เทรนด์ใหม่กำลังมาแรงในหมู่คุณแม่ทั่วโลก นั่นคือการเปิดรับแนวคิด ‘คุณแม่ไทป์บี’ (Type B mom) กันมากขึ้น ซึ่งเป็นสไตล์ที่ฉีกจากภาพลักษณ์ ‘คุณแม่สุดเพอร์เฟกต์’ ที่เราคุ้นเคยกันดีบนโซเชียลมีเดียมานาน TODAY.com เพิ่งหยิบยกเรื่องนี้มานำเสนอ จุดประเด็นให้ผู้เชี่ยวชาญและพ่อแม่ผู้ปกครองหันมาถกกันถึงผลกระทบของสไตล์การเลี้ยงลูกแบบนี้ต่อพัฒนาการเด็กและความสุขของคนเป็นแม่
หัวใจของเทรนด์คุณแม่ ‘ไทป์บี’ คือการโบกมือลาความสมบูรณ์แบบที่เป๊ะเว่อร์ แล้วหันมาให้คุณค่ากับความอดทน ยืดหยุ่น และการดูแลใจกัน สำหรับคุณแม่ไทยหลายคนที่ต้องแบกรับความคาดหวังจากครอบครัวใหญ่ ไหนจะแรงกดดันทางวัฒนธรรมที่อยากให้เป็น ‘ยอดคุณแม่ที่จัดการได้ทุกสิ่ง’ แถมยังต้องสู้กับชีวิตจริงในยุคนี้ เทรนด์นี้จึงเป็นเหมือนทางเลือกใหม่ที่น่าสนใจ แถมยังชวนให้คิดถึงเรื่องความสมดุล การดูแลตัวเอง และสิ่งที่เด็กๆ ต้องการจริงๆ ในสังคมไทยยุคนี้
คุณแม่ ‘ไทป์บี’ ต่างจากคุณแม่ ‘ไทป์เอ’ (Type A mom) ตรงไหน? ก็ตรงที่สายเอจะเน้นตารางเป๊ะ แผนละเอียด แถมยังชอบแข่งขันอยู่ตลอดเวลา ส่วนคุณแม่ ‘ไทป์บี’ จะออกแนวสบายๆ ปรับตัวเก่งกว่า บ้านอาจจะดูรกบ้าง ลูกๆ ได้เล่นเลอะเทอะเปื้อนโคลนเต็มที่ เพราะพวกเธอให้ความสำคัญกับความสุขของครอบครัวมากกว่าความเป็นระเบียบเป๊ะๆ ใน TikTok และแพลตฟอร์มอื่นๆ คุณแม่มากมายต่างแชร์โมเมนต์จริงที่ไม่ต้องปรุงแต่ง ทั้งลิ้นชักรกๆ แผนที่คิดปุบปับ และศิลปะแห่งการปล่อยวาง การที่โพสต์เรียลๆ แบบนี้กลายเป็นไวรัล ก็สะท้อนถึงการลุกขึ้นมาต่อต้านมาตรฐานที่สูงเกินจริง แถมยังช่วยสร้างคอมมูนิตี้ให้คุณแม่ที่เหนื่อยล้าจากแรงกดดันในแต่ละวันได้มีที่พักใจ
มุมมองจากผู้เชี่ยวชาญยิ่งทำให้เข้าใจว่าทำไมเทรนด์นี้ถึงฮิตนัก นักจิตบำบัดผู้มีใบอนุญาตท่านหนึ่งให้สัมภาษณ์กับ TODAY.com ว่า “คุณแม่ไทป์บีเป็นคนสบายๆ ชิลๆ และอดทนสูง พวกเธอไม่ซีเรียสกับความวุ่นวาย” ข้อมูลจากสมาคมจิตวิทยาอเมริกัน (APA) ชี้ว่า บุคลิกภาพแบบไทป์เอมักจะโฟกัสที่ความสำเร็จและความเร่งรีบ ส่วนคนไทป์บีจะเน้นการซัพพอร์ตทางอารมณ์มากกว่า และไม่แคร์ว่าจะต้องพิสูจน์ตัวเอง (apa.org) ความแตกต่างนี้ยิ่งเห็นได้ชัดในวัฒนธรรมที่มักจะเชิดชูอุดมคติแบบ ‘ไทป์เอ’ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการเรียน ครอบครัว หรือแม้แต่การทำงาน ซึ่งก็ไม่ต่างจากสังคมไทยเท่าไรนัก
ผู้เชี่ยวชาญด้านการเลี้ยงลูกเตือนว่าอย่าไปยึดติดกับคำนิยามตายตัว และย้ำว่าสภาพแวดล้อมที่ดีที่สุดสำหรับเด็กคือความสมดุลระหว่างกฎเกณฑ์และความยืดหยุ่น “หัวใจสำคัญคือความยืดหยุ่น” นักจิตบำบัดท่านเดิมอธิบาย พร้อมเสริมว่าเด็กๆ จะได้ประโยชน์เมื่อพ่อแม่ปรับตัวเป็น ไม่ใช่จมอยู่กับการทำตามบทบาทที่ถูกตีตราไว้ งานวิจัยหลายชิ้นก็สนับสนุนแนวคิดนี้ อย่างผลการศึกษาล่าสุดก็ชี้ว่าการเลี้ยงลูกแบบยืดหยุ่นช่วยเสริมสร้างภูมิต้านทานทางใจ ความมั่นคงทางอารมณ์ และความเป็นตัวของตัวเองให้เด็กๆ ได้ (Child Development Journal) ในสังคมไทยที่มักเน้นความเป็นเลิศทางวิชาการและการเชื่อฟัง ข้อคิดนี้ยิ่งสำคัญสำหรับพ่อแม่ที่กำลังกังวลเรื่องความเครียดและสุขภาพจิตของลูก
อีกเหตุผลที่ทำให้เทรนด์คุณแม่ไทป์บีมาแรง ก็คือการออกมาท้าทายปรากฏการณ์ “Tradwife” (ภรรยาตามขนบดั้งเดิม) ซึ่งเป็นกระแสออนไลน์ที่ยกย่องบทบาทแม่บ้านยุค 1950 ที่ผู้หญิงต้องดูแลงานบ้านและยอมอยู่ใต้อาณัติสามี แนวคิดนี้มีทั้งคนชอบและไม่ชอบในโลกตะวันตก (bbc.com) สำหรับผู้หญิงไทยจำนวนไม่น้อยที่ต้องรับผิดชอบทั้งงานนอกบ้าน งานในบ้าน และหน้าที่ต่อครอบครัว การพยายามทำทุกอย่างให้เป๊ะปังอาจส่งผลเสียมากกว่าผลดี ผู้เชี่ยวชาญจาก TODAY.com ให้ความเห็นว่า “เหมือนจะมีกระแสต่อต้านความคิดที่ว่าการเป็นแม่มีถูกอยู่แบบเดียว” และชี้ว่าการเป็นตัวของตัวเองกำลังจะกลายเป็นอุดมคติใหม่ แทนที่การเดินตามกรอบเดิมๆ
แนวทางที่เปิดกว้างแบบนี้เข้ากับชีวิตจริงของครอบครัวไทย ที่การอยู่รวมกันเป็นครอบครัวใหญ่ ความเครียดจากปัญหาปากท้อง และเมืองที่เติบโตอย่างรวดเร็ว ทำให้การยึดติดกับวิถีเดิมๆ เป็นเรื่องยากขึ้นทุกที คุณแม่ไทยอาจจะคลิกกับปรัชญาไทป์บี ที่สนับสนุนให้ยอมรับความไม่เป๊ะในบ้าน ตารางเวลาที่เอาแน่เอานอนไม่ได้ และการตระหนักว่า “มันไม่มีทางสมบูรณ์แบบหรอก…ก็ฉันมีลูกนี่นา” อย่างที่คุณแม่ท่านหนึ่งให้สัมภาษณ์แบบเปิดอกกับ TODAY.com
แต่ใช่ว่าการเปลี่ยนแปลงนี้จะไม่มีเสียงค้าน นักวิจารณ์บางกลุ่มมองว่าเทรนด์แบบนี้อาจจะทำให้ความไม่เป็นระเบียบหรือความขี้เกียจกลายเป็นเรื่องธรรมดาไป แต่ฝ่ายที่เห็นด้วยก็แย้งว่า คุณแม่ไทป์บีแค่จัดลำดับความสำคัญในการใช้พลังงานต่างออกไป โดยเน้นการรับฟังและเข้าใจความรู้สึก มากกว่าจะไปจัดการจุกจิกทุกเรื่อง คอนเทนต์ครีเอเตอร์บน TikTok ท่านหนึ่งที่คลิปฉลองความเป็นคุณแม่ไทป์บีกลายเป็นไวรัล ย้ำว่า “เราก็ยังทำอาหารให้ลูกกินนะ…ฉันแค่อยากให้ลูกๆ ได้สนุกกับการเล่นโคลนมากกว่านั่งดูทีวี” และบอกว่าลูกๆ ของเธอมักจะปรับตัวเก่ง มั่นใจในตัวเอง และเป็นอิสระมากขึ้นด้วยซ้ำ
ประเด็นนี้มีความสำคัญกับสังคมไทยไม่น้อย เพราะภาพ “คุณแม่สมบูรณ์แบบ” มันฝังหัวเรามานาน ทั้งจากสื่อหลัก ผู้ใหญ่ในบ้าน เพื่อนร่วมงาน และความคาดหวังของสังคม การพยายามสร้างพื้นที่ให้ความไม่สมบูรณ์แบบและการพูดคุยเปิดอกถึงความยากลำบากในการเป็นแม่ สะท้อนถึงความพยายามของสังคมไทยที่อยากจะลดอคติเรื่องสุขภาพจิตและภาวะหมดไฟของพ่อแม่ ทั้งหน่วยงานรัฐและเอกชนต่างก็ออกมารณรงค์ให้คนตระหนักถึงความเครียดของพ่อแม่และความสำคัญของการดูแลตัวเองมากขึ้น (กรมสุขภาพจิต)
แล้วสรุปว่ามีสไตล์การเลี้ยงลูกแบบไหนที่ดีที่สุด? ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่เห็นตรงกัน อย่างที่บทความของ TODAY.com สะท้อนว่า การยึดติดกับรูปแบบตายตัวมักจะไม่เวิร์ค พอพ่อแม่พยายามจะเป็นให้ได้ตามนิยามต่างๆ แทนที่จะปรับให้เข้ากับสถานการณ์ของตัวเอง ทั้งพ่อแม่และลูกก็มีแต่จะอึดอัดใจเปล่าๆ งานวิจัยชี้ว่าเด็กๆ จะเติบโตได้ดีที่สุดในสภาพแวดล้อมที่ผสมผสานทั้งขอบเขตที่เหมาะสมกับความเมตตา และกิจวัตรประจำวันเข้ากับโอกาสในการเล่นอย่างอิสระ (สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย) แนวทางที่ยืดหยุ่น ไม่ว่าจะเป็นสาย ‘ไทป์บี’ ‘ไทป์เอ’ หรือแบบผสมผสาน ก็ช่วยสร้างภูมิคุ้มกันทางใจและความสุขกายสบายใจได้ทั้งนั้น
มองไปข้างหน้า ความนิยมของคุณแม่ ‘ไทป์บี’ ที่เพิ่มขึ้นทั้งในไทยและทั่วโลก อาจเป็นสัญญาณว่าวัฒนธรรมการเลี้ยงลูกกำลังเปลี่ยนไปสู่การยอมรับความไม่สมบูรณ์แบบและความเป็นตัวของตัวเองมากขึ้น โซเชียลมีเดียก็ยังคงมีบทบาทที่ทั้งดีทั้งร้ายอย่างไม่ต้องสงสัย ด้านหนึ่งก็ทำให้เกิดการเปรียบเทียบที่ไม่เป็นจริง แต่อีกด้านก็เป็นพื้นที่ให้ผู้หญิงได้สร้างกลุ่มที่คอยซัพพอร์ตกันและกัน และนิยาม “ความสำเร็จ” ในแบบฉบับของตัวเอง
สำหรับคุณพ่อคุณแม่ชาวไทย บทเรียนที่ได้จากเรื่องนี้ชัดเจนมาก การยอมรับแนวทางการเลี้ยงลูกที่อยู่บนพื้นฐานความเป็นจริงและยืดหยุ่นได้ ไม่ใช่แค่เรื่องที่โอเค แต่ยังดีต่อใจสุดๆ แทนที่จะวิ่งตามมาตรฐานของคนอื่น พ่อแม่ควรมองหากิจวัตรและสิ่งที่สำคัญจริงๆ ที่เหมาะกับครอบครัวของตัวเอง ถ้าครัวจะรกบ้าง ตารางนอนจะไม่เป๊ะ หรือเสื้อผ้าจะกองเป็นภูเขา ก็ปล่อยใจให้สบาย เพราะสิ่งที่สำคัญจริงๆ คือความผูกพันในครอบครัวและการเติบโตของลูก ไม่ใช่บ้านสวยเนี้ยบเหมือนในรูปถ่าย
พ่อแม่ที่อยากหาจุดสมดุล ลองเริ่มง่ายๆ ด้วยการแบ่งเวลามาดูแลตัวเองบ้าง ปล่อยให้ลูกได้สำรวจโลกอย่างอิสระภายใต้การดูแลที่เหมาะสม และเปิดใจคุยกับคนในครอบครัวถึงความต้องการและความคาดหวังของกันและกัน ส่วนใครที่รู้สึกหนักใจกับแรงกดดันจากสังคมหรือการเปรียบเทียบต่างๆ นานา การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต หรือเข้าร่วมกลุ่มพ่อแม่กลุ่มอื่นๆ ก็ช่วยให้ได้มุมมองใหม่ๆ และรู้สึกผ่อนคลายขึ้นได้ (กรมกิจการเด็กและเยาวชน)
เทรนด์คุณแม่ ‘ไทป์บี’ ไม่ใช่แค่แฟชั่นวูบวาบ แต่มันสะท้อนความต้องการลึกๆ ของคนเราที่อยากจะปล่อยวางจากอุดมคติที่เกินจริง แล้วหันมาค้นหาความเข้มแข็งจากความเป็นตัวเอง ความยืดหยุ่น และความเห็นอกเห็นใจ ครอบครัวไทยที่ต้องรับมือทั้งกับธรรมเนียมเดิมๆ และการเปลี่ยนแปลงใหม่ๆ ก็อยู่ในจุดที่พร้อมจะเปิดรับและขับเคลื่อนเรื่องนี้เช่นกัน
