"การพัฒนาทักษะคุณอำนวยนั้น...ไม่มีสูตรสำเร็จตายตัว"

         จากการไปเป็นวิทยากรจัดกระบวนการเพื่อพัฒนาทักษะคุณอำนวย ให้แก่คณะอาจารย์มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร เมื่อวันจันทร์ที่ 8 ตุลาคม ที่ผ่านมา  บันทึกนี้เป็นบันทึกตอนที่ 3 ซึ่งผมจะขอบันทึกสถานการณ์และบทเรียนต่างๆ ที่ได้ปฏิบัติและสอดแทรกอยู่ในกระบวนการ  ตลอดจนบทสรุปส่งท้ายว่าคุณอำนวยนั้นแท้จริงแล้วควรมีความรู้ ความเข้าใจและมีทักษะในเรื่องใดกันบ้าง

         กระบวนการในวันนั้นมีอะไรบ้างที่หลายท่านอาจจะเคยได้นำไปใช้บ้างแล้ว หรือบางท่านอาจจะยังไม่เคยนำไปสู่การปฏิบัติ แต่ไม่ว่าจะเป็นอย่างไร ลองอ่านเพื่อทบทวนและถือเสียว่าเป็นการ ลปรร. ดังต่อไปนี้ครับ

  • เตรียมการเหมือนไม่ได้เตรียมการ

        อันนี้อย่าเพิ่งสับสนกับคำนะครับ  เพราะถึงแม้ว่าจะรู้ตัวล่วงหน้าประมาณ 10 วัน  ผมก็นำกลับมาคิดเป็นการบ้าน และกำหนดขั้นตอนอย่างคร่าวๆ ไว้ในใจ โหลดเนื้อหาจากบล็อกมาทำเป็นสไลด์ไว้เป็นชุดๆ เผื่อจะได้ใช้ทันทีเมื่อสมควรที่จะใช้  นี่คือส่วนที่ได้เตรียมการครับ

          ส่วนที่บอกว่าเหมือนไม่ได้เตรียมการ ความหมายก็คือกระบวนการที่ได้ออกแบบไว้ในใจ และจากประสบการณ์เดิมที่มีอยู่ ผมไม่ได้ยึดติด และผมก็ระลึกอยู่เสมอว่า "การพัฒนาทักษะคุณอำนวยนั้น...ไม่มีสูตรสำเร็จตายตัว" อันนี้สำคัญมาก ดังนั้นบันทึกนี้จึงขอสารภาพว่ากระบวนการต่างๆ ที่ดำเนินการพัฒนาทักษะคุณอำนวยนั้น ผมออกแบบเอาที่เวทีในวันนั้นนั่นเองครับ

  • สอนแบบไม่สอน (ฝึกทักษะโดยการแสดงให้ดู และให้ลงมือเรียนรู้กันเอง)

         มีหลายๆ ทักษะที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ในขณะที่กำลังดำเนินกระบวนการ บางอย่างก็จะเฉลยหรือบอกเคล็ดวิชากันสดๆ แต่บางอย่างก็ปล่อยให้ผ่านเลยไปแล้วค่อยให้รู้ตัว หรือให้ทุกคนได้แสดงร่วมกัน เช่น การสร้างบรรยากาศของการแลกเปลี่ยนด้วยการจัดที่นั่ง  การให้โอกาสทุกคนได้พูดสิ่งที่อยู่ในใจ เป็นต้น เพื่อให้ทุกคนเกิดความไว้วางใจ และผ่อนคลาย  และที่สำคัญโดยตัวของผมเองที่ดำเนินกระบวนการไม่ได้เป็นผู้รู้ และตำแหน่งสลักสำคัญแต่อย่างใด  ทำให้ทุกคนไม่กังวลใจ  ทำให้บรรยากาศการแลกเปลี่ยนดีขึ้นในระยะเวลาอันสั้น

         และจะเน้นย้ำบ่อยๆ ถึงข้อห้ามและข้อควรปฏิบัติของการทำหน้าที่คุณอำนวย เช่น คุณอำนวยต้องเป็นนักฟังไม่ใช่เป็นนักพูด  ให้โอกาส  สร้างบรรยากาศ  คิดเชิงบวก เป็นต้น ไปพร้อมๆ กับการดำเนินกระบวนการ ไม่ว่าจะอยู่ในช่วงของการเล่า  การแลกเปลี่ยน

  • ลงมือปฏิบัติแล้วค่อยสรุปในหลักการหรือทฤษฎีในภายหลัง

          ในช่วงเริ่มต้น ผมใช้การอธิบายพร้อมกับยกตัวอย่างที่ได้ลงมือทำมาแล้วเป็นข้อมูลประกอบ เพื่อสร้างความเข้าใจ  ต่อจากนั้นก็เป็นการฝึกทักษะโดยให้ทุกคนได้พูด  ได้ลงมือปฏิบัติจริง (เท่าที่เวลาจะเอื้ออำนวย) ช่วงสุดท้ายเป็นเวลาประมาณ 30 นาทีเท่านั้นที่ผมได้สรุปว่าโดยบทบาทแล้วคุณอำนวยแล้ว ต้องมีทักษะอะไรบ้าง สรุปจากข้อมูล

  1. จากสรุปบทเรียนของผู้รู้ที่ได้สรุปไว้แล้ว (ลิงค์อ่านทศพักตร์คุณอำนวย ของ ดร.ประพนธ์)
  2. ประสบการณ์ของตนเอง เคล็ดไม่ลับทำ KM ในหน่วยงานราชการ  / ลปรร.คุณอำนวย
  3. สรุปเอาจากเวทีของวันนั้นเอง ซึ่งเป็นข้อมูลที่ทุกคนได้ร่วมกันสรุปผ่านการแลกเปลี่ยนประสบการณ์

          โดยผมจับประเด็นแล้วนำทั้งสามส่วนนี้มาผสมผสานกัน ออกมาเป็นบทสรุปสั้นๆ ซึ่งมีองค์ความรู้จากทั้ง 3 ข้อดังกล่าวข้างต้นรวมกันอยู่ ซึ่งในข้อที่ 3 สรุปว่าคุณอำนวยนั้นยังต้องมีอะไรๆ อีกนอกจากข้อ 1,2 แล้ว เช่น

  • ฝึกทำใจ
  • เริ่มต้นได้แค่ไหนก็แค่นั้น
  • เริ่มต้นที่ใจ
  • ใจต้องสั่งมา
  • เป็นผู้กระตุ้นหรือดาวยั่ว
  • ทำงานเป็นทีม
  • เรียนรู้และพัฒนาอยู่ตลอดเวลา
  • ปรับตัว
  • เป็นแมวมอง
  • เริ่มที่ตนเอง
  • ฯลฯ

บันทึกมาเพื่อการ ลปรร.ครับ

วีรยุทธ  สมป่าสัก 10 ตุลาคม 2550