ต้องรู้จักถามแบบตัวเองก็มีความคิดไว้บ้างแล้ว ไม่ถามแบบ "สมองว่างเปล่า"
ถามตัวเองก่อน


ผมได้รับคำถามจากนักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษาอยู่เนืองๆ ว่าต้องการคำแนะนำเรื่องนั้นเรื่องนี้     และผมไม่เคยตอบเลย     หลายคนคงคิดว่าผมใจดำ     ซึ่งมองมุมหนึ่งก็จริง   
ผมคิดว่าสถาบันการศึกษาต้องสร้าง “วัฒนธรรมเรียนรู้” แบบช่วยตัวเอง ขึ้นในสถาบัน และแก่ นศ. ของตน     หรืออาจจะเรียกว่า “วัฒนธรรมเรียนรู้แบบเน้นความเป็นผู้สร้าง” ก็ได้     ผมมองว่าการที่นักศึกษาไปถามใครสักคนที่ตนคิดว่าเป็นผู้รู้ ว่าขอให้ช่วยบอกเรื่องนั้นเรื่องนี้     ช่วยแนะนำเรื่องนั้นเรื่องนี้ว่าตนควรทำอย่างไร    เป็นความประพฤติตาม “วัฒนธรรมผู้เสพ”     ซึ่งจะไม่ช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ของนักศึกษาเหล่านั้น   
ตรงนี้มาพ้องกับหลักการ KM เข้าพอดี    KM คือเครื่องมือสร้างวัฒนธรรม “ผู้สร้างและผู้ใช้ความรู้”     โดยเน้นวัฒนธรรมรวมหมู่ และจิตวิญญาณแบ่งปัน – เรียนรู้และแบ่งปัน (ความรู้ – เน้นที่ความรู้ปฏิบัติ)    
การสร้างความรู้ทำโดย คิด – ปฏิบัติ – บันทึก – ตีความ – แลกเปลี่ยน      การที่ นศ. ระดับบัณฑิตศึกษา มุ่งเรียนรู้โดยให้คนอื่นสอนจึงไม่น่าจะเป็นวิธีที่ถูกต้อง    และสถาบันอุดมศึกษาที่ส่งเสริมหรือปล่อยให้ นศ. ทำเช่นนั้นจึงเป็นสถาบันที่ไม่น่ายกย่อง     ผมจึงไม่ตอบคำถามดังกล่าวแล้ว เพราะผมไม่อยากเข้าไปร่วมส่งเสริมวิธีเรียนรู้ผิดๆ (ผมอาจเป็นผู้ผิดเสียเองก็ได้)       
สถาบันอุดมศึกษาควรปลูกฝังให้ นศ. ระดับบัณฑิตศึกษาของตนเป็นคนที่ ถามตัวเองก่อน   ก่อนจะถามผู้อื่น     นั่นคือควรถามผู้อื่นว่าตนกำลังเรียนเรื่องนั้นๆ     และคิดว่าจะทำวิทยานิพนธ์โดยตั้งโจทย์ว่า - - - -      และจะใช้วิธีวิทยาต่อไปนี้ - - - -    ในการตอบโจทย์วิจัย     ขอคำแนะนำว่าที่คิดไว้เหมาะสมหรือไม่     จะเป็นการสร้างความรู้ใหม่หรือไม่     จะทำเสร็จภายใน ๒ ปี ได้หรือไม่     มีประเด็นอะไรบ้างที่จะต้องระวัง    เป็นต้น     ถ้ามีคนมาถามผมแบบนี้ ผมยินดีตอบ และยินดีเสียเวลาให้     เพราะนี่คือวิธีการเรียนรู้แบบตัวเองได้พยายามช่วยตัวเองมาก่อนแล้ว    เป็นการเรียนแบบสร้าง ไม่ใช่แบบเสพ
เทคนิค KM ที่เรียกว่า “เพื่อนช่วยเพื่อน”  (Peer Assist) ใช้หลักการนี้     คือผู้ขอเรียนรู้ต้องสรุปมาก่อนว่าเวลานี้ตนทำเรื่องที่ต้องการขอเรียนรู้อย่างไร     และคิดมาก่อนว่าต่อไปจะปรับปรุงวิธีปฏิบัติอย่างไร    โดยฝ่ายผู้ขอแบ่งปันความรู้ต้องพูดก่อน     ผู้มีความรู้ให้ปัน จะเป็นผู้พูดทีหลัง     นี่คือการเรียนรู้แบบสร้างสรรค์ ไม่ใช่แบบเสพ
การขอเรียนรู้จากคนอื่นแบบตนเองมาแบบสมองเปล่า เป็นความประพฤติที่ใช้ไม่ได้สำหรับคนที่จบปริญญามาแล้ว      และเป็นความประพฤติที่ทำให้เสื่อมเสียต่อสถาบันทั้งที่จบมาและที่กำลังเรียน
วิจารณ์ พานิช
๒๕ ธค. ๔๘