ผมถามสหายเอไอว่า  “หนังสือ The Science of Effective Mentorship in STEMM https://www.nationalacademies.org/projects/PGA-BHEW-17-02/publication/25568 มีสาระสำคัญอะไรบ้าง   แนะนำให้ประยุกต์ใช้ในบริบทไทยอย่างไรบ้าง”   ได้รับคำตอบจาก ChatGPT ดังนี้ 

 

ChatGPT

หนังสือ The Science of Effective Mentorship in STEMM ของ National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine (ตีพิมพ์ปี 2019) เป็นรายงานวิจัยเชิงสังเคราะห์ขนาดใหญ่ที่รวบรวมหลักฐานจากสาขา จิตวิทยาองค์กร การศึกษา สังคมศาสตร์ และ discipline-based education research เพื่ออธิบายว่า mentorship ที่มีคุณภาพในสาขา STEMM (Science, Technology, Engineering, Mathematics, Medicine) ควรเป็นอย่างไร และระบบสถาบันควรออกแบบอย่างไรเพื่อให้ mentorship เกิดผลจริง

ด้านล่างคือ สาระสำคัญ (key insights) และ ข้อเสนอการประยุกต์ในบริบทไทย

 

1. แนวคิดหลักของ “Mentorship” ในหนังสือ    หนังสือให้คำจำกัดความว่า mentorship คือ  “ความสัมพันธ์เชิงวิชาชีพที่ทำงานร่วมกันระยะยาว เพื่อสนับสนุนการเติบโตทั้งด้านอาชีพและด้านจิตสังคมของผู้เรียน” (National Academies)   Mentorship จึงมี 2 มิติสำคัญ

(1) Career support    การแนะนำทางวิชาการ   การพัฒนาทักษะวิจัย   การเปิดโอกาสเครือข่ายวิชาชีพ

(2) Psychosocial support    การสร้างความมั่นใจ   การเป็น role model  การช่วยปรับตัวในวัฒนธรรมวิชาการ

สองมิตินี้ต้องทำควบคู่กัน จึงจะเกิดผลลัพธ์ที่ดีต่อผู้เรียน

2. ผลลัพธ์ของ mentorship ที่ดี (Evidence-based findings)    งานวิจัยจำนวนมากพบว่า mentorship ที่ดีมีผลต่อ

  • ผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษา
  • การคงอยู่ในสาขาวิทยาศาสตร์
  • ความสำเร็จทางอาชีพ
  • ความพึงพอใจในงาน

นักศึกษาที่มี mentor ที่ดี  มีแนวโน้ม เรียนจบมากกว่า ตีพิมพ์มากกว่า และอยู่ในสายวิชาการมากกว่า (National Academies)

3. ลักษณะของ Mentorship ที่มีประสิทธิภาพ    รายงานสรุปคุณลักษณะสำคัญหลายประการ

(1) ต้อง “intentional” ไม่ใช่ปล่อยให้เกิดเอง    ในหลายมหาวิทยาลัย mentorship มักเกิดแบบ ad hoc
แต่หลักฐานชี้ว่า mentorship ที่ดีต้อง  มีการเตรียม mentor   มีการกำหนดเป้าหมายร่วมกัน   มีการประเมินและปรับปรุงความสัมพันธ์(National Academies)

(2) เป็น “ความสัมพันธ์” ไม่ใช่การถ่ายทอดฝ่ายเดียว    Mentorship คือ working alliance   ผู้เรียนไม่ใช่ผู้รับอย่างเดียว  แต่ต้องมีบทบาทในการกำหนดเป้าหมายและพัฒนาตนเอง (National Academies)

(3) Mentorship ไม่จำเป็นต้องเป็น 1-ต่อ-1    รูปแบบที่มีประสิทธิภาพ ได้แก่  mentoring network, group mentoring, peer mentoring, co-mentoring    เครือข่าย mentor ช่วยเพิ่มมุมมองและลดการพึ่งพา mentor คนเดียว (National Academies)

(4) Mentorship เป็น “ทักษะที่ต้องฝึก”    mentor ที่ดีไม่ได้เกิดเอง  ต้องมี  training, feedback, reflection    โปรแกรมฝึก mentor ทำให้ mentor มีทักษะและ mentee พึงพอใจมากขึ้น (National Academies)

(5) Mentorship ต้องคำนึงถึง “identity และความหลากหลาย”    นักเรียนจำนวนมากออกจาก STEM เพราะ  ไม่รู้สึกว่า “ตัวเองเป็นนักวิทยาศาสตร์ได้”,  วัฒนธรรมวิทยาศาสตร์ไม่สอดคล้องกับตัวตน     mentor ที่ดีจึงต้องช่วยสร้าง science identity ของผู้เรียน (National Academies)

4. ปัญหาที่พบในระบบ mentorship มหาวิทยาลัย    รายงานพบปัญหาสำคัญหลายประการ เช่น   mentorship ไม่ถูกให้คุณค่าเท่าการวิจัย,  mentor ไม่ได้รับการฝึก,  ไม่มีระบบประเมิน,  ไม่มีระบบจัดการ mentoring ที่ไม่ดี   เช่น mentor ที่  ไม่ให้เวลา,   ตั้งความคาดหวังไม่ชัด,  ใช้แรงงานนักศึกษา  (National Academies)

5. ข้อเสนอเชิงระบบของรายงาน   รายงานเสนอให้สถาบันสร้าง Mentorship Ecosystem  ประกอบด้วย  mentor training,  mentor evaluation,  mentoring networks,  reward system,  neutral third party (ombudsman),  mentoring plans (IDP)

6. แนวทางประยุกต์ใช้ในบริบทไทย   ในบริบทไทย (โดยเฉพาะมหาวิทยาลัย) แนวคิดนี้สามารถนำมาใช้ได้หลายระดับ

(1) เปลี่ยนจาก “advisor” เป็น “mentor”    ระบบไทยมักมีเพียงอาจารย์ที่ปรึกษา, supervisor    แต่ไม่ใช่ mentorship ที่แท้จริง     ควรพัฒนาให้มี  career mentoring,  psychosocial mentoring

(2) สร้าง Mentor Network    ไม่ควรให้นักศึกษามี mentor คนเดียว   ควรมี research mentor, career mentor, peer mentor    เช่น นักศึกษาปริญญาเอก มี mentor 3 ระดับ supervisor, senior postdoc, external mentor

(3) ฝึก mentor อย่างเป็นระบบ    มหาวิทยาลัยไทยแทบไม่มี mentor training    ควรมีหลักสูตร เช่น mentoring skills, feedback conversation, inclusive mentoring

(4) สร้างวัฒนธรรม “mentoring university”    ควรปรับระบบpromotion criteria, faculty evaluation    ให้ mentorship มีน้ำหนักเท่าการสอนและวิจัย

(5) เชื่อม mentorship กับการพัฒนา talent ประเทศ    ประเทศไทยมีปัญหา นักวิจัยรุ่นใหม่ออกจากระบบ, PhD ไม่อยู่ใน academia    mentorship ecosystem จะช่วย retention, innovation, talent development

7. ประเด็นสำคัญสำหรับประเทศไทย (เชิงวัฒนธรรม)    ในบริบทไทยควรระวังปัจจัยเฉพาะ  (1) ระบบอาวุโสmentorship ต้องไม่กลายเป็น hierarchy   (2) วัฒนธรรมเกรงใจ ต้องฝึก feedback, open conversation    (3) ระบบรวมศูนย์  ควรเปิด mentoring network ข้ามมหาวิทยาลัย

8. สรุปแนวคิดสำคัญของหนังสือ

สาระสำคัญที่สุดของหนังสือเล่มนี้คือ Mentorship ไม่ใช่เรื่องส่วนบุคคล  แต่เป็น “ระบบของสถาบัน”    หากออกแบบระบบ mentoring ดี จะช่วย เพิ่มคุณภาพนักวิจัย, เพิ่ม diversity, เพิ่ม innovation ของประเทศ

 

หากท่านสนใจ ผมสามารถสรุปเพิ่มเติมอีก 3 เรื่องที่สำคัญมากในหนังสือเล่มนี้ ซึ่งมักถูกมองข้าม ได้แก่

  1. Mentoring compact / Individual Development Plan (IDP)
  2. mentoring culture vs mentoring program
  3. mentoring ecosystem ของมหาวิทยาลัยระดับโลก

ทั้งสามเรื่องนี้มีนัยสำคัญมากต่อการ ปฏิรูปมหาวิทยาลัยไทย ครับ.

 

วงการวิชาการไทยต้องเอาใจใส่พัฒนา mentoring system ขึ้นมาหนุนทั้งการพัฒนานักวิชาการรุ่นใหม่    และหนุนความเข้มแข็งของระบบวิชาการด้วย

วิจารณ์ พานิช

๒๑ มี.ค. ๖๙