าเบื่อ ผมควรใช้เวลาทำอะไรดี
ผมไม่นิยมคุยกับผู้ร่วมประชุมที่นั่งข้างๆ เพราะคิดว่ามันรบกวนการประชุม เห็นคนอื่นทำแล้วรู้สึกเห็นใจประธานการประชุม ส่วนการงัดเอาโทรศัพท์หรือ พีดีเอ ขึ้นมาเช็ค อี-เมล์ หรือพูดโทรศัพท์เห็นทำกันทั่วไป แต่เรื่องการพูดโทรศัพท์ผมไม่ทำ หรือถ้าจำเป็นผมออกไปพูดนอกห้องเพื่อไม่ให้รบกวนคนอื่น
ตอนอายุมากแล้ว การประชุมตอนบ่ายหลังอาหารเที่ยงเป็นเรื่องยากที่จะไม่ง่วง บางครั้งผมก็งีบไปหลายงีบโดยไม่ตั้งใจ บางครั้งตนเองเป็นประธาน ยังฝืนเปิดตาได้ยากยิ่ง
ถ้าผมเป็นประธาน ผมจะพยายามทำให้การประชุมน่าสนใจ โดยบอกที่ประชุมตั้งแต่ต้น ว่าการประชุมครั้งนี้มีเรื่องอะไรที่สำคัญมาก สำคัญอย่างไรต่องาน ต่อองค์กร หรือต่อบ้านเมือง จะนำไปสู่การดำเนินการอะไรต่อไป และระหว่างการประชุมผมจะสรุป หรือจับประเด็น เป็นระยะๆ เพื่อนำไปสู่ประเด็นสืบเนื่องหรือการดำเนินการต่อ ใครจะเป็นผู้ดำเนินการต่อ
ที่จริง เราไม่ควรยอมให้การประชุมน่าเบื่อ ผมบอกใครๆ เสมอ ว่าถ้าประชุมกันแบบ “รูตีน” (routine) อย่าประชุมเสียดีกว่า เปลืองชีวิตไปเปล่าๆ สมัยหนุ่มๆ ผมเคยวิพากษ์วิจารณ์การประชุมแบบนี้ในมหาวิทยาลัยไว้มาก จนเป็นที่ระอาใจของผู้ใหญ่ ตอนนี้ตนเองเป็นผู้ใหญ่เองแล้ว จึงต้องเตือนตนเองอยู่เสมอ ว่าอย่าจัดการประชุม หรือดำเนินการประชุมแบบ “รูตีน”
วิจารณ์ พานิช
๔ ต.ค. ๕๐
