ถ้าท่านเห็นเกี่ยวกับประเด็นใด กรุณาตอบลงในบล็อกด้วยนะครับ คุณพัชราภา จะเอาความคิดเห็นท่านไปส่งต่อคณะผู้วิจัย ขอขอบคุณล่วงหน้าทุกคำตอบครับ.

   

โครงการประชุมระดมสมองเพื่อทดสอบกรอบความคิดการคุ้มครองภูมิปัญญาท้องถิ่นไทย ณ.โรงแรมตักศิลา มหาสารคาม  จัดโดย หน่วยวิจัยความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่น คณะวิทยาศาสตร์  มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ร่วมกับ ศูนย์คติชนวิทยา  คณะอักษรศาสตร์  จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ประเด็น

  1. ภูมิปัญญาไทยในความเห็นของท่านหมายถึงอะไร
  2.  ภูมิปัญญาไทยด้านใดบ้างที่ควรคุ้มครอง 
  3. เราสามารถแบ่งระดับของภูมิปัญญา เป็นระดับชุมชน   ระดับภาค ระดับชาติได้อย่างไร
  4. ท่านคิดว่าท่านจะสามารถแบ่งปันให้คนนอกมาใช้ภูมิปัญญาของท่านได้หรือไม่? ระดับใด 
  5. หากมีกิจกรรมที่จะนำไปใช้ประโยชน์ทางการค้าระดับชาติ   / ระดับนานาชาติ ควรมีมาตรการในการแบ่งปันผลประโยชน์อย่างไร 
  6.  การบริหารจัดการการใช้ประโยชน์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นและทรัพยากรพันธุกรรม เช่น  การอนุญาต การกำหนดค่าตอบแทน การแบ่งปันผลประโยชน์ ฯลฯ ควรเป็นอย่างไร  มีรูปแบบอย่างไร
  • ผมเองมีกึ๋นจำกัด ตอบผิดๆถูกๆ จึงวานท่านผู้รู้โปรดพิจารณา ญาติชาวบล็อก ถ้าท่านเห็นเกี่ยวกับประเด็นใด กรุณาตอบลงในบล็อกด้วยนะครับ คุณพัชราภา จะเอาความคิดเห็นท่านไปส่งต่อคณะผู้วิจัย ขอขอบคุณล่วงหน้าทุกคำตอบครับ.

---------------------------------------------------------------------

ผมนึกไม่ออกว่าจะมีสมองอะไรไประดมกับเขา จึงเอาการบ้านมาตีแผ่ให้พ่อแม่พี่ป้าน้าอาได้ช่วยกันถอดนิยามความรู้ที่ว่าด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่นไทย ให้ความกระจ่างกระจายเกี่ยวกับเรื่องนี้ และอยากจะให้เป็นการนำร่อง..“คิดอะไรไม่ออก ให้บอกเพื่อนชาวบล็อก” ผมโยนหินถามทางเรื่องความหงอยเหงา  ชาวเราทั้งหลายก็ได้มาร่วมแสดงความเห็นทำให้เป็นเรื่องโปกฮาจนครึกครื้น

ผมติดเชื้อKM. มองว่าการที่เราเอาความรู้เข้าไปจัดการเรื่องนั้นนี้ ทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้น ได้ผลลัพธ์ที่มีความสำคัญเป็นที่ยอมรับ มีการนำไปใช้ นำไปพัฒนาต่อยอด จนกระทั่งเป็นชุดความรู้ที่นิ่งเกิดเป็นมาตรฐานโดยรวม แต่คนสมัยก่อนเขาไม่ได้ใช้คำว่า"มาตรฐาน" แต่เป็นที่รู้กันทั่วไปแล้วเขาเรียกว่า"ภูมิปัญญา" เมื่อมีการพัฒนาการต่อยอดปัญญาด้านต่างๆจนซ้ำแล้วซ้ำเล่า "เข้าถึงแก่น" แล้ว เขาจะยกระดับขึ้นเป็น "วัฒนธรรม" วัฒนธรรมของชนชาติก็หมายถึงเอกลักษณ์ หรือสัญญาลักษณ์ ของชาติพันธุ์นั้นๆ ผมเข้าใจเช่นนี้ไม่ทราบว่าผิดหรือถูกนะครับ โปรดชี้แนะด้วยครับผ้ม!

    

การบ้าน ประกอบด้วยคำถามหลายข้อ ที่เป็นคำถามปลายเปิด ไม่มีผิดมีถูก ฝ่ายที่ประเมินผลน่าที่จะไปปรับแก้ให้รัดกุมและสละสลวยอีกชั้นหนึ่ง       

ถาม ภูมิปัญญาไทยในความเห็นของท่านหมายถึงอะไรตอบภูมิปัญญาไทยหมายถึงกระบวนการเรียนรู้ในวิถีไทย ผ่านร้อนผ่านหนาวค่อยๆก้าวขึ้นเป็นขั้นเป็นตอน ดังนี้

ðเริ่มจากสภาพแวดล้อมในพื้นที่ พัฒนาไปเป็น

ðความนิยมในชุมชน พัฒนาเป็น

ðงานเทศกาลในท้องถิ่น พัฒนาไป

ðเป็นงานประเพณีประจำฤดูกาล พัฒนาไป

ðเป็นงานประจำปีของอำเภอ/จังหวัด

ðงานสำคัญของภูมิภาค

ðประเพณีประจำปี

ðวัฒนธรรมของชาติ

เป็นที่รวมของตำราว่าด้วยวิชาความรู้สายพันธุ์ไทย ครอบคลุมทุกศาสตร์ความรู้ ยกตัวอย่างเช่น ภาษาไทย อาหารไทย มวยไทย บ้านเรือนทรงไทย เรียกโดยรวมว่า ศิลปวัฒนธรรมไทย กำหนดโดยพิธีการเช่น พิธีบวชเรียน พิธีเรียกขวัญนาค พิธีสรงน้ำพระ พิธีทำบุญวันเข้าพรรษา 

ถาม  ภูมิปัญญาไทยด้านใดบ้างที่ควรคุ้มครอง 

ตอบ  ทุกด้าน

ถาม  เราสามารถแบ่งระดับของภูมิปัญญา เป็นระดับชุมชน   ระดับภาค ระดับชาติได้อย่างไร

ตอบ  1.ระดับชุมชน พิจารณาจากประเพณี และวิถีชีวิตในชุมชนนั้นๆ         

2.ระดับภาค พิจารณาจากค่านิยม ภาษาพูด อาหาร การแต่งกาย           ศิลปะการละเล่น ร้องรำทำเพลง เช่น

  • อีสานมีศิลปะการแสดงหมอลำ  เพลงโคราช ภาคกลางมีเพลงฉ่อย เพลงอีแซว ลิเกภาคใต้มีหนังตะลุง เต้นตะลุง มโนราห์
  • หรือตำรายา ชื่อยา ชื่อต้นไม้ สิ่งเหล่านี้มีชื่อเรียกเป็นการเฉพาะของแต่ละภาคซึ่งมีทั้งคล้องจองกัน คล้ายกัน และต่างกันจนยากจะคาดการได้ แม้แต่การนวดแผนไทย ก็จะมีวิธีแตกต่างกันบ้างคลายกันบ้าง
  • เทคนิควิธีการทำมาหากิน เครื่องมือดักจับสัตว์ วิธีการเพาะปลูก วิธีการนำมาใช้ประโยชน์ ยกตัวอย่างเช่น การเกี่ยวข้าวของภาคใต้กับภาคอื่นๆจะมีวิธีการไม่เหมือนกัน
  • ภูมิปัญญาด้านการประดิษฐ์ เช่น นำไม้ไผ่มาทำการจักสานเป็นของใช้ไม้สอยได้เป็นร้อยๆอย่าง

3.ระดับชาติ การหลอมรวมทุกศาสตร์เข้ามาเป็นเอกลักษณ์เช่น ธง ชาติ เพลงชาติไทย ศาสนาพุทธ ระเบียนกฎหมายระหว่างประเทศ การแต่งชุดไทย อาหารไทย ภาษาไทย ศิลปะไทยประยุกต์

ถาม  ท่านคิดว่าท่านจะสามารถแบ่งปันให้คนนอกมาใช้ภูมิปัญญาของท่านได้หรือไม่? ระดับใดตอบปกติคนที่เกี่ยวข้องกับภูมิปัญญาไทย ไม่ได้มีกฎเกณฑ์อะไร ทำหน้าที่ถ่ายทอดความรู้ โดยเฉพาะครูภูมิปัญญาไทย มีไฟล์บังคับจากกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ให้อบรมกลุ่มเกษตรกรให้เรียนรู้เรื่องเศรษฐกิจพอเพียง สถานีเรียนรู้ภูมิปัญญาไทยแห่งละ500 ครัวเรือน นอกจากนี้ครูภูมิปัญญาไทยยังถ่ายทอดความรู้ในสาขาที่ตนเองถนัดอย่างต่อเนื่องเรื่อยมา เช่น ภูมิปัญญาไทยหมอยาสมุนไพร แกะสลัก ทอผ้า ฯลฯ

ถาม   หากมีกิจกรรมที่จะนำไปใช้ประโยชน์ทางการค้าระดับชาติ/ระดับนานาชาติ ควรมีมาตรการในการแบ่งปันผลประโยชน์อย่างไร

ตอบ  ในอดีตเราไม่เคยคำนึงถึงมาตรการใดๆมาก่อน เพราะผู้ที่เกี่ยวข้องกับภูมิปัญญา ถือว่าเป็นศาสตร์สาธารณะ เผยแพร่ให้เปล่า ถือว่าได้บุญได้ทำทานเป็นกุศล จึงไม่คำนึงถึงการแบ่งปันผลประโยชน์ใดๆ อย่างมากก็จะออกกฎกติกา ที่เรียกว่าค่ายกครู เช่น ผ้าขาว1วา ดอกไม้ ธูปเทียน เงิน 2 บาท อะไรทำนองนี้เป็นต้น  

ถาม การบริหารจัดการการใช้ประโยชน์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นและทรัพยากรพันธุกรรม เช่น  การอนุญาต การกำหนดค่าตอบแทน การแบ่งปันผลประโยชน์ ฯลฯ ควรเป็นอย่างไร  มีรูปแบบอย่างไร

ตอบ  ข้อนี้เป็นการเสนอเชิงระเบียบ กฎหมาย ขอความกรุณาท่านผู้รู้ช่วยตอบให้ด้วย คนที่เป็นภูมิปัญญาไทยจะไม่เคยคิดเรื่องทรัพย์สินทางปัญญาใดๆ การบริหารจัดการผลประโยชน์น่าจะมาจากระเบียบวิธีปฏิบัติของชาติตะวันตก จึงยากที่จะตัดสินใจเพราะเป็นแง่มุมคิดคนละวัฒนธรรม ดังนั้นถ้าเห็นว่าเรื่องนี้มีความจำเป็น ควรที่จะจัดตั้งกรรมการที่มาจากผู้ทรงคุณวุฒิที่เชียวชาญเรื่องกฎหมายระหว่างประเทศ เชี่ยวชาญเรื่องการออกกฎระเบียบในรูปของกฎหมายเฉพาะ  

เห็นด้วยไหมกับข้อเสนอนี้ บางเรื่องมีความจำเป็นเพราะกฎหมายสิทธิบัตร ทำให้ทั่วโลกมาก้าวก่ายเรื่องภายในของเราได้มากขึ้น เป็นการช่วงชิงการเอาเปรียบและกอบโกยผลประโยชน์ เช่น ต่างชาติมาจดสิทธิบัตรยาเรื่องเปล้าน้อย เร็วๆนี้ก็มีความพยายามที่จะจดสิทธิบัตรเรื่องพันธุ์ข้าว เรื่องเกี่ยวกับการแพทย์แผนไทย การนวด ฯลฯ