คณะกรรมการรางวัลนานาชาติ มูลนิธิรางวัลสมเด็จเจ้าฟ้ามหิดล วันที่ ๑๗ – ๑๘ ตุลาคม ๒๕๖๘ วันที่ ๑๙ - ๒๑ เป็นวันตามเสด็จกรมสมเด็จพระเทพรัตน์ฯ ไปทัศนศึกษาจังหวัดสุโขทัย แต่เที่ยงวันที่ ๑๘ ตอนไปรับพระราชทานเลี้ยงอาหารกลางวัน เราก็ได้เห็นว่าทรงประชวร ต้องให้ยาทางหลอดเลือดเป็นเวลา และต้องเสวยพระกระยาหารพิเศษ จึงต้องงดเสด็จ มอบให้คุณใหม่ (ท่านผู้หญิงสิริกิติยา เจนเซน) ไปทำหน้าที่เจ้าภาพแทน โดยในงานเลี้ยงอาหารเที่ยง ทูลกระหม่อมทรงมีท่าทีสำราญดี
เมื่อกว่าสิบปีมาแล้ว คณะกรรมการ IAC ไปทัศนศึกษาสุโขทัยแล้วครั้งหนึ่ง ผมจำได้แม่นยำว่าเราไปชมเมืองเก่าในวันเพ็ญเดือนสิบสอง เราจึงได้ลอยกระทงและปล่อยโคมลอยที่นั่น
เราไปพักที่โรงแรม สุโขทัย เฮอริเทจ รีสอร์ท และได้ชมสถานที่ต่อไปนี้
พิพิธภัณฑ์ช้างโลก
เป็น ๑ ใน ๓ พิพิธภัณฑ์ใหญ่ที่อยู่ภายในบริเวณสนามบินสุโขทัย ได้แก่ พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ (กำเนิดโลก), พิพิธภัณฑ์ช้างโลก และพิพิธภัณฑ์ไม้กลายเป็นหิน
จัดแสดงกำเนิดของช้างและสัตว์ในตระกูลเดียวกัน คือมีงวง มีจุดหนึ่งที่บอกว่า กำเนิดนี้เริ่มเมื่อ ๖๐ - ๕๐ ล้านปีก่อน ซึ่งเป็นยุคหลังจากไดโนเสาร์สูญพันธุ์ไปแล้ว สัตว์ตระกูลนี้มีตั้งแต่ขนาดเล็กจิ๋วเท่าหนู ไปจนขนาดช้าง อยูที่บนบกและในน้ำ
โรงพยาบาลศรีสังวรสุโขทัย
โรงพยาบาลขนาด ๓๐๕ เตียง ที่ร่วมกับโรงพยาบาลสุโขทัย (๓๓๐ เตียง) แบ่งเขตกันดูแลระบบสุขภาพทุติยภูมิและปฐมภูมิ โดยแบ่งสาขากันเชี่ยวชาญ ไม่แข่งกัน เป็นที่น่าชื่นชมมาก
พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ รามคำแหง (๓)
ไปชมส่วนที่อธิบายพระพุทธรูปปางลีลา โบราณคดีการตั้งถิ่นฐานก่อนยุคสุโขทัย ที่มีชิ้นงานศิลปะยุคทวาราวดี ย้อนหลังไปเมื่อ ๑,๔๐๐ ปีก่อน ที่เป็นศิลปะพุทธหินยาน พุทธมหายาน และฮินดู มีชิ้นงานศิลปะปูนปั้นอันงดงาม จัดแสดงรูปแบบเตาเผาเครื่องสังคโลก และเครื่องสังคโลกที่เป็นสินค้าส่งออกสมัยสุโขทัย
แสดงอ่างเก็บน้ำสรีตภงส์ สำหรับส่งน้ำมาใช้ในนครสุโขทัย สะท้อนวิทยาการจัดการนำสมัย ๗๐๐ ปีก่อน รับน้ำฝนที่มาจากภูเขาใกล้เคียงมาเก็บกักไว้ โดยมีทำนบกั้น
อุทยานประวัติศาสตร์ สุโขทัย (๔)
จากพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรานั่งรถรางไปถวายบังคมอนุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราช แล้วไปชมบริเวณอุทยานประวัติศาสตร์ จุดแวะชมแรกคือโบราณสถานวัดมหาธาตุ ที่มีวิหาร พระเจดีย์ประธาน (ทรงระฆังคว่ำ) พระอุโบสถ และเจดีย์เล็กๆ อีกราวๆ ๒๐๐ องค์ ตรงหน้าวัดเป็นเนินปราสาท ที่สันนิษฐานว่าเป็นที่ตั้งพระบรมมหาราชวัง มีดงต้นตาลสวยงามร่มรื่น
เรานั่งรถรางชมบริเวณอุทยานอันร่มรื่นสวยงาม ผ่านวัดจำนวนมากมาย และตระพังเก็บน้ำหลายตระพัง ผ่านกำแพงเมืองทำด้วยศิลาแลง ประตูเมือง รวมทั้งผ่านแถวเตาทุเรียง จุดแวะที่สองคือวัดพระพายหลวง ที่มีพระปรางค์สามยอดแบบขอม ที่เวลานี้เหลืออยู่ยอดเดียว เราแวะอยู่นาน จนคนอยู่ไม่สุขเดินไปชมบริเวณที่มีโบราณสถานกว้างขวาง มีร่องรอยพระพุทธรูปหลายแบบ เป็นวัดที่น่าจะสร้างสมัยพระเจ้าลิไท
แดดร่ม เขาพาไปจุดสุดท้ายคือวัดศรีชุม ที่มีกิจกรรมอธิบายผลงานวิจัย งานเลี้ยงอาหารเย็นและการแสดง งานวิจัยโบราณคดีค้นพบ “ถนนพระร่วง” ยาว ๑๒๖ กม. เชื่อมกำแพลเพชร – สุโขทัย - ศรีสัชนาลัย เป็นเส้นทางสัญจรและค้าขาย และทำหน้าที่เขื่อนกั้นน้ำด้วย เพราะสร้างสูงกว่าพื้นดิน ๑.๒ เมตร กว้าง ๑๒ เมตร อีกระบบที่ค้นพบคือระบบจัดการน้ำ ที่นอกจากช่วยให้มีน้ำใช้แล้ว ยังทำให้เมืองเก่าสุโขทัยน้ำไม่เคยท่วมเลย ในขณะที่เมืองใหม่สุโขทัย อยู่ติดแม่น้ำยม น้ำท่วมทุกปี งานจบที่การแสดง ๓ ชุดที่มโหฬารมาก
ผมและครอบครัว ไปเที่ยวอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยเมื่อวันที่ ๑๙ กรกฎาคม ๒๕๕๙ และเล่าไว้ ที่นี่
อุทยานประวัติศาสตร์ ศรีสัชนาลัย (๕)
เมืองเก่าศรีสัชนาลัยเก่ากว่าเมืองเก่าสุทัย เราไปแวะสถานที่แรกที่ วัดช้างล้อม ที่จุดเด่นคือพระเจดีย์ประธานทรงระฆังคว่ำ และคำอธิบายโดยนักโบราณคดีจากกำแพงเพชรที่เก่งทั้งภาษาและความรู้ จุดที่ ๒ คือ วัดนางพญา ที่จุดเด่นคือลายปูนปั้นที่ผนังโบสถ์ที่ยังเหลืออยู่ และได้รับการดูแลโดยสร้างหลังคาคลุม เป็นลายปูนปั้นที่งดงามมาก มีที่มาจากเครื่องประดับจีนด้วย
อุทยานประวัติศาสตร์ทั้งสุโขทัยและศรีสัชนาลัยมีต้นไม้ใหญ่ปกคลุมร่มรื่นสวยงาม มีการดูแลอย่างดี ผมชื่นชมว่าไม่มีบ้านชาวบ้านบุกรุกพื้นที่อุทยานเมืองเก่าเลย ต่างจากที่อยุธยา
ข้อสังเกตทั่วไป
จากการนั่งรถระหว่างสนามบินกับโรงพยาบาลศรีสังวร และอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ผมมีข้อสังเกตว่าพื้นที่เป็นที่ราบลุ่ม พื้นที่เป็นนา ยังมีร่องรอยน้ำท่วมขังอยู่ทั่วไป มีการปลูกต้นกล้วยมากกว่าจังหวัดใดๆ ที่ผมไปเห็น และเมื่อเดินทางไปศรีสัชนาลัย ช่วงแรกเห็นดงกล้วย ต่อมาเป็นไร่อ้อย และมีดงมะพร้าว และต้นผลไม้อื่นด้วย และเอเข้าใกล้ศรีสัชนาลัยเห็นภูเขาล้อมเมืองเก่าศรีสัชนาลัยชัดเจน
เราเดินทางแบบ “ตามเสด็จ” นั่งรถบัสพระที่นั่ง ที่กองทัพบกจัดถวาย มีรถตำรวจนำ ทุกที่มีบริการน้ำ ผ้าเย็น และอาหารเลี้ยงอย่างดีเยี่ยม เป็นอาหารท้องถิ่นชั้นเยี่ยม ที่ต้องยั้งคือ ไม่กินมากเกินไป
วิจารณ์ พานิช
๒๓ ต.ค. ๖๘
1 สัตว์ตระกูลที่มีงวง - Proboscidea
2 บรรยากาศฟังการบรรยยในพิพิธภัณฑ์ช้างโลก
3 ช้างที่สูญพันธุ์ไปแล้ว
4 นิทรรศการที่ รพ. ศรีสังวร
5 บริการนวดที่ รพ. ศรีสังวร
6 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติรามคำแหง
7 เครื่องสังคโลก
8 ภาพอ่างเก็บน้ำสรีตภงส์
9 เนินปราสาทในอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย
10 อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยอันร่มรื่น
11 งานเลี้ยงและการแสดงที่วัดศรีชุม
12 ลายปูนปั้น ผนังพระอุโบสถวัดนางพญา ศรีสัชนาลัย
13 ภายในอุทยานประวัติศาตร์ศรีสัชนาลัย
14 แม่น้ำยม ที่อุทยานแห่งชาติศรีสัชนาลัย
