ไม่กี่ปีมานี้ “พิลาทิส” กลายเป็นเทรนด์ฮิตติดลมบนเรื่องสุขภาพ ทั้งในหมู่คนไทยและต่างชาติ ฟิตเนสเจ้าดังอย่าง Virgin Active ก็จัดคลาสพิลาทิสเด่นๆ ให้เล่นกันตลอด Virgin Active Thailand แต่เชื่อว่าชาวเฮลตี้หลายคนคงแอบสงสัย ว่าตกลง “พิลาทิสบนเสื่อ (Mat Pilates)” กับ “พิลาทิสบนเครื่อง (Reformer Pilates)” อันไหนจะเหมาะกับเรามากกว่ากัน? ล่าสุดมีงานวิจัยและความเห็นผู้เชี่ยวชาญมาช่วยไขคำตอบให้หายคาใจ ยิ่งช่วงนี้คนไทยหันมาใส่ใจการออกกำลังกายเบาๆ ที่เน้นความสมดุลของร่างกายกันมากขึ้นด้วย

พิลาทิสถูกคิดค้นโดย โจเซฟ พิลาทิส เมื่อช่วงต้นศตวรรษที่ 20 หัวใจหลักคือการเคลื่อนไหวช้าๆ แต่เน้นใช้แรงจากแกนกลางลำตัว ท่าต้องเป๊ะ กล้ามเนื้อต้องยืดหยุ่น และต้องโฟกัสลมหายใจเข้าออกอย่างมีสติ HuffPost ข้อแตกต่างสำคัญคือ:

  • พิลาทิสบนเสื่อ: เล่นบนเสื่อโยคะหรือแค่ผ้าขนหนู ใช้แค่น้ำหนักตัวเราเอง เคลื่อนไหวต่อเนื่องไปเรื่อยๆ ไม่ต้องพึ่งอุปกรณ์
  • พิลาทิสบนเครื่อง: ใช้เครื่องที่เรียกว่า “Reformer” ซึ่งมีสปริงและรางเลื่อน ช่วยเพิ่มแรงต้านท้าทายกล้ามเนื้อ

ทั้งสองแบบต่างก็มีดีกันคนละอย่าง ขึ้นอยู่กับไลฟ์สไตล์ สภาพร่างกาย และเป้าหมายของแต่ละคนเลย

พิลาทิสบนเสื่อ: พกพาง่าย ใครๆ ก็เล่นได้

จุดแข็งของพิลาทิสบนเสื่อคือ “ความง่ายและสะดวกสุดๆ” ลิซ่า เฮิร์ช-โซโลมอน ผู้ก่อตั้ง The Studio (MDR) บอกว่า “เล่นที่ไหนก็ได้ ไม่ว่าจะที่บ้าน บนเสื่อโยคะ หรือตอนไปพักโรงแรม” แถมไม่ต้องมีอุปกรณ์อะไรมากมาย แค่เสื่อผืนเดียวก็เอาอยู่ เลยเหมาะมากกับมือใหม่ คนที่งบจำกัด หรือคนที่มีปัญหาข้อต่อ เพราะแทบไม่มีแรงกระแทกเลย Women’s Health UK

แต่ครูพิลาทิสที่ผ่านการรับรองอย่าง ลอร่า ชอลซ์ และ ลินด์เซย์ แมทธิวส์ ก็เตือนว่า ถ้าทำผิดท่าก็อาจไม่ปลอดภัยได้เหมือนกัน ท่าพื้นฐานหลายท่า (อย่าง hundred หรือ single-leg stretch) ต้องเกร็งกล้ามเนื้อแกนกลางเยอะมาก ใครที่กล้ามท้องยังไม่แข็งแรง อาจเกร็งผิดไปปวดคอแทนได้ [Women’s Health]

พิลาทิสบนเครื่อง: แรงต้านถึงใจ เห็นผลไว ปรับได้ตามสภาพร่างกาย

พิลาทิสบนเครื่องจะท้าทายกว่าด้วย “แรงต้านจากสปริง” ของเครื่อง Reformer ที่มีทั้งสายดึง สปริง และแท่นวางเท้า ตอนแรกอาจดูน่ากลัว แต่จริงๆ แล้วมันช่วยจัดระเบียบร่างกายได้เป๊ะมาก และปรับระดับความยากง่ายให้เข้ากับแต่ละคนได้ “ไม่มีท่าไหนในพิลาทิสเครื่องที่ทำเร็ว ทุกอย่างต้องควบคุม เคลื่อนไหวช้าๆ เน้นๆ” เจสสิก้า เบ็นไฮม์ เจ้าของ Lumos Yoga and Barre อธิบาย [HuffPost]

ผู้เชี่ยวชาญหลายคนมองว่า พิลาทิสเครื่องให้ผลลัพธ์คล้ายๆ การเล่นเวท คือเน้นสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ช่วยเรื่องการทรงตัว และเหมาะมากกับการฟื้นฟูร่างกายหลังบาดเจ็บ “สายรัดกับสปริงช่วยเพิ่มแรงต้าน ทำให้กล้ามเนื้อแกนกลางต้องทำงานลึกขึ้นไปอีก” แมทธิวส์เสริม [Women’s Health]

วิจัยล่าสุดชี้: สายปั้นหุ่นเน้น ‘เสื่อ’ สายลดน้ำหนักเน้น ‘เครื่อง’

ปี 2022 มีการทบทวนงานวิจัยหลายชิ้น พบว่าพิลาทิสทั้งสองแบบช่วยให้รูปร่างดีขึ้น เพิ่มมวลกล้ามเนื้อ แกนกลางลำตัวแข็งแรง ยืดหยุ่นดีขึ้น แถมยังลดไขมันกับค่า BMI ได้ด้วย MDPI แต่มีจุดต่างที่น่าสนใจคือ “พิลาทิสบนเสื่อจะเด่นกว่าเรื่องปรับสัดส่วน (ลดอัตราส่วนเอวต่อสะโพก เพิ่มกล้ามเนื้อ) ส่วนพิลาทิสบนเครื่องจะช่วยลด BMI กับไขมันโดยรวมได้ดีกว่า” Mário José Pereira หัวหน้าทีมวิจัยกล่าว

สรุปง่ายๆ คือ ไม่มีแบบไหน “ดีที่สุด” สำหรับทุกคน มันขึ้นอยู่กับเป้าหมาย ถ้าอยากเน้นปั้นหุ่น ลดน้ำหนักให้เห็นผลชัดๆ พิลาทิสเครื่องอาจจะตรงโจทย์กว่า แต่ถ้าอยากเน้นความคล่องตัวในชีวิตประจำวัน หรือสร้างความแข็งแรงให้แกนกลางลำตัว พิลาทิสบนเสื่อก็เป็นตัวเลือกที่ดีเยี่ยม

ข้อจำกัด & เรื่องต้องรู้ ก่อนตัดสินใจเริ่มเล่น

พิลาทิสแต่ละแบบก็มีข้อจำกัดที่ต้องรู้ไว้

  • พิลาทิสบนเสื่อ: ถึงจะดูง่าย ประหยัด แต่บางท่าก็โหดเอาเรื่องสำหรับมือใหม่ ต้องใช้แรงแกนกลางเยอะ ถ้าหัดเองตามคลิปหรือเข้าคลาสใหญ่ๆ ก็มีสิทธิ์ทำท่าผิดได้ง่าย แมทธิวส์แนะนำว่า “ควรลองเรียนตัวต่อตัวหรือกลุ่มเล็กๆ สัก 2-3 ครั้งก่อน เพื่อให้เข้าใจร่างกายตัวเองจริงๆ” [Women’s Health]
  • พิลาทิสบนเครื่อง: แม้จะเห็นผลเรื่องความแข็งแรงชัดเจน แต่ก็แลกมาด้วยค่าใช้จ่ายที่สูงกว่า ทั้งราคาเครื่องที่แพงหูฉี่ (หลักหมื่นถึงแสน) และค่าเรียนที่สูงตามไปด้วย แถมถ้าเจอคลาสใหญ่ ครูอาจดูแลหรือแก้ท่าให้ไม่ทั่วถึง โดยเฉพาะคนที่มีอาการบาดเจ็บหรือเพิ่งเริ่มเล่น

สำหรับคนที่ต้องการฟื้นฟูร่างกายจริงจัง เช่น หลังผ่าตัด อุบัติเหตุ หรือผู้สูงอายุ เดี๋ยวนี้เริ่มมี “พิลาทิสแนวคลินิก” ซึ่งให้บริการในคลินิกกายภาพบำบัดหลายแห่งในไทย เหมาะกับผู้มีปัญหาเฉพาะทางเรื่องกล้ามเนื้อ กระดูก หรือคุณแม่หลังคลอด ขณะเดียวกัน สตูดิโอหลายแห่งก็เริ่มจัดแพ็กเกจสุขภาพที่ผสมผสานทั้งพิลาทิสบนเสื่อและบนเครื่องเข้าด้วยกัน สะท้อนว่าพิลาทิสกำลังกลายเป็นทางเลือกสุขภาพที่ครบวงจรมากขึ้น

ไม่ใช่แค่ฟิตกาย พิลาทิสยังช่วยฟิตใจ ตอบโจทย์คนเมืองยุคเครียด

ทั้งพิลาทิสบนเสื่อและบนเครื่อง ไม่ได้ดีแค่กับร่างกาย แต่ยังส่งผลดีต่อ “สุขภาพใจ” ด้วย มีงานวิจัยยืนยันว่าช่วยลดความเครียด ภาวะซึมเศร้า และทำให้นอนหลับดีขึ้น เหมาะกับไลฟ์สไตล์คนเมืองที่ต้องเจอกับความกดดันทุกวัน และกำลังมองหาวิธีผ่อนคลายใหม่ๆ นอกเหนือจากการไปวัดนั่งสมาธิ

ในมุมมองวัฒนธรรมไทย ดร.ปฐมพร จันทร์ธารักษ์ นักสรีรวิทยาการออกกำลังกาย จาก ม.มหิดล ชี้ว่า “จังหวะที่เนิบช้า มีสติ ควบคุมการเคลื่อนไหวของพิลาทิส มันสอดคล้องกับแนวคิดเรื่อง ‘สุขภาพใจ’ แบบไทยๆ” พอมีกระแสจากต่างประเทศเข้ามา พิลาทิสก็เริ่มเข้าถึงคนเมืองกลุ่มต่างๆ ทั้งวัยทำงาน ผู้สูงวัยสายแอคทีฟ หรือแม้กระทั่งนักเรียนนักศึกษา (อย่างที่ Virgin Active ร่วมมือกับสมาคมนักศึกษากฎหมายแห่งเอเชีย) [Newswit]

อนาคตพิลาทิสในไทย: โตทั้งคู่ แค่เจาะกลุ่มเป้าหมายชัดขึ้น

มองไปข้างหน้า ตลาดพิลาทิสในไทยยังคงเป็น “ขาขึ้น” คลาสบนเสื่อจะยิ่งได้รับความนิยมในกลุ่มที่เน้นความสะดวก เล่นเองที่บ้านได้ ประหยัดงบ ซึ่งตอบโจทย์ชีวิตยุคหลังโควิดที่คนคุ้นเคยกับการออกกำลังกายเองมากขึ้น ส่วนสตูดิโอพิลาทิสเครื่องจะเน้นเจาะกลุ่มที่ต้องการผลลัพธ์เฉพาะทางมากขึ้น เช่น ฟื้นฟูร่างกายหลังบาดเจ็บจากการเล่นกีฬาอย่างเซปักตะกร้อ หรือการวิ่งมาราธอน เป็นต้น

สิ่งสำคัญที่สุดคือ “ต้องเลือกครูที่เก่งและมีประสบการณ์” โดยเฉพาะสำหรับมือใหม่ “เดี๋ยวนี้มีคอร์สอบรมครูพิลาทิสแบบเร่งรัดเยอะขึ้น ก็ต้องเลือกดีๆ” เบ็นไฮม์เตือน [HuffPost] ทางที่ดีควรเลือกครูที่ผ่านการรับรองหลักสูตรเต็มรูปแบบ โดยเฉพาะถ้าเรามีโรคประจำตัว ตั้งครรภ์ หรืออยู่ในช่วงฟื้นฟูร่างกาย

เคล็ดลับสำหรับคนไทยที่อยากลองเล่นพิลาทิส

สำหรับผู้อ่านชาวไทยที่สนใจอยากลอง แนะนำให้เริ่มต้นด้วยคลาสตัวต่อตัว หรือคลาสกลุ่มเล็กๆ กับสตูดิโอที่น่าเชื่อถือ อย่าลืมแจ้งเป้าหมายและข้อจำกัดทางร่างกายให้ครูทราบ ถ้ากังวลเรื่องงบประมาณ พิลาทิสบนเสื่อเป็นทางเลือกที่ประหยัด เริ่มต้นง่าย อาจเสริมด้วยการดูคลิปออนไลน์ แต่ควรหาโอกาสเรียนกับครูเพื่อปรับท่าให้ถูกต้องอย่างน้อยในช่วงแรก ส่วนใครพร้อมลงทุน พิลาทิสบนเครื่องหรือแบบคลินิก จะให้ความท้าทายและผลลัพธ์ที่ละเอียดเฉพาะเจาะจงกว่า

สรุปส่งท้าย

ไม่ว่าจะเป็นพิลาทิสบนเสื่อหรือบนเครื่อง ต่างก็ได้รับการพิสูจน์แล้วว่าดีต่อสุขภาพ ความแข็งแรง และคุณภาพชีวิตโดยรวมทั้งสิ้น การจะเลือกแบบไหนขึ้นอยู่กับงบประมาณ เป้าหมาย สภาพร่างกาย และความชอบส่วนตัว ขอแค่ให้ “ทำอย่างมีสติ” ใส่ใจทั้งร่างกายและจิตใจ เพราะสุขภาพดีสไตล์ไทยๆ ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การนวดแผนไทยหรือสมุนไพรอีกต่อไปแล้ว พิลาทิสก็เป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่ตอบโจทย์คนยุคใหม่ได้เป็นอย่างดี

แหล่งอ้างอิง: