วันนี้ (17 มกราคม 2549) ทีมงานได้นำนักส่งเสริมการเกษตรมือใหม่ ลงฝึกปฏิบัติงานภาคสนามในกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกส้มเขียวหวาน 2 กลุ่ม  คือ

  • ภาคเช้า   ร่วมการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกส้มเขียวหวาน ตำบลท่ามะเขือ อำเภอคลองขลุง  สถานที่ ณ แปลงส้มของเกษตรกร หมู่ที่ 4 ตำบลท่ามะเขือ
  • ภาคบ่าย   ร่วมการประชุมกลุ่มผู้ปลูกส้มรายย่อย ของตำบลยางสูง อำเภอขาณุวรลักษบุรี  ณ ห้องประชุมองค์การบริหารส่วนตำบลยางสูง

         กิจกรรมของทั้งสองกลุ่ม ใช้กระบวนการเรียนรู้ตามกระบวนการโรงเรียนเกษตรกร ซึ่งจากการดำเนินการมาหลายๆ ครั้งพบว่า ทั้งสองกลุ่มมีจะลักษณะที่คล้ายๆ กันคือในกระบวนการดังกล่าวพอดำเนินการไปได้ระยะหนึ่ง การเข้าร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของเกษตรจะมีมาร่วมมากบ้างน้อยบ้าง

                                         แลกเปลี่ยนเรียนรู้กับเกษตรกรผู้ปลูกส้มเขียวหวาน(ต.ท่ามะเขือ)

          ทีมงานได้ร่วมหารือ และในเบื้องต้นได้สรุปว่าการดำเนินการดังกล่าวริเริ่มโดยเจ้าหน้าที่ แม้ในระยะแรกๆ จะมีเกษตรกรให้ความสนใจมาก แต่ระยะต่อไปจะขาดๆ หายๆ เพราะประเด็นปัญหาของเกษตรกรมักปรับเปลี่ยนไปตามสถานการณ์และสภาพปัญหาในพื้นที่  และปัจจุบันราคาส้มเขียวหวานมาราคาต่ำมาก ราคาออกจากสวนอยู่ที่ 5-7 บาท/กก. ประเด็นปัญหาสำคัญในขณะนี้ก็คือการต้องการลดต้นทุนการผลิต ซึ่งต้นทุนส่วนใหญ่ก็คือปุ๋ยและสารเคมีป้องกันกำจัดแมลง ถึงแม้ว่าเกษตรกรจะทราบว่าจะต้องลดการใช้ปุ๋ยเคมีและสารเคมี แต่จากการเรียนรู้โดยการซักถามในวันนี้พบว่าเกษตรกรก็รู้แต่ก็ไม่นำไปใช้เพราะ

  • เกษตรกรไม่มีความมั่นใจในประสิทธิภาพของวิธีการทางธรรมชาติ
  • เคยชินกับความสะดวกสบายในการใช้สารเคมี เพราะหาง่ายและไม่ยุ่งยาก
  • หาแปลงปลูกส้มที่ใช้ภูมิปัญญาชาวบ้าน ที่ไม่ใช้สารเคมีเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ได้ยาก
  • เกษตรการบอกว่าทราบวิธีการผลิตสารธรรมชาติใช้เอง แต่ไม่อยากทำใช้เอง อ้างว่าวิธีการเตรียมยุ่งยาก

          นี่เป็นมุมมองของเกษตรกรที่สะท้อนในการร่วมกระบวนการในวันนี้  แต่ทีมงานก็ไม่ย่อท้อครับ เดือนก่อน (30 ธันวาคม 2548) เราได้ลงค้นหาของดีในพื้นที่ และพบแปลงที่พอจะเป็นตัวอย่างให้แก่เกษตรกรผู้ปลูกส้มเขียวหวานได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้แล้ว เป็นแปลงที่ศูนย์บริหารศัตรูพืชจังหวัดกำแพงเพชรได้ให้เกษตรกรทดลองใช้สารชีวภัณฑ์และชีววิธี  ซึ่งผมและคุณสายัณห์ได้ไปศึกษาข้อมูลที่แปลงและสอบถามเกษตรกรเจ้าของแปลงมาแล้ว   สามารถลดต้นทุนลงได้ถึงร้อยละ 80 แต่ยังไม่มีใครทราบและยังไม่ได้ขยายผล

          วันนี้  เราจึงได้เชิญคุณศักดา  บุญสังวาลย์ รักษาการหัวหน้าศูนย์บริหารศัตรูพืชจังหวัดกำแพงเพชร มาร่วมให้รายละเอียด และแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับเกษตรกรผู้ปลูกส้มเขียวหวานทั้งสองกลุ่ม  พบว่าเกษตรกรให้ความสนใจมาก ทางเราจึงใช้การพูดคุยเพื่อกระตุ้นพร้อมยกตัวอย่างให้เกิดความสนใจใคร่รู้  และทั้งสองกลุ่มจึงตกลงกันว่า ในวันที่ 16 กุมภาพันธ์ จะขอ(สัญจร)ไปศึกษารายละเอียด และแลกเปลี่ยนเรียนรู้เพิ่มเติมกับเกษตรกรเจ้าของแปลง  ทางทีมงานจึงประสานกับทางศูนย์ฯ เพื่อขอแลกเปลี่ยนเรียนรู้ นัดหมายเกษตรกรเจ้าของแปลง และในวันนั้นก็จะได้นำ นักส่งเสริมมือใหม่ของเราร่วม ลปรร.ด้วยเช่นกัน

          ทีมงานได้ปรับกระบวนการ ลปรร.กับเกษตกรผู้ปลูกส้มเขียวหวานกันใหม่ ซึ่งรูปแบบเดิมเป็นไปในลักษณะเจ้าหน้าที่เป็นศูนย์กลาง  หลังจากเราได้ร่วม KM สัญจรที่พิจิตร พบว่าการส่งเสริมการเกษตรควรให้เกษตรกรได้ ลปรร.กับเกษตรกรที่มีประสบการณ์ด้วยกันเองน่าจะเกิดการยอมรับ  และนำไปปรับใช้ได้ดีกว่าการถ่ายทอดฯ แบบเดิม เน้นให้เกษตรกรคิดแก้ปัญหาด้วยตัวเอง ประกอบกับเราค้นหาและพบแปลงปลูกส้มเขียวหวานที่เกษตรกรเจ้าของแปลงยืนยันว่าหลังจากใช้กระบวนการทางธรรมชาติ  โดยการสนับสนุนจากศูนย์บริหารศัตรูพืชจังหวัดกำแพงเพชร ได้ผลและเกษตรกรสามารถลดต้นทุนได้จริง

          ดังนั้น เราจึงทำหน้าที่เป็นคุณประสานและอำนวยความสะดวกให้เกษตรกรได้ไปเรียนรู้จากเกษตรกรที่มีประสบการณ์จริง  คงต้องรอดูอีกระยะหนึ่งนะครับว่าผลการนำไปปรับใช้จะเป็นอย่างไร  แล้วจะบันทึกมา ลปรร.กันต่อไปนะครับ

วีรยุทธ  สมป่าสัก