พัฒนาการสังคมดงหลวง : ในวงการพัฒนาเราพูดกันเสมอว่า การทำงานนั้นต้องเข้าใจพัฒนาการประวัติศาสตร์ของชุมชน ของพื้นที่ ฯ เพราะพัฒนาการนั้นเป็นตัวบ่งชี้สภาพปัจจุบัน การทำกิจกรรมหรือการกำหนดยุทธศาสตร์ ยุทธวิธีต่างๆก็ต้องให้สอดคล้องกับลักษณะเฉพาะของพื้นที่และประวัติศาสตร์ด้วย ดงหลวงมีพัฒนาการทางสังคมมา 3 ยุคใหญ่ๆ โดยสรุป คือ

 
ช่วง พ.ศ. สภาพระบบนิเวศ สภาพชุมชนโดยย่อ
ก่อน พ.ศ. 2500

§   ยุคดั้งเดิมกับธรรมชาติ

§   ธรรมชาติมีความอุดมสมบูรณ์มากมาก

§        เป็นสังคมปิด  §        อาศัยธรรมชาติเป็นหลัก ทั้งอาหาร สมุนไพร   §        การเพาะปลูกเฉพาะข้าวไร่บนยอดเขา และที่ดอน  §        ไม่มีความเจริญทางวัตถุใดๆ   §        หาอยู่หากินแค่พอเพียง ไม่มีการสะสม  มีการปลูกกัญชา กินฝิ่นบ้าง   §        สังคมเครือญาติเหนียวแน่น §        เป็นที่อิงอาศัยของขบวนการเสรีไทย ถ้ำที่บ้านมะนาวเป็นที่เก็บอาวุธของขบวนการเสรีไทยสมัยนั้น §        เชื่อเรื่องกฎธรรมชาติ ผีต่างๆ เช่น หลวงปู่ผ้าดำ ,เจ้าปู่, เจ้าที่ต่างๆ §        บ้านพักอาศัยใช้ไม้ไผ่เป็นส่วนมากที่สุด

2500-2523

§    มีลักษณะเหมือนยุคก่อน พ.ศ. 2500  

§    สภาพป่าเริ่มชอกช้ำเพราะชาวบ้านและทหารป่าอิงอาศัยจำนวนมาก และการปะทะต่อสู้กันระหว่าง ทหาร ตำรวจกับ พคท. ทางราชการใช้ระเบิด ยิงกระสุนปืนใหญ่โดยต้นไม้มากมาย

§        ลัทธิคอมมิวนิสต์ เริ่มเข้ามาเผยแพร่ตามเส้นทางเสรีไทย §        ชาวบ้านจำนวนหนึ่งเข้าร่วมกระบวนการแบบปิดลับ  พร้อมเผยแพร่ลัทธิอย่างกว้างขวาง §        หาอยู่หากินเหมือนเดิม §        ยังไม่มีความเจริญด้านวัตถุ ต่างๆ §        ทางราชการตำรวจ ทหารเริ่มเข้ามาตั้งค่ายและเริ่มจับกุมผู้ต้องสงสัยเป็นสมาชิก พคท. หรือผู้สนับสนุน §        เริ่มมีการฆ่ากันตายเพราะความขัดแย้งทางความเชื่อ §        ชาวบ้านเริ่มทยอยเข้าป่าร่วมกับ พคท.จำนวนมากขึ้น §        เริ่มมีการปะทะระหว่างทหารและ พคท. §        ชาวบ้านยกครอบครัวเข้าป่าหมด §        เกิดสงครามประชาชน §        ในปลายระยะนี้ พคท. ล่มสลาย เพราะความขัดแย้งกันเอง ชาวบ้านทยอยออกมาจากป่าโดยนโยบาย 66/23 §        กลุ่มใหญ่สุดคือผู้ร่วมพัฒนาชาติไทย ประมาณปี พ.ศ. 2527 ออกป่าจนหมดสิ้น คืนถิ่นเดิม
2523- ปัจจุบัน

§    ป่าถูกทำลายมากขึ้น เพราะมีการประมูลตัดไม้ของบริษัทธุรกิจค้าไม้

§    ความสมบูรณ์ของป่าไม้ลดลงอย่างมาก สัตว์ป่าบางชนิดสูญสิ้นไป

§    เริ่มมีการอนุรักษ์ป่าโดยการจัดตั้งป่าชุมชน ของชาวบ้านไดรับการสนับสนุนจากสำนักงานป่าไม้จังหวัด

§        พี่น้องไทโซ่เหมือนมาเริ่มครอบครัวจากศูนย์ใหม่ วัว ควายหายหมด เมล็ดพันธุ์ข้าวไม่เหลือ ปีแรกๆต้องกินมัน เผือก กลอยป่า §        พึ่งพิงราชการมากในการให้ปัจจัยพื้นฐาน §        พึ่งพิงป่ามากเพราะครอบครัวต้องเริ่มใหม่ทางด้านการเกษตร §        ทำข้าวไร่  ข้าวนาปี  เริ่มปลูกพืชเชิงเดี่ยวมากขึ้น เช่น ปอ มันสำปะหลัง อ้อย §        ข้าวไม่พอเพียง ต้องเข้าป่าหาของป่าแลกข้าว §        ขณะที่ราชการหน่วยงานต่างๆเข้าไปพัฒนามากมาย เพื่อการช่วยเหลือขั้นพื้นฐาน §        สร้างถนนสายเปรมพัฒนา เสร็จในปี พ.ศ. 2545 §        มาเครือข่ายผู้ร่วมพัฒนาชาติไทย  สกย. นำโดยสหายนำเก่าที่ออกจากป่ามา แต่ยังมีบทบาทในการนำอยู่ §        ดงหลวงเป็นสังคมเปิดโดยสิ้นเชิง