ดิฉันก็เคยท่องจำมาเมื่อสมัยเด็กๆ โดยแต่ก่อนก็จำได้ว่า สมุทัยก็คือเหตุแห่งทุกข์ และมรรคมีองค์ ๘ คือหนทางไปสู่ความดับทุกข์ ส่วนนิโรธนั้นจำไม่ได้เลยว่าคืออะไร ...

เราคงเคยได้เรียนหรือได้ยินกันมาบ้างว่า อริยสัจ ๔ คือทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค

ดิฉันก็เคยท่องจำมาเมื่อสมัยเด็กๆ โดยแต่ก่อนก็จำได้ว่า สมุทัยก็คือเหตุแห่งทุกข์ และมรรคมีองค์ ๘ คือหนทางไปสู่ความดับทุกข์ ส่วนนิโรธนั้นจำไม่ได้เลยว่าคืออะไร (พอเขียนถึงตรงนี้ก็ขำตัวเองว่า แต่ก่อนมีความรู้บ้างแต่ขาดปัญญามากๆ 555)

จนกระทั่งอาจารย์ศิริศักดิ์ มอบหนังสือ หลวงปู่ฝากไว้* ให้อ่านเวลาว่างเพราะเป็นหนังสือสอนธรรมสั้นๆ ไม่ต้องใช้เวลาอ่านนาน เข้าใจง่ายและเป็นเรื่องสั้นๆ เป็นตอนๆ

วันนี้ได้เวียนกลับไปอ่านหนังสือเล่มนี้อีก เมื่ออ่านมาถึงในเรื่อง "การปรารภธรรมเรื่องอริยสัจ ๔" ที่หลวงปู่ดูลย์ได้กล่าวไว้ตั้งแต่วันเข้าพรรษา ปี ๒๔๙๙ ว่า

จิตที่ส่งออกนอก 

 เป็นสมุทัย

 ผลอันเกิดจากจิตที่ส่งออกนอก     

 เป็นทุกข์

 จิตเห็นจิต

 เป็นมรรค

 ผลอันเกิดจากจิตเห็นจิต

 เป็นนิโรธ

จากการอ่านนี้  ทำให้เกิดความปรารถนาที่จะแลกเปลี่ยนและมอบเรื่องนี้กับ blogger ทั้งหลายเพราะรู้สึกว่าหลวงปู่ดูลย์ ได้สรุปเรื่องอริยสัจ ๔ ไว้ได้ดีเหลือเกิน สั้น กระชับ ได้ใจความ

ดิฉันอ่านที่ท่านสรุปไว้แล้ว ทำให้เข้าใจอริยสัจ ๔ ถ่องแท้มากขึ้น นำไปปฏิบัติในชีวิตประจำวันได้ เช่น

  • ได้เห็นเหตุแห่งทุกข์ (สมุทัย) ของตนเอง เมื่อจิตออกนอกลู่นอกทางคิดเรื่องสมมติต่างๆ มาก เช่น บางครั้งจิตของดิฉันก็ แวบไปคิดกังวลถึงงานบริหารโครงการหลักสูตรฯ งานเตรียมสอน งานวิจัยที่ต้องส่ง งาน review papers ที่รับมาอ่าน ฯลฯ 
  • แต่เห็นทางออกว่าถ้าตัวเรามีสติ ดูจิตของตัวเองทัน นี้เป็นหนทางดับทุกข์ (มรรค) ที่ชัดเจนจริงๆ เพราะเจริญสติจนรู้ทันว่ามโนจิตกำลังคิดถึงปัญหาสารพัดที่ยังไม่เกิดจริง
  • ดังนั้นถ้าเรามีสติตามดูจิตของตนเองทัน ไม่เกิดเวทนา ไม่เกิดกิเลส (ถึงแม้บางครั้งเกิดเวทนา อารมณ์ กิเลส ก็รู้ว่าเกิดและยับยั้งผ่อนหนักเป็นเบาได้) สิ่งนี้ก็คือผลอันเกิดจากจิตเห็นจิต (นิโรธ) นั่นเอง เช่นเมื่อรู้ว่าจิตคิดล่วงหน้า ก็เพียงแต่รับทราบปัญหาที่อาจเกิด แต่ไม่มีอารมณ์กังวลตามความคิดแต่อย่างใด เพราะอยู่กับสติอยู่กับปัจจุบันและรู้ว่าปัญหายังไม่เกิด

ดิฉันปฏิบัติได้แค่นี้ก็รู้สึกโล่งแล้ว เพราะ รู้ปัญหา เห็นปัญหา แต่ไม่เป็นปัญหาค่ะ

หนังสืออ้างอิง

*หลวงปู่ฝากไว้ บันทึกคติธรรมและธรรมเทศนา ของพระราชวุฒาจารย์ (หลวงปู่ดูลย์ อตุโล) ที่รวบรวมโดยพระโพธินันทมุนี