มองโลกแบบคนใน สำนึกแบบคนในและคนนอก
..การเดินทางด้วยรถยนต์ระยะทางไกลๆแบบข้ามวันข้ามคืนดูเหมือนจะสร้างความปวดเมื่อย เหนื่อยล้าให้แล้ว ยังมีส่วนช่วยสร้างความนิ่งให้อยู่กับเราได้ชั่วขณะ เมื่อต้องเอาตัวเองไปนั่งนิ่งอยู่บนเบาะที่นั่งแล้วมองดูวิวข้างทางการขบคิดในความนิ่งจึงเกิดขึ้นมาเป็นบางช่วง บางตอน เหมือนอย่างครั้งนี้ระหว่างเดินทางความคิดวนเวียนเกี่ยวกับเรื่องประสบการณ์ของตัวเองอีกรอบ

การก้าวข้ามความคุ้นชินของคนเรา นับเป็นเรื่องที่คนเรากระทำกันได้ยาก แต่ก็จำเป็นต้องทำเมื่อความเปลี่ยนแปลงเดินทางมาถึงเรา ความเคยชินแบบเก่าถูกกระทบจากสิ่งใหม่อยู่ตลอดเวลา หรือนี่เองที่เราเรียกมันว่า การปรับตัว มีโอกาสถามกับตัวเองเสมอมาว่าเรามีการปรับตัวมากี่ครั้งแล้ว คำตอบที่ได้คือไม่รู้ ที่ไม่รู้เพราะนับได้ไม่หมดแต่สำหรับการปรับตัวที่เห็นชัดเจนและที่สุดน่าจะเป็นการปรับตัว เมื่อต้องเดินทางไปยังหมู่บ้านโน้นหมู่บ้านนี้ตามชุมชนต่างๆ ด้วยความใกล้ชิดสนิทสนมกัน ประหนึ่งว่าอาจจะกลืนเป็นคนในพื้นที่ไปด้วยกันสิ่งที่เกิดขึ้นไม่ใช่แค่การปรับตัวแต่มันหมายถึง ความคิด ของเราก็ถูกปรับเปลี่ยนไปด้วย เราได้เข้าใจอย่างลึกซึ้งขึ้นอีกว่ายังมีสิ่งที่เราไม่ เข้าใจ ยังมีเรื่องราวอีกมากมายที่เกิดขึ้นกับพี่น้องผองเพื่อนตามชุมชนของเรา

  <p style="margin: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal" align="justify">…เมื่อก่อนเคยใช้ชีวิตแต่ในเมืองใหญ่ ออกต่างจังหวัดพูดคุยกับผู้คนตามหมู่บ้าน ก็คิดว่าเราเข้าใจวิถีชีวิตของผู้คนดีพอแล้ว กลับมาถึงวันนี้เราจึงคุยกับตัวเองว่าความจริงแล้วเราเข้ามาสัมผัสชุมชนท้องถิ่นแค่เพียงผิวเผินเท่านั้นเอง สิ่งที่คิดว่ารู้นั้นแท้จริงไม่ใช่เลย สิ่งที่คิดว่าตัวเองเข้าใจทุกสิ่งดีพอนั้นแท้จริงแล้วผิดหมดเลย เป็นประสบการณ์ที่ได้เรียนรู้ และทำให้เกิดความรู้ใหม่กับตัวเอง ว่าในความเป็นจริงเราต้องพร้อมที่จะเรียนรู้อยู่ตลอดเวลานั่นเอง</p>  <p style="margin: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal" align="justify">… เคยอ่านหนังสือที่ชื่อว่า “คนใน” เขียนโดยนักวิชาการด้านมานุษยวิทยาไทยหลายท่าน เป็นงานเขียนที่ถ่ายทอดประสบการณ์ภาคสนามที่น่าสนใจอย่างยิ่งเล่มหนึ่งเกี่ยวกับการทำงานกับชุมชน มีบางตัวอย่าง ที่เป็นมุมมองของ อ.ศรีศักร วัลโภดม ที่มองว่า ความเป็นชุมชนท้องถิ่นมีการโยงใยกันด้วยความสัมพันธ์ทางเครือญาติ และองค์กรชุมชนที่ทำให้เกิดเครือข่ายทั้งภายในหมู่บ้านและในระดับท้องถิ่นที่กว้างใหญ่กว่าหมู่บ้าน และไม่คนในชุมชนคนใดที่พร้อมอย่างสมบูรณ์ ต่างก็ต้องพยายามปรับตัวให้อยู่รอดกันทั้งนั้น ทำให้เห็นความจริงว่า มนุษย์เราทุกคนมีความสามารถที่จะเรียนรู้เสมอกัน</p>  <p style="margin: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal" align="justify">             บางครั้งเราก็พยายามจะเข้าถึงวิถีชีวิตและการมองโลกแบบคนใน แต่ก็เป็นคนในที่ถูกฝึกให้เป็นคนนอก และระหว่างอยู่ในสนามก็มีทั้งสำนึกที่เป็นทั้งคนนอกและคนในอยู่ตลอดเวลา อย่างไรเสียการจะทำงานกับชุมชนท้องถิ่นความสำคัญในการเป็นคนใน นับเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่งที่คนทำงานเองก็ต้องเรียนรู้ร่วมกันไปกับชุมชนท้องถิ่นให้ได้</p><p style="margin: 0in 0in 0pt" class="MsoNormal" align="justify"> </p>            …เบญจรงค์…(คนภาคกลาง)