ผมได้สนทนากลุ่มกับชาวบ้านที่ใช้บัตร 30 บาท ประเภทเสียค่าธรรมเนียม เพื่อเช็คความคิด ความเห็นจากเขา คนเหล่านี้ไม่เคยได้เรียนรู้เรื่องความเป็นธรรมในระบบสุขภาพ ไม่เคยได้เรียนรู้เรื่องแนวคิดหลักประกันสุขภาพ หรือเศรษฐศาสตร์สาธารณสุข อย่างที่เราได้เรียนรู้จากระบบการศึกษา เราลองมาดูความรู้ที่สะสมอยู้ในตัวเขา และเขาได้ตกผลึกออกมาเป็นบทสนทนาที่ได้นำเสนอต่อไปนี้ครับ

 “30 บาท ต่อครั้งพูดถึงก็ได้แล้วนะ ถ้าคนที่มีฐานะพอปานกลาง แต่ว่าคนที่จนจริง ๆ พี่ว่าควรที่จะไม่เก็บเขาเลย หรือคนที่ควรยกเว้น เช่นเด็ก พระ หรือคนแก่ ซึ่งเขาก็ทำถูกแล้ว ปัญหามันอยู่ที่ว่าคนจนจริง ๆ ที่ว่าได้บัตรทุกคนไหม หากเหลืออยู่มั่งเหลย พี่ว่ามันไม่ยุติธรรม 30 บาท สำหรับคนที่ไม่มี น้องเชื่อไหมว่า มันไม่มีจริง ๆ … สำหรับคนที่รวยก็ 30 บาท อันนี้แหละพี่ค้านหนักหนา พวกนี้ไม่ควรจะมาใช้บริการเลย จะเป็นการเบียดเบียนคนจน เขาทิปเด็กเวลาเข้าห้องน้ำทีละ 500 ได้ เขาควรจะจ่ายให้มากหวานี้ และจ่ายเผื่อ (ชดเชย) คนจนด้วย เป็นการแชร์กัน” (พี่สมพร)

 “พี่ว่ามันเฉลี่ยกันนะ คนเป็นมาก เป็นน้อย ก็จ่ายเหมือนกัน 30 บาทนี่แหละเหมาะแล้ว ไม่จ่ายเลยก็ยิ่งดีหวาไปเหลย แต่รัฐจะเอาเบี้ย เอางบประมาณมาจากไหนนะ พี่คิดว่าเท่านี้แหละดีแล้ว คนที่ยกเว้นก็ยกเว้นให้เขาไป คนไม่มีเบี้ย ไม่มีรายได้นะ พี่ว่ายุติธรรมดีแล้วนะ รัฐบาลทำดีแล้ว แต่กลัวว่าจะไม่ยืดยาวนี่ซิ เพราะเขาจะอยู่ได้นานแค่ไหน การเมืองเป็นเรื่องไม่แน่นอน ราชการเหมือนน้อง ๆ จะทำต่อได้ไหมล๊ะ หากไม่มีพรรค … แล้ว พรรคอื่นเข้ามา เดี่ยวก็เปลี่ยนล่าว (หัวเราะ)” (พี่เยาวภา)
 
 “ป้าว่านะ ลูกนะ 30 บาท ดีแล้วแหละไม่แพงแรง แต่ก่อนไปก็เสีย 20 บาท นะที่นี่นะ สมัยมีบัตรนายชวน (บัตรสุขภาพ 500 บาท) นะ … คนจนก็ได้หาญ (กล้า)ไป ไม่ต้องกลัวว่าอีเสียมากและเที่ยวละ (ปล่อยปละละเลย) ไว้ จนเป็นแรง (อาการหนัก) ขึ้น ในที่สุดก็รักษาไม่ได้ สายไปเสียแล้ว หรือว่าบางคนหมดเนื้อ หมดตัว ลูกผัวก็ตายล่าว หมดสิ้นทุกอย่าง ป้าแหลงเพื่อนเขาแหละ ว่าป้างั้นไม่ละไว้เด็ดขาด (หัวเราะ)” (ป้าชะอ้อน)
 
 “ไอ้ 30 บาท นี่นะ ได้แหละพันพรือก็พอหาไปได้แล้ว เวลาจำเป็นอีไปนะ ไม่มากแรง ไม่เสียเลยก็ดีนะ (หัวเราะ) เสียสักหีดนะดีแล้วจะได้ทำบุญ ไปช่วยเพื่อนมั่ง สมมติว่าเวลาเราเป็นหนัก เราก็เสีย 30 บาทไม่ใช่เหรอ เออ ช่วย ๆ กันลูกเหอ” (ป้าละออง)

 “30 บาท สำหรับน้องโอนะ มันมากอยู่นะถ้าเป็นคนแก่ ๆ หรือเด็ก ๆ ที่ไม่มีรายได้ อย่างน้องโอมีรายได้มั่งก็พอรับได้ ถ้าไม่เก็บเลยก็น่าจะไม่ดีนะ เดี่ยวใคร ๆ ก็ไป โดยคิดว่าของฟรี หลวงหมดเบี้ย คนหลัง ๆ จะเอายาที่ไหนมาใช้กัน” (น้องโอ)