กล้วยไม้ (orchid)

        ในประเทศไทยมีความหลากหลายทางชีวภาพของกล้วยไม้อย่างมาก  กล้วยไม้ถือเป็นพืชวงศ์ใหญ่ที่สุดในบรรดาพรรณพืชทั่วโลก  ปัจจุบันมีประมาณ 796 สกุล และมากกว่า 17,500 ชนิด และนับเป็นพืชวงศ์ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย (สลิล, 2549) 

          ทั้งนี้ ประเทศไทย ถือเป็นแหล่งกำเนิดกล้วยไม้ที่สำคัญแห่งหนึ่งของโลก โดยเฉพาะกล้วยไม้ที่มีถิ่นกำเนิดในเขตร้อนชื้น   ไทยมีกล้วยไม้ป่าหรือกล้วยไม้พื้นเมืองชนิดต่างๆ โดยมีการสำรวจพบแล้วทั้งสิ้น 168 สกุล และมากกว่า 1,170 ชนิด หรือเป็นหนึ่งในห้าของกล้วยไม้ที่พบทั่วโลก( สลิล, 2549) มีทั้งชนิดที่เป็นช่อดอกรวมกันหลายๆ ดอกย่อย และ ชนิดดอกเดี่ยว แต่ละชนิดมีชื่อเรียกต่างๆ กันมากมาย เช่น แวนด้า รองเท้านารี ฟ้ามุ่ย   ว่านหางช้าง ช้างผสมโขลง ม้าวิ่ง เขาแกะ   กล้วยไม้สกุลหวายสายพันธุ์ต่างๆ  เอื้องต่างๆ เป็นต้น

        นอกจากนี้ ในประเทศไทย ได้มีผู้สนใจศึกษา และผสมพันธุ์กล้วยไม้ชนิดใหม่ๆ ขึ้นมาอีกมากมาย ไม่ว่าจะเป็นนักปรับปรุงพันธุ์ และเกษตรกร ชาวสวน กลุ่มผู้ปลูกเลี้ยงกล้วยไม้ ทำให้กล้วยไม้มีความน่าสนใจ และตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคมากยิ่งขึ้น สีสันสวยงาม โดยมีการนำกล้วยไม้ไปใช้จัดตกแต่งสถานที่ ใช้ในโอกาสงานพิธีสำคัญๆ อาทิเช่น งานพระราชพิธีต่างๆ งานวันเกิด งานแต่งงาน งานขึ้นบ้านใหม่ งานประเพณีไทย  ( ภาคเหนือนิยมใช้ดอกกล้วยไม้เอื้องต่างๆ บนดอยสูง เช่น กล้วยไม้สามปอย ใช้เป็นส่วนประกอบในพิธีกรรม และประดับตกแต่งอาคาร บ้านเรือน หรือ ตกแต่งทรงผม)  ใช้จัดตกแต่งสวนสาธารณะ  จัดตกแต่งสวนหย่อม ใช้เป็นสัญลักษณ์ ( การบินไทย นิยมใช้ดอกกล้วยไม้หวาย สำหรับเป็นสัญลักษณ์ต้อนรับชาวต่างชาติ ผู้มาเยือนและอาคันตุกะ  ฯลฯ  ดอกกล้วยไม้ช่วยเพิ่มความงดงามและสุนทรียภาพบนโลกมนุษย์  เคียงคู่คนไทยมาช้านาน

        อาจกล่าวได้ว่า กล้วยไม้เข้ามามีบทบาทต่อชีวิตมนุษย์เรา ตั้งแต่เกิด วัยเด็ก หนุ่มสาว วัยกลางคนกระทั่งเสียชีวิตเลยก็ว่าได้  ธุรกิจกล้วยไม้จึงเจริญพัฒนามาได้อย่างรวดเร็วและมั่นคง แม้บางช่วงจะประสบภาวะเศรษฐกิจซบเซา แต่ความต้องการใช้กล้วยไม้ ก็มิได้ลดปริมาณลงมากนัก และธุรกิจนี้ยังสามารถดำเนินการไปได้หากมีการจัดการที่ดี    กล้วยไม้ในบ้านเรามีการส่งออกไปจำหน่ายต่างประเทศ มูลค่าการส่งออกเพิ่มขึ้นทุกๆ ปี อย่างต่อเนื่อง

        กล้วยไม้ลูกผสม พันธุ์การค้าที่น่าสนใจ ดอกสวย มีหลากหลายสกุลและพันธุ์ ดังนี้

        1. สกุล Aerides  เช่น

           1.1 Aer. lawrenceae X V.Pornpimol กลีบดอกมีสีขาว ปลายกลีบสีชมพู ปากสีชมพู หรือบานเย็น

            1.2  Aer. lawrenceae X Ascda Blue Boy กลีบดอกมีสีม่วงแดง

      2. สกุล Dendrobium  เช่น

           2.1  Den. Tay Swee Keng กลีบดอกมีสีบานเย็นเข้ม

           2.2 Den. Rungroj X Den.Chao Praya River กลีบดอกสีชมพูเข้มทั้งกลีบดอก

           2.3. Den. Jelila กลีบดอกสีขาว ปลายกลีบดอกมีสีชมพูปนเล็กน้อย กลีบปากมีสีชมพูเข้มชัดเจน

           2.4 Den. Buranagreen กลีบดอกทั้งดอกมีสีเขียวอ่อน กลีบปากสีแดง

           2.5 Den. Thongchai Gold กลีบดอกสีเหลือง กลีบปากสีแดง

           2.6 Den. Thailand X Den. Samut Songkram กลีบดอกมีสีชมพูเข้มทั้งกลีบ และกลีบปาก

           2.7 Den. Chao Praya Candy พื้นกลีบดอกสีขาว มีลายเส้นสีชมพูตามเส้นเวนของกลีบดอก ด้านในกลีบของปากสีชมพูเข้ม

         3. สกุล Mokara

           3.1 Mok. Chao Praya Gold No.2   มีกลีบดอกสีเหลืองทองทั้งดอก

             3.2 Mok. Five Friendships Gold ดอกสีเหลืองทั้งดอก มีจุดเล็กๆสีแดงกระจายทั่วกลีบ 
           (กลีบด้านใน)

             3.3 Mok. Dianah Shore กลีบดอกสีแดงทั้งกลีบ

             3.4 Mok. Sayan X Ascda Pralor, Asctm miniatum

           4. สกุล Renanthera เช่น  Ren. Kalsum กลีบดอกมีสีแดงเข้ม

            5. สุกล Aranda เช่น  Aranda Prapin  กลีบดอกสีขาวมีลายจุดประสีชมพู กระจายทั่วกลีบ กลีบปากสีแดงอมชมพู

            6. สกุล Rhynchostylis เช่น

               6.1   Rhy. Sri Siam X Rhy. gigantea 'Red'  กลีบดอกมีสีบานเย็นเข้ม

               6.2   Rhy. gigantea 'Alba' X Ascda  Bangkhuntian Gold
                      ดอกสีเหลืองเข้มทั้งกลีบดอกและกลีบปาก

           7. สกุล Cattleya เช่น

                7.1 Cattleya  Penny Kuroda X Cattleya  Fitz Eugene Dixon กลีบดอกสีชมพู  ปากสีชมพู

                7.2  Cattleya  Eleanor Spicer' White Buquet' ดอกสีขาว กลีบดอกใหญ่  ปากสีขาวแต้มสี
                       เหลืองอยู่ด้านในกลีบ

            8. สกุล Vanda เช่น

                 8.1  Vanda  Thow Pee Yen 'Pink' ดอกสีชมพู มีสีขาวปนเล็กน้อย มีลายสมุกชมพูเข้ม

                 8.2  Vanda  Miss Joaquim ' Antherton' ดอกสีชมพูอ่อน กลีบปากสีชมพูเข้ม แต้มสี
                       เหลืองด้านในติดเส้าเกสร

           9. สกุล Ascocenda

                 9.1 Ascda Thai Spots ดอกสีเหลือง แต่มีจุดเล็กๆสีแดง ประปรายทั่วกลีบดอกด้านใน

                 9.2 Ascda Fuchs Harvest Moon ดอกสีเหลืองทั้งดอก กลีบปากสีเหลือง

             นอกจากนี้ ยังมีกล้วยไม้สกุลต่างๆ ซึ่งเป็นพันธุ์การค้าที่น่าสนใจอีกมากมาย ทั้งที่ตั้งชื่อแล้ว และยังมิได้ตั้งชื่อ บางชนิดมีความเสี่ยงต่อภาวะใกล้สูญพันธุ์  นับว่า กล้วยไม้เป็นพืชที่น่าสนใจยิ่ง และมีการพัฒนา วิวัฒนาการอย่างต่อเนื่อง มาช้านาน เคียงคู่ผืนป่าของประเทศไทย และเป็นสัญลักษณ์แห่งความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติ และพันธุกรรมพืช ของประเทศไทย  

             ท้ายนี้ ขอเชิญชวน ทุกท่าน โปรดร่วมกันอนุรักษ์พันธุกรรมกล้วยไม้ ทั้งสายพันธุ์ป่า และพันธุ์การค้า สายพันธุ์ต่างๆ ที่เป็นฝึมือการพัฒนาสายพันธุ์โดยคนไทย ให้คงอยู่คู่ผืนแผ่นดินไทยสืบไป

 

                                              กิตติกรรมประกาศ  

                               ขอขอบคุณ เจ้าของผลงานที่นำมาอ้างอิงทุกท่าน

                  หากบทความนี้มีข้อผิดพลาดประการใด ผู้เรียบเรียงขอน้อมรับไว้เพียงผู้เดียว 
                                             

 

                                                 เอกสารอ้างอิง

1. มาลินี อนุพันธ์สกุล. 2542. กล้วยไม้. พิมพ์ครั้งที่ 3 .สำนักพิมพ์เกษตรบุ๊ค.  กรุงเทพฯ. 120 น.

2. สลิล สิทธิสัจจธรรม. 2549. กล้วยไม้ป่าเมืองไทย.พิมพ์ครั้งที่ 3. สำนักพิมพ์บ้านและสวน. กรุงเทพฯ. 
            495 น.

3. Prapin Uaprayoonvong. Chao Praya Orchid Nursery  Ltd., Part. Pathumthani.