บางทีปีนขึ้นไปนั่งร้องอยู่กลางกอไผ่ ต้องเอามีดไปสางกิ่งไผ่ดึงตัวออกมา ที่เจอเป็นประจำคือบาดแผลที่โดนหมากัด แผลที่เกิดจากการชน อุบัติเหตุถือเป็นเรื่องปกติ ตราบใดที่เรายังไม่มีถุงลมนิรภัยติดไว้ที่ตัวแกะ

รักไม่เป็นเข็นไม่ขึ้น

ใจขื่นและอักเสบ 

ผมไปชมภาพยนตร์เรื่องสมเด็จพระนเรศวรมหาราชแล้วชอบมาก  ทุกฉากแสดงได้สมจริง โดยเฉพาะตอนชนไก่ ไก่ต่างสะบัดเดือยเข้าใส่กันเสียงดังหนักแน่น สื่อให้เห็นของแข็งดีดเต็มพลังเพื่อให้กระทบเนื้อหรือแทงเข้าไปตัวของฝ่ายตรงกันข้าม ทั้งคู่ต่างโผขึ้นแล้วก็สาดแข้งที่มีเดือยแหลมทิ่มแทงกัน เพื่อให้การทรมานสัตว์ถึงอกถึงใจ พวกมนุษย์ใจบาปก็สร้างกติกาขึ้นมา ว่าจะต่อสู้กันเป็นยก ภาษาไก่ชนเรียกว่าอัน (เอากะลามะพร้าวเจาะรูแล้ววางบนผิวน้ำ กะลาจมเมื่อไหร่ถือว่าครบยก)         

ในระหว่างพักยกเจ้าของไก่จะโผไปอุ้มไก่ขึ้นไปอนุบาล ดูแลซ่อมแซมผิวหนังที่เป็นแผลเหวอะด้วยการเย็บสดๆ หรือไม่ก็เอามาประคบด้วยไอร้อนและสมุนไพร ภาษาไก่ก็ไม่มีใครรู้เรื่อง แต่ทำไมถึงแสวงหาวิธีรักษาไก่บาดเจ็บเฉพาะหน้าได้อย่างมั่นอกมั่นใจกันนักก็ไม่รู้สินะ          

ฉากที่สมเด็จพระนเรศวรหนีไปชนไก่ หลวงตาจับได้ลงหวายเสียหลายขวับ! ถึงกับอักเสบร้าวระบม หลวงตามานั่งบดสมุนไพร แล้วให้เจ้าเสนาน้อยคอยประคบประงม           

เรื่องประคบด้วยไอร้อนสมุนไพรที่รักษาทั้งไก่และคน น่าจะเป็นวิธีรักษาบาดแผลที่ยอดฮิตในสมัยนั้น ก็ลองนึกดูเถิด อาวุธส่วนใหญ่เป็นมีด ดาบ หอก ธนู ปืนไฟ ย่อมสร้างบาดแผลกระจัดกระจายไปทั้งกองทัพ ที่เสียชีวิตก็หามกันไปฝัง ที่มีแผลบาดเจ็บนี่ละจะเอาไปไหน ห้องไอซียู.ก็ไม่มีเสียด้วย

ผู้คนบาดเจ็บพร้อมกันจำนวนมาก ระบบดูแลรักษาบาดแผลกระรุ่งกระหริ่งจะทำกันอย่างไร ไปหาหมอ หาพยาบาล หายาและเครื่องมือมาจากที่ไหน ระบบดูแลสุขภาวะวิกฤติเขาวางไว้อย่างไร     

               

เมื่อก่อนผมเคยเลี้ยงแพะแกะนับพันๆตัว ตอนที่ไปซื้อหาแพะแกะพ่อแม่พันธุ์ เราต้องเดินทางไปที่ชายแดนอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก เมื่อประมาณ 25 ปีที่แล้ว ขับรถไปยังเห็นน้ำตกพุ่งลงจากหน้าผาลิบๆ สองข้างทางก็ยังมีสภาพธรรมชาติที่เขียวครึมด้วยป่าไม้  

   

ที่ชายแดนจะมีแพะแกะจากประเทศบังคะลาเทศ อินเดียตอนใต้ และจากที่เลี้ยงไว้ในประเทศพม่าเอง เมื่อมีจำนวนมากพ่อค้าปศุสัตว์จะต้อนวัว ควาย แพะ แกะ เข้ามาขายที่ชายแดนประเทศเรา ผมไปคัดแพะแกะจากคอกที่มีพ่อค้าริมชายแดนเลี้ยงไว้ เนื่องจากเป็นมือใหม่หัดเลี้ยง เลยต้องคุยกันถึงวิธีการเลี้ยง ดูแล นิสัยใจคอสัตว์ ปัญหาและอุปสรรคมีอะไรบ้าง รวมไปถึงเทคนิคการชำแหละ การประกอบอาหาร และการรักษาโรค รักษาพยาบาลบาดแผลต่างๆ         

แพะแกะจะมีบาดแผลบ่อยมาก เพราะเป็นสัตว์ที่ขี้ดื้อ ดันทุรัง บางทีปีนขึ้นไปนั่งร้องอยู่กลางกอไผ่ ต้องเอามีดไปสางกิ่งไผ่ดึงตัวออกมา ที่เจอเป็นประจำคือบาดแผลที่โดนหมากัด แผลที่เกิดจากการชน อุบัติเหตุถือเป็นเรื่องปกติ ตราบใดที่เรายังไม่มีถุงลมนิรภัยติดไว้ที่ตัวแกะ  

ผู้สันทัดกรณีถ่ายทอดวิชาให้หลายเรื่อง เช่นให้”มัสร่า” เป็นเครื่องเทศไว้ใส่แกงแพะแกะ ทำให้มีกลิ่นหอม กลบกลิ่นที่ไม่พึงประสงค์ได้ชะงัดนัก สิ่งที่ขาดไม่ได้เลยคือขมิ้นผง อาจารย์แพะแกะให้เรามาห่อใหญ่ กำชับว่าถ้าสัตว์มีบาดแผลให้เอาเกลือยัดลงในแผล

แล้วเอาผงขมิ้นโรยบาดแผลให้เป็นประจำ บาดแผลจะแห้งและหายเร็ว ทดลองใช้หลายครั้งก็ประจักษ์ เวลาผมอกหักก็ได้วิธีนี้แหละที่รักษาหัวใจไม่ให้ช้ำเลือดช้ำหนอง

  เมื่อเห็นสรรพคุณ กินก็ได้ ทาก็ได้ ใช้ในเชิงป้องกันผิวให้ผุดผ่อง ใช้เป็นยาเสริมภูมิคุ้มกัน ใช้เป็นยารักษาบาดแผลดังกล่าว ขมิ้นจึงน่าจะเป็นยาสามัญจะจำบ้านที่มีความสำคัญมาจนถึงยุคนี้ ในระบบอุตสาหกรรมนอกจากไปทำสบู่เหลวแล้ว ยังนำไปใช้ในกลุ่มงานสปาอีกด้วย  

ปีนี้มหาชีวาลัยอีสานจึงปลูกขมิ้นกันขนานใหญ่ เป็นงานวิจัยชุมชนภาคสนามที่เป็นแบบอย่างในการศึกษารูปแบบการจัดการความรู้ระดับชุมชน ในโครงการKM.ชุมชน  คุณสมพิศ ไม้เรียง พันธมิตรจากกรมวิชาการเกษตร ขนพันธุ์ ขนความรู้มาถ่ายทอดด้วยการลงมือปลูกกันแบบถึงลูกถึงคน มาบัดเดี๋ยวนี้ ขมิ้นสายพันธุ์ที่ปลูกไว้ได้อายุเก็บเกี่ยว เรากำลังระดมขุดหัวขมิ้นขึ้นมาเก็บไว้ ส่วนหนึ่งเก็บไว้รักษาสัตว์ บางส่วนจะส่งไปให้สถาบันวิจัยจุฬาภรณ์ทำการวิจัย

อีกส่วนหนึ่งไว้แจกให้คนที่อกหักมาดๆได้มียารักษาหัวใจ ส่วนใครเป็นสิวฟ้าหน้าไม่ผ่องใสใจไม่ผ่องแผ้ว ก็จะแจกเช่นเดียวกัน ถ้าเอารอยยิ้มและความดีมาแลก.