อยากแลกเปลี่ยนความเห็นว่า ท่านอื่นๆ มองเรื่องความสมดุลอย่างไร โดยเฉพาะหากจะทำให้มัน "แข็งตัว" โดยการกำหนดเป้าหมายเป็นตัวเลขที่สังคมน่าจะไปให้ถึง

เรากำลังทำงานวิชาการเกี่ยวกับเศรษฐกิจพอเพียง 

ในทางปฏิบัตินั้น เศรษฐกิจพอเพียงเป็นวิถีของชาวบ้านไทยในหลายพื้นที่ แต่อีกหลายพื้นที่ก็ยังเป็นปัญหา    นักวิชาการกลุ่มหนึ่งอยากกระตุ้นให้ภาครัฐและนักการเมืองมุ่งสู่การผลักดันแนวทางนี้อย่างต่อเนื่องและจริงจัง  จึงต้องพยายาม "เติมน้ำมันในตะเกียง" เพื่อให้ไฟของเศรษฐกิจพอเพียงยังลุกโชนไปได้อย่างต่อเนื่อง (ไม่ใช่ "ไฟไหม้ฟาง") 

ด้วยเหตุนี้ พวกเรา (นักวิชาการเป็นแกนดำเนินการโดยให้ภาคส่วนอื่นๆเข้ามามีส่วนร่วม)  จึงพยายามทำแผนที่เดินทางเพื่อเสนอให้ภาครัฐนักการเมือง ภาคเอกชน และประชาสังคม ที่สนใจอาจนำไปปรับใช้ในเชิงนโยบายหรือยุทธศาสตร์ .... นั่นเป็นความฝันของคนทำงานวิชาการ

ความเป็นวิชาการที่ดีแปลว่า ต้องมีน้ำหนัก  เชื่อถือได้ และไม่ลอยติดเพดาน

ในวิสัยทัศน์ของความเป็นเศรษฐกิจพอเพียง  ที่ประชุมจากการระดมสมองครั้งที่ 1  พูดถึง  "ความสมดุล" ในหลายๆด้าน   เช่น ด้านสุขภาวะ (ร่างกาย จิตใจ สังคม..)   ด้านเศรษฐกิจ ด้านสิ่งแวดล้อม  การลดช่องว่างทางเศรษฐกิจและสังคม 

ก่อนที่จะทอนวิสัยทัศน์มาสู่การสร้างนโยบาย หรือแนวทางการปรับเปลียนเศรษฐกิจสังคมได้  พวกเราต้องมีความรู้ความเข้าใจหลายเรื่องหลายประเด็น

เช่น ต้องตอบคำถามก่อนว่า   "อะไรคือความสมดุล  ระดับที่สมดุลอยู่ที่ไหน" 

จริงๆแล้วความสมดุลมีหลากหลายมิติ  แม้แต่ในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง  เช่น   ด้านการศึกษา   เราอาจหมายถึง ความสมดุลระหว่างการศึกษาในระบบกับนอกระบบ    เราอาจหมายถึง ความสมดุลในวิธีการศึกษา ว่าจะผสมผสานการใช้ head  - hand - heart  ในระดับใด

 ตอนเขียนวิสัยทัศน์ลงบล็อกครั้งแรก  คุณดอกแก้วจากเด็กรักป่า แสดงความเห็นว่า

 " เรื่องความสมดุลนี้ดีมากเลยคะอาจารย์.......อยู่ในชุมชน ก็พอมองเห็น ความสมดุลลักษณะนี้ ด้วย  ถ้าเห็นมากๆ แปรเป็นการปฏิบัติมากๆ...ความสมดุลก็จะมีไปในทุกที่นะคะ"

ความเห็นของคุณดอกแก้วสะท้อนสิ่งที่เป็นจริงว่า  ผู้ปฏิบัติย่อมรู้ได้ สัมผัสได้ด้วยตนเองว่า  ความสมดุลคืออะไร โดยไม่ต้องมาตั้งนิยามหรือคำถาม

....แต่พอมองไกลออกมาเป็นระดับชุมชน ระดับประเทศ ที่เริ่มมีความหลากหลายมากขึ้น   การบอกจุดสมดุลย่อมไม่ใช่เรื่องง่าย...

ที่สำคัญคือ  ความสมดุล ถูกกระทบได้ตลอดเวลาโดยปัจจัยภายนอก    ตรงนี้ประยุกต์ได้ทั้งเรื่องจิตใจของเรา ไปจนถึงเรื่องสังคม     ตรงนี้ถ้าใจเราเข้มแข็ง  สังคมเข้มแข็ง  ก็ย่อมปรับตัวกลับเข้าสู่สมดุลได้ไม่ยากนัก   อาจเป็นจุดสมดุลจุดเดิม  หรือจุดสมดุลใหม่ .....  

 สองย่อหน้าหลังนี้ เราตอบคุณดอกแก้วไป โดยมีทฤษฎีเศรษฐศาสตร์ผสมอยู่ในความคิด   เพราะจริงๆแล้วโจทย์หลักๆในทฤษฎีเศรษฐศาสตร์คือ การตอบคำถามเรื่องระดับ "ที่เหมาะสม (optimal) คือ ไม่มากไป ไม่น้อยไป"

ถ้าให้ตอบเรื่องความสมดุล โดยใช้เครื่องมือเศรษฐศาสตร์ เราคงพอตอบได้  ว่า "เป็นระดับที่ดีที่สุดที่ทำได้ภายใต้ข้อจำกัดที่มีอยู่" และสามารถประยุกต์ใช้ได้ในหลายๆเรื่อง  เช่น บริโภคภายใต้งบประมาณหรือรายได้ที่มีอยู่  (ใครที่บอกว่าเศรษฐศาสตร์สอนให้ maximize profit หรือ utility จึงยังเป็นความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน  เพราะคำตอบที่ถูกต้องในทฤษฎีเศรษฐศาสตร์  จะต้องนำข้อจำกัดไปคิดด้วยเสมอ  เช่น  ข้อจำกัดด้านเวลา  ข้อจำกัดด้านรายได้  ข้อจำกัดด้านเทคโนโลยี  ข้อจำกัดด้านงบประมาณ  และอื่นๆ ที่อาจเรียกข้อจำกัดเหล่านี้ว่าเป็นด้าน "ต้นทุน" และเมื่อมองเป้าหมายสุดท้าย คือ สวัสดิการสังคม  ก็จะต้องรวมข้อจำกัดที่เป็น "ต้นทุนที่เกิดกับสังคม" หรือ "การเบียดเบียนสังคม" ไว้ด้วย)

กำลังคิดว่า หากประยุกต์ทฤษฎีเศรษฐกิจกระแสหลัก ไปใช้กับเศรษฐกิจพอเพียง   ข้อจำกัดสำคัญที่ต้องนำเข้าไปคิดด้วยเสมอในการตัดสินใจของปัจเจก ของรัฐ     ก็คือ  กรอบของคุณธรรม

แต่คงจะอหังการเกินไปถ้าจะใช้ศาสตร์เดียวตอบเรื่อง "ความสมดุล" ในระดับสังคมประเทศ 

อยากแลกเปลี่ยนความเห็นว่า  ท่านอื่นๆ มองเรื่องความสมดุลอย่างไร   โดยเฉพาะหากจะทำให้มัน "แข็งตัว"  โดยการกำหนดเป้าหมายเป็นตัวเลขที่สังคมน่าจะไปให้ถึง  (เช่น เป้าหมายความสมดุลระหว่างการพึ่งพาภายนอกกับภายในเป็น 50:50 แต่ตอนนี้อยู่ที่ระดับ 70:30 เราจึงต้องหาวิธีการปรับระดับการพึ่งพาให้เข้าใกล้ระดับที่สมดุล) 

เราจะนิยาม "ความสมดุล" อย่างไร  เราจะมี "หลักเกณฑ์" ในการกำหนด "ระดับที่สมดุล" อย่างไร ?

(คำถามนี้ไม่ต้องการคำตอบที่เป็นตัวเลข และตอบได้ในหลากหลายมิติ)