ผลสำรวจล่าสุดด้านมาตรฐานการครองชีพทั่วเอเชียตอกย้ำว่าสิงคโปร์ยังคงเป็นผู้นำของภูมิภาค แต่ในขณะเดียวกันก็ฉายภาพความเหลื่อมล้ำที่น่ากังวล ทั้งในด้านความมั่งคั่ง ความเป็นอยู่ และคุณภาพชีวิต ตั้งแต่เอเชียตะวันออกไปจนถึงเอเชียใต้ ข้อมูลจากดัชนีชี้วัดสำคัญอย่างดัชนีการพัฒนามนุษย์ (HDI) และบทวิเคราะห์จากองค์กรระหว่างประเทศ เผยให้เห็นถึงความก้าวหน้าอย่างน่าทึ่งของบางประเทศ ควบคู่ไปกับความท้าทายเร่งด่วนที่อีกหลายประเทศยังคงเผชิญ
ประเด็นเรื่องมาตรฐานการครองชีพนับเป็นเรื่องที่คนไทยให้ความสนใจอย่างมาก โดยเฉพาะท่ามกลางสภาวะเศรษฐกิจที่ผันผวน ค่าครองชีพที่พุ่งสูง และตลาดแรงงานที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว การทำความเข้าใจภาพรวมของประเทศต่างๆ ในเอเชีย ทั้งในมิติสุขภาพ การศึกษา รายได้ และความเป็นอยู่โดยรวม สามารถมอบข้อมูลเชิงลึกที่เป็นประโยชน์ต่อผู้กำหนดนโยบายและประชาชนทั่วไปได้ งานวิจัยล่าสุดซึ่งอ้างอิงโดย VnExpress ได้รวบรวมข้อมูลจากเกณฑ์มาตรฐานระดับโลกหลายแหล่ง ทั้งดัชนีการพัฒนามนุษย์ของสหประชาชาติ, การจัดอันดับคุณภาพชีวิตของ U.S. News & World Report รวมถึงตัวชี้วัดจาก OECD และธนาคารโลก ซึ่งผลลัพธ์ที่ได้นับเป็นบทเรียนและแรงผลักดันให้เกิดการลงมือทำสำหรับประเทศไทย
จากข้อมูลดัชนีการพัฒนามนุษย์และการจัดอันดับอื่นๆ ที่พิจารณาปัจจัยรอบด้าน ทั้งอายุคาดเฉลี่ย การศึกษา รายได้ต่อหัว ความปลอดภัย และคุณภาพสิ่งแวดล้อม พบว่าสิงคโปร์ครองอันดับหนึ่งในเอเชียด้านมาตรฐานการครองชีพ ซึ่งสอดคล้องกับผลการศึกษาระหว่างประเทศหลายชิ้น ความสำเร็จของนครรัฐแห่งนี้เป็นผลพวงจากระบบสาธารณสุขที่แข็งแกร่ง โครงสร้างพื้นฐานทางการศึกษาที่ได้มาตรฐานโลก ความปลอดภัยส่วนบุคคลในระดับสูง และบริการทางสังคมที่ครอบคลุม ในการจัดอันดับล่าสุดของ U.S. News & World Report สิงคโปร์ยังคงติดอันดับต้นๆ ของโลกด้านคุณภาพชีวิต และทิ้งห่างประเทศอื่นๆ ในเอเชีย
กลุ่มประเทศในเอเชียที่มีผลงานโดดเด่นรองลงมา ได้แก่ ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ ฮ่องกง และไต้หวัน ซึ่งต่างลงทุนในระบบสาธารณสุข การศึกษาถ้วนหน้า และนโยบายที่อยู่อาศัยมาอย่างยาวนาน เพื่อส่งเสริมมาตรฐานการครองชีพในระดับสูง ตัวอย่างเช่น ญี่ปุ่นมีอายุคาดเฉลี่ยสูงเป็นอันดับต้นๆ ของโลก คือมากกว่า 84 ปี ซึ่งเป็นตัวชี้วัดที่ UNHDI ให้ความสำคัญ และสะท้อนถึงการเข้าถึงบริการสุขภาพและความมั่นคงทางสังคมได้อย่างดีเยี่ยม (World Bank) ส่วนเกาหลีใต้และไต้หวันที่ขับเคลื่อนด้วยภาคเทคโนโลยีขั้นสูง ก็มีระบบหลักประกันสังคมที่ครอบคลุม และมักจะทำคะแนนได้สูงในการประเมินผลการศึกษาระดับนานาชาติอย่าง PISA (CFR Education)
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่แค่กลุ่มประเทศที่ร่ำรวยเท่านั้นที่พัฒนาขึ้น ประเทศอย่างเวียดนาม จีน มาเลเซีย และไทย ก็มีการไต่อันดับมาตรฐานการครองชีพโลกขึ้นมาอย่างรวดเร็วในช่วงสองทศวรรษที่ผ่านมา รายงานจาก OECD และ IMF ชี้ว่า ความก้าวหน้าครั้งสำคัญในด้านอายุคาดเฉลี่ย การศึกษาขั้นพื้นฐาน และการลดความยากจน เป็นผลมาจากการปฏิรูป การเติบโตที่นำโดยการส่งออก และโครงการทางสังคมที่ตรงจุด ตัวอย่างเช่น การลดความยากจนอย่างก้าวกระโดดในเวียดนามและไทย มักถูกยกให้เป็นต้นแบบสำหรับประเทศรายได้ปานกลาง แต่ผู้เชี่ยวชาญยังคงเตือนว่า ปัญหาความเหลื่อมล้ำทางรายได้และการเข้าถึงบริการสาธารณะยังคงเป็นเรื่องท้าทาย โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบทและกลุ่มประชากรเปราะบางทั่วทั้งภูมิภาค
เมื่อเจาะลึกลงไปในตัวชี้วัดด้านสุขภาพ จะเห็นภาพความแตกต่างที่ชัดเจนยิ่งขึ้น ขณะที่สิงคโปร์และญี่ปุ่นมีระบบประกันสุขภาพถ้วนหน้าและโครงสร้างพื้นฐานทางการแพทย์ที่ดีที่สุดในโลก พื้นที่รายได้น้อยในเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงบางส่วนของอินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ ลาว และเมียนมา ยังคงประสบปัญหาการเข้าถึงบริการสุขภาพขั้นพื้นฐาน ช่องว่างนี้สะท้อนให้เห็นในผลลัพธ์ด้านสุขภาพที่แตกต่างกันอย่างมาก แม้อายุคาดเฉลี่ยและอัตราการเสียชีวิตของทารกจะดีขึ้นในภาพรวม แต่ก็ยังมีความเหลื่อมล้ำสูง รายงานการพัฒนามนุษย์ของโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) ประจำปี 2023 ระบุว่า อายุคาดเฉลี่ยในเอเชียมีตั้งแต่กว่า 83 ปีในสิงคโปร์และญี่ปุ่น ไปจนถึงต่ำกว่า 70 ปีในกัมพูชาและเมียนมา (UNDP 2023 Human Development Report)
การศึกษาเป็นอีกหนึ่งเสาหลักสำคัญของมาตรฐานการครองชีพ ประเทศที่มีผลงานยอดเยี่ยมอย่างสิงคโปร์ ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ และจีน มักทำคะแนนได้ในระดับสูงสุดหรือใกล้เคียงในการทดสอบ PISA ของ OECD ทั้งในด้านคณิตศาสตร์ การอ่าน และวิทยาศาสตร์ วัฒนธรรมการศึกษาในประเทศเหล่านี้เน้นความเป็นเลิศทางวิชาการ ซึ่งมักเชื่อมโยงกับการมีส่วนร่วมของผู้ปกครอง หลักสูตรที่เข้มข้น และการสอบแข่งขันเพื่อเข้ามหาวิทยาลัย (CFR Education) สำหรับประเทศไทย แม้จะมีความก้าวหน้าอย่างมากในการเข้าถึงการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยเฉพาะอัตราการเข้าเรียนในระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษาตอนต้นที่เกือบจะครอบคลุมถ้วนหน้า แต่ปัญหาด้านคุณภาพและทักษะบัณฑิตที่ไม่ตรงกับความต้องการของตลาดแรงงาน ยังคงเป็นความท้าทายสำคัญต่อการยกระดับคุณภาพชีวิต
รายได้และโอกาสในการทำงานก็เป็นองค์ประกอบสำคัญของมาตรฐานการครองชีพ สิงคโปร์เป็นผู้นำอีกครั้งด้วยรายได้ประชาชาติต่อหัวกว่า 65,000 ดอลลาร์สหรัฐ (ตามหลักความเท่าเทียมกันของอำนาจซื้อ หรือ PPP ประมาณการปี 2024) ตามมาด้วยฮ่องกง ญี่ปุ่น และเกาหลีใต้ (World Bank) ในทางกลับกัน หลายประเทศในเอเชียใต้ เช่น อินเดีย บังกลาเทศ และปากีสถาน ยังคงตามหลังอยู่มาก โดยเผชิญกับค่าจ้างที่ต่ำ เศรษฐกิจนอกระบบ และระบบหลักประกันสังคมที่ยังไม่ครอบคลุม อย่างไรก็ตาม ประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่อย่างอินเดียและเวียดนามมีการเติบโตของ GDP ในอัตราที่สูง พร้อมกับการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและการสร้างงานอย่างรวดเร็วในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา (Asia House Annual Outlook 2025)
มุมมองของผู้เชี่ยวชาญต่างสะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างนโยบายที่ตรงจุดของรัฐบาลกับมาตรฐานการครองชีพที่ดีขึ้น ผู้เชี่ยวชาญด้านนโยบายจากธนาคารเพื่อการพัฒนาเอเชีย (ADB) อธิบายว่า “การเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างยั่งยืนนั้นจำเป็น แต่ยังไม่เพียงพอต่อการยกระดับคุณภาพชีวิต การลงทุนด้านสาธารณสุข การศึกษา การวางผังเมือง และความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม คือปัจจัยสำคัญที่สร้างความแตกต่างให้ประเทศที่มีผลงานดีเด่น” ด้านนักวิจัยเศรษฐศาสตร์จากสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ชี้ว่า โครงการริเริ่มต่างๆ เช่น หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า และการแก้ปัญหาความยากจนแบบมุ่งเป้า เป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญที่ทำให้คุณภาพชีวิตของคนไทยดีขึ้น แต่ในอนาคตจะต้องให้ความสำคัญกับความเท่าเทียมทางสังคมและการปรับตัวให้เข้ากับสังคมสูงวัยมากขึ้น ขณะที่ผู้เชี่ยวชาญจาก IMF ได้เน้นย้ำว่า เอเชียตะวันออกเฉียงใต้จำเป็นต้อง “ปฏิรูปเชิงโครงสร้างครั้งใหญ่” เพื่อสร้างความเจริญรุ่งเรืองร่วมกัน โดยยกให้สิงคโปร์เป็นต้นแบบ (IMF Blog)
สำหรับประเทศไทย ผลลัพธ์เหล่านี้ถือเป็นทั้งความท้าทายและแรงบันดาลใจ ในขณะที่ประเทศกำลังฟื้นตัวจากวิกฤตโควิด-19 และเผชิญกับปัจจัยท้าทายจากทั่วโลก ประเทศไทยก็กำลังเผชิญกับโอกาสและความเสี่ยงใหม่ๆ ภาคการท่องเที่ยวซึ่งเป็นกลไกขับเคลื่อนความมั่งคั่งกำลังฟื้นตัว โดยในปี 2023 มีนักท่องเที่ยวมาเยือนไทยมากกว่า 28 ล้านคน ทำให้ไทยเป็นจุดหมายปลายทางอันดับหนึ่งของภูมิภาค รายได้จากการท่องเที่ยวช่วยสร้างงาน สนับสนุนธุรกิจขนาดย่อม และพัฒนาภูมิภาค แต่ผู้กำหนดนโยบายก็ตระหนักดีว่าจำเป็นต้องสร้างความหลากหลายทางเศรษฐกิจ ควบคู่กับการลงทุนด้านการศึกษา นวัตกรรม และสาธารณสุขเพื่อความสำเร็จในระยะยาว (CFR Education)
ผลการจัดอันดับ HDI ประจำปี 2023 ของไทยนั้นอยู่สูงกว่าประเทศส่วนใหญ่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งสะท้อนถึงอายุคาดเฉลี่ยที่เพิ่มขึ้น โดยปัจจุบันผู้หญิงไทยมีอายุคาดเฉลี่ยประมาณ 78 ปี และผู้ชาย 71 ปี รวมถึงการเข้าถึงการศึกษาขั้นพื้นฐานเกือบถ้วนหน้า อย่างไรก็ตาม ค่าดัชนีจีนี (Gini index) ซึ่งเป็นตัวชี้วัดความเหลื่อมล้ำของไทยยังคงสูงเป็นอันดับต้นๆ ของภูมิภาค ความเหลื่อมล้ำทางสังคมระหว่างกรุงเทพฯ และพื้นที่ชนบทในภาคตะวันออกเฉียงเหนือยังคงมีอยู่มาก โดยเฉพาะแรงงานข้ามชาติ ชนกลุ่มน้อย และผู้สูงอายุ ที่มีความเสี่ยงจะถูกกีดกันจากการเข้าถึงบริการสาธารณะ นอกจากนี้ ความท้าทายด้านสิ่งแวดล้อม เช่น มลพิษในเมืองใหญ่และความเปราะบางต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ก็เป็นภัยคุกคามต่อความยั่งยืนของความก้าวหน้าในปัจจุบัน ซึ่งล่าสุดกรุงเทพมหานครและกระทรวงสาธารณสุขได้เน้นย้ำถึงความจำเป็นในการ “วางผังเมืองสีเขียว” เพิ่มมาตรการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และขยายความคุ้มครองทางสังคมเพื่อตอบสนองต่อความท้าทายเหล่านี้
บริบททางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมช่วยให้เราเข้าใจได้ว่าทำไมบางประเทศจึงก้าวไปข้างหน้าได้อย่างรวดเร็ว “ปาฏิหาริย์ทางเศรษฐกิจ” ของญี่ปุ่นหลังสงครามโลก การปฏิรูปการศึกษาของเกาหลีใต้ที่ดำเนินมาหลายทศวรรษ และการวางแผนนโยบายระยะยาวของสิงคโปร์ ล้วนถูกกล่าวถึงในเอกสารด้านการพัฒนาระหว่างประเทศว่าเป็นปัจจัยขับเคลื่อนมาตรฐานการครองชีพที่ยอดเยี่ยม (World Economic Forum) สำหรับประเทศไทย การน้อมนำ “ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” อันเป็นแนวพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้เป็นแนวทางในการวางแผนพัฒนาเศรษฐกิจในชนบทมาตลอดสองทศวรรษที่ผ่านมา นอกจากนี้ ค่านิยมทางพุทธศาสนาที่เน้นเรื่องสุขภาพ ความพอประมาณ และการศึกษา ก็มีส่วนกำหนดทิศทางการลงทุนของภาครัฐ ซึ่งเป็นค่านิยมที่พบเห็นได้ทั่วไปในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เมื่อมองไปข้างหน้า แนวโน้มมาตรฐานการครองชีพในเอเชียจะได้รับอิทธิพลอย่างมากจาก 3 กระแสหลัก ได้แก่ การเปลี่ยนแปลงทางประชากร การเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัล และภาวะโลกรวน เอเชียตะวันออกกำลังเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างรวดเร็ว โดยเกือบ 30% ของประชากรญี่ปุ่นมีอายุเกิน 65 ปีแล้ว และจีนกับเกาหลีใต้ก็กำลังตามมาติดๆ (CFR Education) สิ่งนี้จะสร้างความท้าทายใหญ่หลวงต่อทั้งเศรษฐกิจและระบบสวัสดิการสังคม ในขณะเดียวกัน การเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัลและเทคโนโลยีใหม่ๆ หากเข้าถึงได้อย่างทั่วถึง ก็มีแนวโน้มที่จะช่วยลดช่องว่างด้านสุขภาพ การศึกษา และรายได้ในระดับภูมิภาคได้ ส่วนในด้านสิ่งแวดล้อม ความเสี่ยงของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ทำให้การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานที่ทนทานและการวางผังเมืองที่ยั่งยืนเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งเพื่อรักษาและปรับปรุงมาตรฐานการครองชีพในทศวรรษหน้า
สำหรับคนไทย งานวิจัยชิ้นนี้ชี้ให้เห็นถึงประเด็นสำคัญที่ต้องร่วมกันผลักดัน ไม่ว่าจะเป็นการสนับสนุนให้มีการลงทุนอย่างต่อเนื่องในระบบสาธารณสุขถ้วนหน้า การศึกษาที่มีคุณภาพและเน้นทักษะที่จำเป็น การพัฒนาเมืองและชนบทอย่างยั่งยืน และการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ในระดับบุคคลและครอบครัว สามารถมุ่งเน้นไปที่การเรียนรู้ตลอดชีวิต การดูแลสุขภาพ และการมีส่วนร่วมในฐานะพลเมือง ซึ่งสอดคล้องทั้งกับหลักคำสอนทางพุทธศาสนาและงานวิจัยด้านการพัฒนา ส่วนผู้กำหนดนโยบายควรเสริมสร้างความเข้มแข็งของระบบหลักประกันสังคม ส่งเสริมนวัตกรรม และแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำอย่างจริงจัง การเรียนรู้จากประสบการณ์ของสิงคโปร์ ญี่ปุ่น และประเทศอื่นๆ จะช่วยให้ประเทศไทยสามารถกำหนดเส้นทางสู่ความเจริญรุ่งเรืองอย่างทั่วถึงได้ด้วยตนเอง
สามารถดูข้อมูลเพิ่มเติมและสถิติเปรียบเทียบได้ที่ U.S. News Best Countries Quality of Life, World Bank Data, OECD Society at a Glance 2025 และ UNDP Human Development Report
