นาย (1)
อาชีพรับราชการต้องมีผู้บังคับบัญชา หลายคนเรียกสั้น ๆ ว่า “นาย” แต่สำหรับอาชีพครูไม่นิยมเรียกคำนี้ จะเรียกตำแหน่งเป็นหลัก เช่น ครูใหญ่, ผอ. , ท่านศึกษา เป็นต้น ต่างจากกระทรวงอื่น เช่น มหาดไทย ผมก็ไม่คุ้นชินกับคำว่า “นาย” เหมือนกัน เคยถามว่าทำไมไม่เรียก ผอ. เขาบอกว่าตำแหน่ง ผอ. มีเต็มไปหมดจนไม่รู้ใครเป็นใคร ก็ต้องเงียบต้องยอมให้เขาเรียก
ผมเป็นคนโชคดีเจอแต่นายดี ๆ มาตลอด แม้ในสายตาคนอื่นจะเห็นต่าง แต่ทุกคนก็มีเรื่องราวให้ผมเรียนรู้และจดจำ ครูใหญ่คนแรกของผมพูดภาษายาวี คล่องมาก เพราะเคยเป็นครูที่อำเภอแว้ง
จังหวัดนราธิวาส ผมเรียนรู้และเข้าใจภาษายาวีจากท่านหลายคำ แต่ท่านชอบดื่ม มาโรงเรียนสายพอๆกับไม่มา ซึ่งก็ไม่ใช่ปัญหาของผม เราร่วมงานกันจนผมย้ายไปอีกโรงเรียน ครูใหญ่คนที่สองท่านเป็นประธานกลุ่ม ไปไหนมาไหนจะชวนผมไปด้วย เพื่อร่วมวงอาหารกับผู้อาวุโสหลังประชุมประจำเดือน ท่านไม่ดื่ม เวลาเสนอความดีความชอบ แม้ผมจะมีผลงานมาก ท่านจะเสนอให้ผมเป็นเศษไปแข่งกับเศษกลุ่มโรงเรียนอื่นที่อำเภอ ซึ่งผมก็ได้เป็นตัวเต็มกลับมา ท่านบอกว่าถ้าส่งคนไม่มีผลงานเป็นเศษก็สู้เขาไม่ได้
พ้นจากโรงเรียนขึ้นมาอยู่ที่อำเภอ หัวหน้าอำเภอแรกใจดี พูดน้อย ยิ้มเก่ง น่าเกรงขาม ขยันทำงาน เป็นที่เคารพรักของคนทั่วไปและนายอำเภอ ส่วนอำเภอที่สองอยู่ปริมณฑลเป็นคนพูดน้อย ยิ้มเก่ง ไปไหนมาไหนจะมีครูใหญ่ 4-5 คน แวดล้อม ผมรู้จักร้านอาหารและเมนูดี ๆ จากท่านหลายแห่ง ห้องทำงานไม่ค่อยแข็งแรง มีครูนำพระบูชาสีทององค์ใหญ่มามอบให้ ท่านก็วางไว้บนโต๊ะในห้องทำงาน มีคนทักว่าพระสวยกลัวขโมย ท่านว่า เป็นพระต้องคุ้มครองตัวเองได้ ถึงจะมาคุ้มครองเรา
เปลี่ยนสายงานมาเป็นหัวหน้าส่วนราชการภูมิภาคระดับอำเภอ ผ่านนายอำเภอ 9 คน ใน 6 อำเภอ เป็นช่วงเวลาที่ทำงานสนุก รู้จักคนหลากหลาย กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน พระ ครูอาจารย์ เพื่อนร่วมงานระดับอำเภอที่ร่วมวงงาน วงเหล้า และเกาะกลุ่มกันแน่นจะมี ป่าไม้ ที่ดิน สัสดี สมุห์บัญชี พัฒนาการอำเภอ ปลัดอาวุโส ศึกษา หัวหน้าการและ สวญ นายอำเภอไม่ค่อยได้ลงมาคลุกคลีมากนัก. นอกจากนายอำเภอแล้วยังมีศึกษาธิการจังหวัดเป็นผู้บังคับบัญชาสายตรง ประชุมกันเดือนละครั้ง ท่านไม่ค่อยได้ลงมาอำเภอ อายุของท่านส่วนใหญ่ก็ 50 ปีขึ้นไป ห่างจากผมราว 20 ปี แต่หลายคนก็ให้ความเป็นกันเอง บางท่านก็ให้ข้อคิดในการเป็นอยู่ เช่น ที่กำแพงเพชร ท่านว่า “อยากรวยให้ปลูกกล้วยขาย อยากฉิบหายให้คบกับพระ” เพราะคบกับพระมีแต่เสียสตางค์อธิบายว่าอย่างนั้น บางคนก็ว่าให้ถือกฎ 2 ข้อ ข้อ 1 นายถูกเสมอ ข้อ 2 ถ้าสงสัยให้ดูข้อ 1
