สวัสดิการชุมชนในความหมายวิถีชีวิต จึงต้องอธิบายด้วยระบบความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกในชุมชนที่อาจอยู่ภายใต้ความเป็นเครือญาติ หรือภายใต้กติกาบางอย่างดังเช่น ระบบกรรมสิทธิ์ หรือภายใต้การแสดงบทบาทหน้าที่ที่เชื่อมโยงกัน การพึ่งพากันดังเช่น กรณีเจ้าของสวนกับแรงงานเพื่อนบ้าน หรือแม้แต่ระบบอุปถัมภ์

เดิมมนุษย์สัมพันธ์กับมนุษย์  มนุษย์สัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม  ที่แทรกซ้อนอยู่ในความสัมพันธ์คือ กติกาของการอยู่ร่วมกัน

   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">การเปลี่ยนระบบสวัสดิการ อาจมาจากรัฐ จากตลาด  แต่ที่สำคัญที่สุด อาจเป็นกติกาและระบบความสัมพันธ์ในชุมชนนั้นเอง   และการเปลี่ยนแปลงกติกาในชุมชนมาจากหลายสาเหตุ</p>    <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">สวัสดิการที่เป็นวิถีชีวิต</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p>  หากลงลึกถึงสวัสดิการในความหมายของวิถีชีวิตความเป็นอยู่    การอธิบายเรื่องราวไม่ง่ายอย่างที่คิดถ้าไม่วางกรอบให้ดี….  เช่น..   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">ไม้ซีก 4-5  ท่อน  ที่ทำเป็นรั้วปักแบ่งเขตบ้าน (ในครั้งนั้น “รั้ว” ถือว่าเป็นนวัตกรรมสำคัญ)  ก่อให้เกิดระบบกรรมสิทธิ์  เปลี่ยนความสัมพันธ์ระหว่างเพื่อนบ้าน  เพราะจะเดินทางลัดโดยมุดใต้ถุนบ้านเพื่อนไม่ได้อีกแล้ว  … สวัสดิการเปลี่ยนเพราะกติกาชุมชน (ระบบกรรมสิทธิ์)  เปลี่ยนไป</p>     <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">ความถูกที่เคยเดินมุดใต้ถุนเพื่อนบ้านได้ เปลี่ยนเป็นความผิดเพราะละเมิดสิทธิ์    ระบบตัดสินความ  หรือสวัสดิการในมิติของความยุติธรรมก็เข้ามา</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">ที่ดินที่ธรรมชาติสร้างมาถูกจับจองโดยผู้มาก่อน   ผู้มาทีหลังก็ได้ผืนดินที่สมบูรณ์น้อยกว่า ไกลแหล่งน้ำมากกว่า  (เป็นการจัดสรรกรรมสิทธิ์ตามธรรมชาติ  มาก่อนได้สิทธิ์ก่อน)   สมาชิกในชุมชนไม่ได้เท่าเทียมกันอย่างแท้จริง </p>    <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">วันดีคืนดี  ก็มีคนต่างถิ่นมาขอซื้อที่ใกล้แหล่งน้ำจากผู้จับจองคนแรก   ระบบกรรมสิทธิ์ถูกเปลี่ยนมือไปสู่คนแปลกถิ่นที่มีวิถีวัฒนธรรมแตกต่าง  ข้าวถูกเปลี่ยนเป็นไม้ผลเพราะให้ผลตอบแทนสูงกว่า   แต่สวนผลไม้พลอยให้ชาวบ้านที่อยู่ในผืนดินแห้งไกลแหล่งน้ำได้มีอาชีพเสริมเข้ามารับจ้างเก็บและขนผลไม้มีรายได้ดีขึ้นมั่นคงขึ้นด้วย…เราจะอธิบายเรื่องราวนี้ในกรอบสวัสดิการได้อย่างไร…  ยังไม่พูดถึงมิติจิตใจ  …</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p>  ความอยู่ดีกินดีของผู้มาก่อน  เกิดเพราะแหล่งน้ำ <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">ความอยู่ดีกินดีของชาวบ้านผู้ห่างไกลแหล่งน้ำ เกิดเพราะได้มีรายได้เสริม ผ่านระบบตลาด</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">และหากเจ้าของสวนเริ่มมีเครื่องมือในการเก็บเกี่ยว  ลดการจ้างแรงงาน   เทคโนโลยีก็กลายเป็นอีกปัจจัยที่เปลี่ยนความสัมพันธ์ของผู้คนและสวัสดิการในความหมายของวิถีชีวิต</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">สวัสดิการชุมชนในความหมายวิถีชีวิต จึงต้องอธิบายด้วยระบบความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกในชุมชนที่อาจอยู่ภายใต้ความเป็นเครือญาติ  หรือภายใต้กติกาบางอย่างดังเช่น ระบบกรรมสิทธิ์  หรือภายใต้การแสดงบทบาทหน้าที่ที่เชื่อมโยงกัน การพึ่งพากันดังเช่น กรณีเจ้าของสวนกับแรงงานเพื่อนบ้าน  หรือแม้แต่ระบบอุปถัมภ์  และ เทคโนโลยี</p>      <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">หรือ</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">เมื่อเกิดวิกฤตการณ์น้ำมัน  ประเทศตะวันออกกลางร่ำรวย  เร่งพัฒนาประเทศ  งานก่อสร้างบูม   แรงงานไทยจึงไป “ขุดทอง” ที่ซาอุฯ   เกิดการอพยพแรงงานออกนอกชุมชน  ทิ้งผู้หญิง คนแก่  เด็ก ไว้ในชุมชน ….นี่เป็นผลของเศรษฐกิจโลก  ส่วนที่เป็นการเปลี่ยนแปลงของ “ตลาด”แรงงาน</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p>  หรือ…  </p><p>ในอดีตเมื่อ 120  ปีก่อน   ชุมชนที่เคยปลูกข้าว ทอผ้า ทำน้ำตาล  เปลี่ยนเป็นปลูกข้าวไว้ขาย ได้เงินมาซื้อผ้าทอสีสดใสที่นำเข้ามาจากอินเดีย   ที่เคยทำน้ำตาลก็เปลี่ยนมาปลูกข้าวแทนเพราะข้าวราคาดีมาก    เหล่านี้เป็นผลของตลาดที่เกิดจากการดำเนินนโยบายรัฐภายใต้สนธิสัญญาบาวริ่ง</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">หากจะเล่าเรื่องเชิงประวัติศาสตร์  เราคงต้องกำหนดช่วงเวลาของการศึกษาว่า  จะย้อนประวัติศาสตร์ลงไปประมาณไหน</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">สวัสดิการโดยสถาบัน</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">ส่วนการอธิบายสวัสดิการชุมชนที่จัดขึ้นโดยสถาบันที่แสดงบทบาทหน้าที่ในการ “สร้างสวัสดิการชุมชน”อย่างชัดเจน เช่น วัด  ครอบครัว หรือรัฐ คงเป็นสิ่งที่อธิบายได้ไม่ยากเท่าไร</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">แต่เราก็เกิดคำถามต่อ “วัด”   นอกจากทำหน้าที่สร้างคุณธรรมในจิตใจ    การทำบุญ  ทำทาน  เป็นที่เฉลี่ยทุกข์เฉลี่ยสุขของคนในหมู่บ้าน  เป็นศูนย์รวมของศิลปะวัฒนธรรม ประเพณี  เป็นโรงเรียนและแหล่งความรู้ของชุมชน แล้ว </p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">ในอีกด้านหนึ่ง  วัดไทยที่เน้นความใหญ่โต สวยงาม   ก็เป็นสัญลักษณ์ของการสะสมทุน     วัดสร้างโดยชุมชน  กับวัดสร้างโดยครอบครัวเศรษฐี  จึงมีนัยที่ต่างกัน </p>      <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">ที่อัมพวา สมุทรสงคราม ซึ่งมีแต่วัด  วัด และวัดที่สวยงามเรียงรายตลอดลำน้ำ  สะท้อนความมั่งคั่งในอดีตของชุมชน   จะอธิบายบทบาทของวัดที่นั่นได้เหมือนวัดไม้ที่ดูสมถะตั้งอยู่ห่างไกลกันที่กุดชุม ยโสธรได้หรือไม่</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p>เป็นเพราะแต่ละชุมชนไม่เหมือนกัน   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">เป็นเพราะในชุมชนเดียวกัน  คนในชุมชนต้องอยู่ร่วมกันภายใต้บทบาทหน้าที่ที่แตกต่างกัน</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal">การอธิบายสวัสดิการชุมชนในภาพเคลื่อนไหวจึงไม่ง่ายเลย หากไม่วางกรอบให้ชัดและอาจต้องตีขอบเขตการศึกษาให้เล็กลง</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify" class="MsoNormal"></p>