ผมเชื่อว่าความรู้สึกของผมและชาวโรงพยาบาลบ้านตาก ท่านเปรียบเหมือนแม่คนที่สองของพวกเรา ท่านเป็นคนที่ใจดี เปี่ยมไปด้วยเมตตา เป็นกันเอง มีชีวิตเรียบง่าย ทำงานตลอดเวลา

การเรียนที่แอนท์เวิปในระดับปริญญาโทในหลักสูตรที่ผมเรียน ถ้าพอมีประสบการณ์ที่เกี่ยวข้องจากการทำงานจริงด้วยก็จะไม่หนักมากนัก อ่านเอกสารประกอบการเรียนและบทความวิจัยประกอบก็สามารถอภิปรายออกความคิดเห็นในกลุ่มได้ง่าย ถ้ามีพื้นฐานการพูดหรือฟังภาษาอังกฤษได้ดีก็จะยิ่งสบายมากขึ้น แต่ก็อาจต้องปรับตัวตามสำเนียงของเพื่อนๆในกลุ่มที่มาจากหลากหลายพื้นที่ ผมเองยังมีจุดอ่อนเรื่องการใช้ภาษาอังกฤษ ทำให้ต้องปรับตัวมาก ติดตามการอภิปรายและการบรรยายได้ช้า อ่านเอกสารได้ช้า ต้องพึ่งดิกชันนารี่อยู่

วันนี้วันศุกร์ที่ 5 ตุลาคม เป็นวันสุดท้ายของสัปดาห์แรกของเดือน ช่วงเช้าครึ่งแรกเรียนเรื่องการบริการของโรงพยาบาล โดยอาจารย์ฌอง ปิแอร์ อังเกอร์ ในหัวข้อการตรวจสอบทางการแพทย์ (Medical audit) เป็นการตรวจประเมินคุณภาพบริการของโรงพยาบาล ที่เน้นการตรวจแบบพูดคุยกันมากกว่าตรวจจากเอกสารเวชระเบียนอย่างเดียว ดูจากกระบวนการดูแลผู้ป่วย หัตถการหลักๆและการตามรอย มีหัวข้อที่ควรตรวจประเมินเป็นภาพรวมของผลการรักษา คุณภาพบริการ การดูแลแบบผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง การทำงานเป็นทีม การตัดสินใจทางคลินิก ทางเลือกของการรักษา การพยาบาล การรับผู้ป่วยนอนโรงพยาบาล และเวชระเบียน

เมื่อเปรียบเทียบกับตอนทำงานอยู่ที่โรงพยาบาลบ้านตาก จะไปเน้นเรื่องความสมบูรณ์ของเวชระเบียนเป็นหลัก ส่วนการตรวจสอบอื่นๆทางการแพทย์ก็เป็นเรื่องการบริหารความเสี่ยง แกรนด์ราวน์ ตามรอย สัมมนาผู้ป่วยและการประเมินตามแนวทาง 3CTHER + HELP ซึ่งเป็นกิจกรรมการพัฒนาคุณภาพโรงพยาบาล โดยเฉพาะของ HA (Hospital Accreditation)

ช่วงที่สองเป็นการนำเสนอวิชาระบบบริการด่านแรก (FLHS) ที่ให้กลุ่มวิเคราะห์และให้ข้อเสนอแนะเรื่องการมีส่วนร่วมของชุมชน (Community participation) จากการนำเสนอทำให้เห็นว่ามีมุมมองที่แตกต่างกันสองด้านคือการมีส่วนร่วมในการจัดบริการ (Technical) กับการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการ (Managerial) เช่น ถ้ามีกรรมการมาช่วยแนะนำหรือร่วมกำหนดนโยบาย แผนงานโครงการก็เป็นเชิงบริหาร แต่ถ้าเข้ามาร่วมในการทำกิจกรรมในด้านต่างๆทั้งส่งเสริม ป้องกันรักษาหรือสาธารณสุขมูลฐาน แบบ อสม. ก็เป็นเชิงเทคนิค

ช่วงบ่ายเป็นการเรียนแนวคิดทฤษฎีในเรื่องการมีส่วนร่วมของชุมชน ที่มีแนวคิดมุมมองที่แตกต่างกันหลากหลาย การที่จะวัดการมีส่วนร่วมในชุมชนในทางปฏิบัตินั้นใช้หลักแผนผังใยแมงมุม (The spider diagram)  ประกอบด้วย 5 องค์ประกอบคือ ภาวะผู้นำ (Leadership) การจัดตั้งคณะกรรมการ (Organization) การเคลื่อนย้ายทรัพยากร (Resource mobilization) การจัดการ (Management) และการประเมินความจำเป็น (Needs assessment) ส่วนการมีส่วนร่วมระดับบุคคล (Individual participation) ในบริการสาธารณสุขก็ดูจากการดูแลแบบผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง ของเมืองไทยเคยเข้าไปอ่านของสำนักงาน กพร. กำหนดระดับการมีส่วนร่วมของชุมชนไว้ประเมินหน่วยงานราชการมี 5 ระดับ

การทำงานที่โรงพยาบาลบ้านตาก ก็ได้พยายามนำแนวคิดเรื่องการมีส่วนร่วมของชุมชนมาใช้ พยายามผลักดันจัดตั้งคณะกรรมการพัฒนาโรงพยาบาล และคณะกรรมการประสานงานสาธารณสุขอำเภอบ้านตากให้มีตัวแทนกลุ่มต่างๆมาร่วมเป็นกรรมการในการช่วยบริหารจัดการ และกระตุ้นการมีส่วนร่วมของชุมชน ท้องถิ่น กลุ่มผู้สูงอายุ กลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านให้มีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรมทางด้านสุขภาพ แต่ก็มีอีกสิ่งหนึ่งที่คิดว่าก็เป็นการมีส่วนร่วมเหมือนกันคือการบริจาคเงินหรือสิ่งของให้แก่หน่วยงานสาธารณสุขหรือกิจกรรมทางด้านสุขภาพของชุมชน ในช่วง 10 ปีที่บ้านตาก โรงพยาบาลพัฒนาไปด้วยการมีส่วนร่วมบริจาคเงินให้โดยไม่รวมงบประมาณจากองค์กรต่างๆ

เงินบริจาคที่ได้มาทั้งหมด จะจัดทำบัญชี ลงรายการรับจ่ายไว้เหมือนเงินบำรุงโรงพยาบาล บัญชีเป็นไปตามความต้องการของผู้บริจาคเช่น บริจาคสร้างอาคารก็เปิดบัญชีเป็นบัญชีสร้างอาคาร มีผู้ลงนามคือผู้บริจาคกับผู้อำนวยการโรงพยาบาลเป็นหลัก เงินทุกบาททุกสตางค์จึงไม่มีการรั่วไหล การที่ใครจะบริจาคให้นั้น เขาจะดูสองเรื่องสำคัญคือประโยชน์ที่ได้จากการบริจาคและความโปร่งใสของการนำเงินบริจาคไปใช้ ถ้ามีสองข้อนี้แล้ว ผู้บริจาคจะเกิดความศรัทธาและช่วยบริจาคให้โดยที่เราไม่ต้องไปขอ เพียงแต่แจ้งให้ทราบว่าหน่วยงานจะทำอะไรบ้าง อย่างไร เพื่อใคร โดยใคร ได้ประโยชน์อะไร ผู้ที่แสดงความจำนงมาบริจาคเอง มักจะทำด้วยจิตศรัทธา ไม่ต้องการอะไรตอบแทนจากโรงพยาบาล เป็นความสุขใจที่ได้ทำบุญ

มีผู้บริจาคจำนวนมากที่โรงพยาบาลบ้านตาก ตั้งแต่สมัยคุณหมออนุเวช วงษ์มีเกียรติเป็นผู้อำนวยการอยู่ มีรายชื่อผู้บริจาคหลายท่าน มาสมัยผมก็มีหลายคนทั้งบริจาคมากน้อยแตกต่างกันไป ห้องพิเศษทุกห้อง ทางเชื่อมอาคาร รั้วหลังโรงพยาบาล เตียงนอนในตึกชาย เครื่องมือแพทย์ รถพยาบาล เป็นต้น มีผู้ที่บริจาคเป็นหลักล้านได้แก่ครูบาพานหรือพระครูพิทักษ์บรมธาตุ เจ้าคณะอำเภอบ้านตาก สร้างอาคารหอผู้ป่วยชาย คุณอุดร คุณรักษ์ ตันติสุนทรและครอบครัว บริจาคปรับปรุงห้องพิเศษและบริจาคจัดตั้งมูลนิธิโรงพยาบาลบ้านตากประมาณ 3 ล้าน 5 แสนบาท ทั้งสองท่านเป็นนักการเมืองของจังหวัดตาก เคยเป็น  สส. สว.และรัฐมนตรี เป็นนักการเมืองที่ดีมาก ไม่เคยก้าวก่ายงานของโรงพยาบาล ตอนที่ท่านให้ผมไปรับเงินบริจาคที่บ้านท่าน คุณอุดรได้พูดกับผมว่า การที่บริจาคเพราะเห็นว่าคุณหมอกับทีมงานโรงพยาบาลทำงานเพื่อชาวบ้านจริง เงินไม่รั่วไหลและท่านบอกอีกว่าการกระทำสำคัญกว่าคำพูด (Action speaks loundly than words)

อีกท่านคืออาจารย์ทัศนีย์ เทียนทอง อาจารย์ใหญ่โรงเรียนอนุบาลไผทวิทยา อำเภอเมือง จังหวัดนครปฐม ได้บริจาคเงิน 7 ล้านบาทสร้างอาคารผู้ป่วยนอก “อาคารไชยกุล ไผทฉันท์” บริจาคซื้อเครื่องมือแพทย์และรถพยาบาลอีก 2 ล้านบาท บริจาคตั้งมูลนิธิโรงพยาบาลบ้านตาก 5 แสนบาท ผมรู้จักท่านเมื่อปี 2542 ผ่านทางพี่อาทร ขาวอุไร อดีตที่ดินอำเภอบ้านตาก ที่รู้จักสนิทสนมกับท่านเพราะพี่อัจฉรา เป็นผู้ช่วยอาจารย์ทัศนีย์อยู่ ได้เป็นผู้แนะนำให้และใช้โทรศัพท์คุยกันในครั้งแรก หลังจากนั้นก็ได้ไปพบอาจารย์ทัศนีย์ที่นครปฐม มีท่านนายอำเภอพงษ์ศักดิ์ วังเสมอไปด้วย (ปัจจุบันท่านเป็นรองผู้ว่าพิษณุโลก)

มีครั้งหนึ่งอาจารย์ทัศนีย์ไปเที่ยวแม่สอดกับคุณสุนทร เทียนทองแล้วรถมีปัญหาผมกับพี่คำก็ได้ไปช่วยดูแลท่านและท่านก็มาเยี่ยมเยียนติดตามการก่อสร้างอาคารตลอดแต่ก็ไม่ได้เข้ามาก้าวก่ายการก่อสร้างแต่อย่างใด รวมทั้งการก่อสร้างก็อยู่ในความดูแลของท่านผู้ว่าฮึกหาญ โตมรศักดิ์ ตลอด ท่านผู้ว่าจะติดตามงานผ่านทางผม หลังจากนั้นก็ได้มีโอกาสไปหาอาจารย์ทัศนีย์ที่นครปฐมหรือไม่ก็อาจารย์มาเยี่ยมพวกเราที่บ้านตากทุกปี อาจารย์ทัศนีย์กับคุณลุงสุนทรได้ปลูกต้นทองหลาง ซึ่งถือเป็นไม้มงคลไว้ที่ด้านหน้าอาคารไชยกุล ไผทฉันท์ คนละต้น ตอนนี้ก็ออกดอกงอกงามดี

เมื่อวันที่ 17 สิงหาคม ที่ผ่านมา ทางโรงพยาบาลได้จัดพิธีรับเครื่องราชฯให้อาจารย์ทัศนีย์และอาจารย์ก็ได้อยู่ร่วมงานเลี้ยงแสดงความยินดีที่ชาวโรงพยาบาลบ้านตากจัดให้ผมพร้อมทั้งให้เกียรติขึ้นไปกล่าวความรู้สึกในงานด้วย เมื่อวันที่ 4 กันยายน ผมเดินทางเข้ากรุงเทพฯเพื่อไปสนามบินสุวรรณภูมิก็ได้แวะไปหาและลาอาจารย์ก่อนเดินทางด้วย ผมเชื่อว่าความรู้สึกของผมและชาวโรงพยาบาลบ้านตาก ท่านเปรียบเหมือนแม่คนที่สองของพวกเรา ท่านเป็นคนที่ใจดี เปี่ยมไปด้วยเมตตา เป็นกันเอง มีชีวิตเรียบง่าย ทำงานตลอดเวลา

วันพรุ่งนี้ 6 ตุลาคม (วันนี้ในเวลาเมืองไทย) เป็นวันครบรอบวันเกิด 81 ปี ของอาจารย์ทัศนีย์ ปีที่แล้วตอนครบรอบ 80 ปี ทางลูกศิษย์และผู้ที่อาจารย์ได้ช่วยบริจาคได้จัดงานให้ท่าน ในงานทำบุญได้นิมนต์พระภิกษุสมณศักดิ์ชั้นราชขึ้นไปมาในงานและพระพรหมคุณาภรณ์ (หลวงพ่อปัญญานันทภิกขุ) ได้มาเทศนาธรรม ผมก็ไดไปร่วมงานและร่วมฟังธรรมพร้อมกับได้ใกล้ชิดหลวงพ่อปัญญาฯท่านด้วย ปีนี้อยู่ไกลก็ขอส่งความรู้สึกดีๆ ขออาราธนาคุณพระศรีรัตนตรัย ช่วยดลบันดาลให้อาจารย์ทัศนีย์ เทียนทอง มีสุขภาพพลานามัยแข็งแรงสมบูรณ์ตลอดไปครับ

ทางโรงพยาบาลบ้านตากโดยเอ้ (สุภาภรณ์ บัญญัติ) กับบอล (สุริยา เพลินทรัพย์)ได้เขียนกลอนร่วมอวยพรท่านลงในเว็บไซต์ของโรงพยาบาลบ้านตากไว้ ผมขอนำมาเสนอในที่นี้ด้วย

  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">“ปีมงคลครบรอบแปดสิบเอ็ด</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">ขอเทเวศอำนวยพรสุขสดศรี</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">พระตรัยรัตน์ดลผองภัยอย่าให้มี</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">สุขภาพดีสุขสดชื่นสมบูรณ์เทอญ"</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">               และสำหรับผมก็มีบทกลอนที่มอบให้ท่านในวันสำคัญนี้ด้วยและถือโอกาสจบบันทึกนี้เลยครับ ราตรีสวัสดิ์</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">“เปรียบดังแม่ ใจดี มีแต่ให้</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">เปี่ยมน้ำใจ มากล้น มหาศาล</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">แม้อยู่ไกล ชายแดน เมืองกันดาร</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">ทัศนีย์ท่าน ได้มา เมตตาทาน</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">บริจาคเงิน สร้างอาคาร ช่วยคนไข้</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">พ้นโรคภัย ได้ดูแล ผสมผสาน</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">ครบรอบปี แปดสิบเอ็ด ของอาจารย์</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">ขอให้ท่าน สุขภาพดี มีสุขเอย"</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">พิเชฐ บัญญัติ</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">Verbond straat 52</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">2000 Antwerp, Belgium</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNoSpacing">5 ตุลาคม 2550</p>22.45 น. ( 03.45 น.เมืองไทย )