เรื่องราวสุดทึ่งของนักวิ่งมาราธอนหญิงวัย 77 ปี ที่ยังฟิตปั๋งราวกับสาวๆ ที่อายุน้อยกว่าถึง 50 ปี กำลังเขย่าความเชื่อเดิมๆ เรื่องสังขารร่วงโรยตามวัยในหมู่นักวิทยาศาสตร์และคนทั่วโลก ผลการศึกษากรณีนี้ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Journal of Applied Physiology กำลังเป็นที่สนใจในระดับนานาชาติ ไม่เพียงแต่ฉายภาพความสำเร็จอันน่าทึ่งของนักกีฬาตลอดชีวิตท่านนี้ แต่ยังให้บทเรียนสำคัญเกี่ยวกับการใช้ชีวิตวัยเก๋าอย่างมีคุณภาพ ซึ่งสำคัญอย่างยิ่งต่อประเทศไทยที่กำลังเผชิญความท้าทายเรื่องสังคมสูงวัย ซึ่งกลายเป็นวาระสำคัญทั้งด้านสุขภาพและเศรษฐกิจสังคม

นักวิ่งหญิงเจ้าของสถิติโลกในกลุ่มอายุของเธอผู้นี้ ซึ่งเพิ่งวิ่งเข้าเส้นชัยบอสตันมาราธอนด้วยเวลาเพียง 4 ชั่วโมงครึ่งนิดๆ กลายเป็นจุดสนใจของนักวิจัยจากค่าการใช้ออกซิเจนสูงสุด (VO₂ max) อันน่าทึ่ง ซึ่งถือเป็นเกณฑ์มาตรฐานสูงสุดในการวัดความฟิตของหัวใจและหลอดเลือด รวมถึงความอึดของร่างกาย จากการทดสอบในห้องปฏิบัติการหลังจบศึกวิ่งลอนดอนมาราธอนที่เธอทำลายสถิติลงได้ พบว่าค่า VO₂ max ของเธอเทียบเท่ากับผู้หญิงสุขภาพดีอายุเฉลี่ย 25 ปี ซึ่งเป็นเรื่องที่หาได้ยากยิ่งในผู้สูงอายุทั่วไป และแทบไม่เคยพบในคนวัยเดียวกันกับเธอเลย ตามที่ผู้ช่วยศาสตราจารย์ด้านโภชนาการและวิทยาศาสตร์การเคลื่อนไหว จากมหาวิทยาลัยมาสทริชต์ หนึ่งในผู้เขียนงานวิจัยกล่าว “เธอคือตัวอย่างที่ชัดเจนว่าการฝึกซ้อมอย่างสม่ำเสมอ บวกกับพันธุกรรมที่ดี อาจช่วยท้าทายกระบวนการชราภาพตามธรรมชาติได้จริงๆ” (San Diego Union Tribune, 2025)

ความสำคัญของเรื่องนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่ความสำเร็จส่วนตัวของนักวิ่งท่านนี้ ในขณะที่สังคมไทยกำลังเปลี่ยนผ่านสู่สังคมสูงวัยอย่างรวดเร็ว โดยคาดว่าภายในปี 2573 สัดส่วนประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไป จะมีมากกว่า 20% ของประชากรทั้งหมด เรื่องราวของเธอจึงเป็นเหมือนแสงสว่างที่พิสูจน์ให้เห็นว่า วัยชราไม่จำเป็นต้องหมายถึงความอ่อนแอหรือการหยุดนิ่งเสมอไป กระทรวงสาธารณสุขและผู้เชี่ยวชาญด้านผู้สูงวัยในไทยต่างออกมาเตือนถึงปัญหาโรคภัยไข้เจ็บและความทุพพลภาพที่เพิ่มขึ้นตามวัย ซึ่งสร้างความท้าทายใหญ่หลวงต่อระบบสาธารณสุขและเศรษฐกิจของประเทศ (UNFPA Thailand, 2023) กรณีของนักวิ่งหญิงท่านนี้ยิ่งตอกย้ำพลังของการออกกำลังกายสม่ำเสมอและการดูแลสุขภาพแบบองค์รวม ที่ไม่เพียงช่วยให้มีอายุยืนยาวขึ้น (lifespan) แต่ยังขยาย “ช่วงเวลาที่มีสุขภาพดี” (healthspan) คือช่วงชีวิตที่ยังคงแข็งแรง กระฉับกระเฉง ปราศจากโรคภัยหรือความพิการ

งานวิจัยตลอดหลายสิบปีชี้ว่า โดยปกติแล้วความฟิตของระบบแอโรบิกจะลดลงฮวบฮาบหลังอายุ 70 ปี โดยค่า VO₂ max อาจลดลงถึง 45-65% ในผู้หญิงสูงวัยที่ไม่ได้ออกกำลังกายจริงจัง แต่นักวิ่งอดีตนายหน้าอสังหาริมทรัพย์ท่านนี้ กลับยังคงรักษาระยะทางวิ่งต่อสัปดาห์ในระดับที่แม้แต่นักวิ่งรุ่นน้องยังต้องทึ่ง คือราว 50 ไมล์ (ประมาณ 80 กม.) ในสัปดาห์ปกติ และเพิ่มเป็น 70-75 ไมล์ (ประมาณ 112-120 กม.) ในช่วงเก็บตัวซ้อมมาราธอน นอกจากนี้ เธอยังเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อเป็นประจำ และเลือกกินอาหารที่มีประโยชน์สูง เน้นผักผลไม้เป็นหลัก หลีกเลี่ยงของทอดของหวาน โดยชอบทานสลัด ข้าว ปลา และถั่วต่างๆ

หัวใจหลักในการฝึกซ้อมของเธอคือความสม่ำเสมอ ความหลงใหล และการพักผ่อนที่เพียงพอ “การที่เธอแทบไม่มีอาการบาดเจ็บจากการใช้งานหนักเลย บ่งชี้ถึงความสมดุลที่ยอดเยี่ยมระหว่างการฝึกซ้อมและการฟื้นฟูร่างกาย ซึ่งอาจเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้เธอรักษาฟอร์มระดับสุดยอดไว้ได้อย่างยั่งยืน โดยเฉพาะในนักกีฬาสูงวัย” อาจารย์ด้านวิทยาศาสตร์การออกกำลังกาย จากมหาวิทยาลัยเปิดแห่งอังกฤษ ซึ่งร่วมวิเคราะห์กรณีศึกษานี้ ให้ความเห็น สิ่งสำคัญไม่แพ้กันคือใจรักที่มีต่อกีฬาและชีวิตสังคมที่สดใสของเธอ ซึ่งช่วยเสริมพลังใจและสร้างแรงบันดาลใจได้อย่างต่อเนื่อง นักวิจัยอีกท่านเสริมว่า “เวลาใครอายุ 50-60 บอกว่า ‘ฉันแก่เกินไปแล้ว’ เธอก็จะสวนกลับไปว่า ‘ไม่จริงเลยซักนิด!’”

แม้พันธุกรรมจะมีส่วนเกี่ยวข้องอย่างปฏิเสธไม่ได้ แต่ผู้เชี่ยวชาญต่างเห็นพ้องว่า กิจวัตรของนักวิ่งท่านนี้แสดงให้เห็นถึงคุณประโยชน์มหาศาลของการออกกำลังกายสม่ำเสมอ การกินอาหารดีมีประโยชน์ การมีส่วนร่วมทางสังคม และสุขภาพจิตที่ดี ซึ่งล้วนสอดคล้องกับแนวทางที่กรมกิจการผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ส่งเสริมเรื่อง “การสูงวัยอย่างมีพลัง” (active aging) ทั่วประเทศ (Department of Older Persons, Thailand) เรื่องราวของเธอยังสะท้อนภูมิปัญญาไทยดั้งเดิมที่สืบทอดกันมาเรื่องการส่งเสริมให้ร่างกายเคลื่อนไหว กินอาหารสมดุล และรักษาความสัมพันธ์ที่ดีในสังคม อันเป็นรากฐานของชีวิตที่ยืนยาว ดังที่เห็นได้ในชุมชนบางแห่ง เช่น ในจังหวัดลำปางและชลบุรี ซึ่งขึ้นชื่อว่ามีผู้สูงอายุที่ยังแข็งแรงกระฉับกระเฉงอยู่เป็นจำนวนมาก

เพื่อให้เห็นภาพความสุดยอดของนักวิ่งท่านนี้ชัดเจนยิ่งขึ้น สถิติเวลาวิ่งมาราธอนที่ดีที่สุดของเธอในช่วงวัย 70 ปี ไม่เพียงเร็วกว่าเพื่อนร่วมรุ่นเท่านั้น แต่บางครั้งยังทำได้ดีกว่านักวิ่งชายรุ่นมาสเตอร์ (Master) เสียอีก ล่าสุดเธอเพิ่งจบมาราธอนครั้งที่ 133 ของเธอ โดยแทบไม่มีอาการบาดเจ็บรบกวน และยังคงไฟแรงทั้งในและนอกสนามวิ่ง แรงบันดาลใจของเธอคือ ตำนานนักวิ่งโอลิมปิก โจแอน เบอนัวต์ ซามูเอลสัน เจ้าของเหรียญทองมาราธอนโอลิมปิกและสถิติโลก ซึ่งยังคงเป็นต้นแบบให้นักวิ่งทั่วโลก ในทางกลับกัน ตอนนี้นักวิ่งรุ่นคุณยายท่านนี้ก็ได้กลายเป็นไอดอลให้กับทั้งนักกีฬาและคนทั่วไป ตอกย้ำว่ากำแพงเรื่องวัยนั้นสามารถทลายลงได้ด้วยความมุ่งมั่นและไลฟ์สไตล์ที่เลือกเอง

เรื่องนี้บอกอะไรกับประเทศไทย? ในขณะที่รัฐบาลกำลังขับเคลื่อนนโยบาย “สูงวัยอย่างมีพลัง” ในจังหวัดนำร่องต่างๆ เรื่องราวของนักวิ่งท่านนี้อาจเป็นแรงบันดาลใจให้หน่วยงานสาธารณสุขหันมาสนับสนุนชมรมเดินวิ่ง การแข่งขันในชุมชน และกิจกรรมออกกำลังกายในครอบครัวให้มากขึ้น โดยเฉพาะในเขตเมืองที่มักขาดแคลนพื้นที่สาธารณะสำหรับกิจกรรมเหล่านี้ ในยุคที่โรคอ้วน เบาหวาน และความดันโลหิตสูงกำลังคุกคามผู้สูงอายุไทยมากขึ้น ตัวอย่างจากชีวิตจริงเช่นนี้อาจช่วยทลายกำแพงความคิดที่ว่า “แก่แล้ว ทำอะไรไม่ได้แล้ว” และจุดประกายความหวังให้หันมาลงมือทำ

ผลการสำรวจและงานวิจัยจากสถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล ชี้ว่า แค่เพียงการเพิ่มกิจกรรมเดินเร็วเป็นประจำในระดับปานกลางในกลุ่มผู้สูงอายุก็สามารถลดอัตราการเข้าโรงพยาบาลและการพึ่งพาผู้อื่นลงได้อย่างชัดเจน (Mahidol University, Aging Studies) ในพื้นที่ชนบทที่ยังคงมีการฝึกฝนศิลปะป้องกันตัวหรือรำไทยกันทุกเพศทุกวัย ก็พบว่ามีอัตราการเกิดโรคเรื้อรังและภาวะสมองเสื่อมต่ำกว่า ซึ่งสะท้อนหลักการเดียวกับวิถีชีวิตที่นักวิ่งท่านนี้ยึดถือมาตลอด

ในอนาคต นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าการศึกษาผู้สูงอายุที่เก่งกาจเป็นพิเศษเช่นนี้ จะนำไปสู่ความเข้าใจที่ลึกซึ้งขึ้นเกี่ยวกับปัจจัยทางพันธุกรรม สิ่งแวดล้อม และจิตวิทยา ที่ช่วยชะลอความเสื่อมตามวัย ดังที่ศาสตราจารย์ด้านชีวพลังงาน จากมหาวิทยาลัยบอลสเตต ท่านหนึ่งให้ความเห็นไว้ การเรียนรู้เพิ่มเติมจะช่วยให้ “เราเข้าใจขีดจำกัดที่เป็นไปได้ของสมรรถภาพมนุษย์เมื่อสูงวัยได้ดีขึ้น โดยเฉพาะเมื่อมีการออกกำลังกายอย่างหนักต่อเนื่องมาตลอดชีวิตวัยผู้ใหญ่”

สำหรับคนไทยที่อยากนำแนวทางเหล่านี้ไปปรับใช้ ไม่จำเป็นต้องทำอะไรหักโหม หน่วยงานสาธารณสุขไทยแนะนำให้ออกกำลังกายระดับปานกลางอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์ เช่น เดินเร็ว ปั่นจักรยาน หรือว่ายน้ำ ควบคู่ไปกับการฝึกกล้ามเนื้อสัปดาห์ละ 2 ครั้ง ปัจจุบัน ศูนย์บริการชุมชนและหน่วยงานท้องถิ่นหลายแห่งก็มีกิจกรรมฟรีสำหรับผู้สูงอายุ เช่น การรำไทยประยุกต์ แอโรบิกบนเก้าอี้ และไทเก็ก นอกจากนี้ การสานสัมพันธ์ทางสังคม ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากคำสอนทางพุทธศาสนาเรื่องความผูกพัน ความกตัญญู และการดูแลตนเอง ก็ยังคงเป็นเกราะป้องกันสำคัญสู่การสูงวัยอย่างมีคุณภาพไม่แพ้การออกกำลังกายหรืออาหารการกิน

ท้ายที่สุด ดังที่นักวิ่งเจ้าของสถิติโลกกล่าวอย่างถ่อมตัวว่า “บางทีฉันอาจจะแค่โชคดี และได้รับพรมา” แต่วิทยาศาสตร์ที่ได้จากเรื่องราวของเธอ ประกอบกับเครือข่ายผู้สนับสนุนการสูงวัยอย่างมีพลังที่กำลังเติบโตในประเทศไทย บอกเราว่า โชคดูจะเข้าข้างผู้ที่ลงมือทำ สานสัมพันธ์ และใช้ชีวิตอย่างมีความหมายในทุกช่วงวัย สำหรับคนไทยทุกคน ไม่ว่าจะอยู่ในเมืองใหญ่หรือชนบท ข้อความที่ชัดเจนที่สุดคือ ไม่มีคำว่าสายเกินไปที่จะเริ่มต้น

สำหรับข้อมูลเพิ่มเติมและความเห็นจากผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับวิทยาศาสตร์ความชราและอายุยืนยาว โปรดดู: