เดี๋ยวนี้มีงานวิจัยใหม่ๆ เพียบ แถมแวดวงสาธารณสุขทั่วโลกก็เห็นตรงกันว่ามีวิธีง่ายๆ แต่เวิร์คจริงในการลดคอเลสเตอรอล นั่นคือ การกินอาหารที่มีการเติม สเตอรอล หรือ สตานอล จากพืชเข้าไป บทความล่าสุดจาก Surrey Live ที่หนุนโดยองค์กร Heart UK ของอังกฤษ บอกเลยว่า แค่เติมเจ้า “สเตอรอล/สตานอล” พวกนี้เข้าไปในอาหารแค่วันละ 1 เสิร์ฟ ก็ลดคอเลสเตอรอลในเลือดได้มากถึง 10% ภายในแค่ 3 อาทิตย์! – ซึ่งเรื่องนี้สำคัญมากกับคนไทย เพราะโรคหัวใจและหลอดเลือดเป็นสาเหตุการตายอันดับต้นๆ ของบ้านเราเลยทีเดียว (Surrey Live)

เรื่องนี้ไม่ใช่แค่เทรนด์ลดน้ำหนักหรืออาหารคลีนธรรมดาๆ นะ แต่มันมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับชัดเจน แถมองค์กรการแพทย์ชั้นนำทั่วโลกก็แนะนำด้วยซ้ำ สถิติในอังกฤษพบว่าผู้ใหญ่เกือบ 60% มีคอเลสเตอรอลสูง ซึ่งตัวเลขนี้ก็ไม่ต่างจากคนไทยหลายล้านคนเท่าไหร่ คอเลสเตอรอลสูงนี่เปรียบเหมือน “ฆาตกรเงียบ” เพราะส่วนใหญ่ไม่มีอาการเตือน แต่กลับเพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจกับเส้นเลือดสมองแตก/ตีบอย่างมหาศาล การรีบจัดการตั้งแต่เนิ่นๆ และดูแลตัวเองอย่างต่อเนื่องจึงเป็นเรื่องสำคัญมากในการลดความเสี่ยงนี้ และความรู้เรื่องสเตอรอล/สตานอลจากพืชนี่แหละ ก็เป็นอีกทางเลือกที่น่าสนใจสำหรับครอบครัวไทยที่อยากมีสุขภาพดีไปนานๆ

ปกติแล้ว คอเลสเตอรอลคือไขมันชนิดหนึ่งที่ตับเราสร้างขึ้นเอง และก็มีอยู่ในอาหารบางอย่างด้วย ซึ่งร่างกายต้องการในระดับหนึ่ง แต่ถ้ามีมากเกินไป มันจะไปเกาะตามผนังหลอดเลือด ทำให้เลือดไหลไม่สะดวก เสี่ยงต่อหัวใจวาย หรืออัมพฤกษ์ อัมพาตได้ ถึงแม้ว่ายาในกลุ่มสเตตินจะเป็นยาหลักที่หมอใช้ลดคอเลสเตอรอล แต่ผู้เชี่ยวชาญส่วนใหญ่ก็เห็นพ้องต้องกันว่าการปรับการกินเป็นด่านสำคัญ ทั้ง Heart UK และ NHS (ระบบสาธารณสุขแห่งชาติของอังกฤษ) ต่างก็แนะนำทางเลือกอื่นๆ ร่วมด้วย และนี่แหละคือจุดเด่นของอาหารที่เติมสเตอรอล/สตานอลเข้าไป (Heart UK guidance)

สเตอรอลกับสตานอลจากพืชคืออะไรกันแน่?

เจ้าสองตัวนี้เป็นสารธรรมชาติที่เจอในพืช มีโครงสร้างคล้ายๆ คอเลสเตอรอล พอกินเข้าไป มันเลยไปขวางไม่ให้ร่างกายดูดซึมคอเลสเตอรอลจากอาหารที่เรากินเข้าไปได้เต็มที่ ปกติมันก็มีอยู่ในพวกน้ำมันพืช ถั่ว เมล็ดพืช หรือธัญพืชไม่ขัดสีอยู่แล้ว แต่ปริมาณที่เรากินในชีวิตประจำวันมันน้อยเกินกว่าจะเห็นผลชัดเจน ดังนั้น ทั้งในต่างประเทศและซูเปอร์มาร์เก็ตบ้านเรา เดี๋ยวนี้ก็เลยมีผลิตภัณฑ์อย่าง โยเกิร์ต นม เครื่องดื่ม หรือมาการีน ที่เขาเติมสเตอรอล/สตานอลเข้มข้นพิเศษลงไป เพื่อให้เรากินง่ายๆ ทุกวันพร้อมมื้ออาหาร ผลการวิจัยที่เปรียบเทียบหลายๆ งานวิจัยก็พบว่า กลุ่มคนที่กินอาหารเติมสเตอรอล/สตานอลเป็นประจำ มีระดับคอเลสเตอรอลตัวร้าย (LDL) ลดลงเฉลี่ย 7–10% ภายใน 3 สัปดาห์ (systematic review, PubMed), (Wikipedia).

หลักฐานทางการแพทย์ก็แน่นปึ้ก ล่าสุดปี 2021 มีการวิเคราะห์งานวิจัยใหญ่ๆ หลายชิ้นในวารสาร Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases พบว่าคนที่กินสเตอรอลหรือสตานอลวันละ 1.5-3 กรัม สามารถลด LDL ได้ 7–10% และจะยิ่งได้ผลดีถ้าใช้ร่วมกับยาสเตตินด้วย (systematic review source) ที่สำคัญคือ สารพวกนี้ค่อนข้างปลอดภัย มีใช้กันมานานแล้วในตลาดยุโรปและอเมริกา

แต่เดี๋ยวก่อน! ไม่ใช่ว่าใครๆ ก็กินเสริมได้นะ Heart UK แนะนำว่าอาหารเติมสเตอรอล/สตานอลเหมาะสำหรับ: ผู้ที่มีคอเลสเตอรอลสูง, เด็กที่หมอวินิจฉัยว่าเป็นโรคคอเลสเตอรอลสูงทางพันธุกรรม (ต้องอยู่ในการดูแลของแพทย์), และคนที่กินยาสเตตินอยู่แล้ว เท่านั้น! ไม่แนะนำสำหรับหญิงตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร, เด็กทั่วไปที่สุขภาพดี, หรือคนที่กินยาในกลุ่มยับยั้งการดูดซึมคอเลสเตอรอล (ezetimibe) เพราะกลไกมันคล้ายกัน กินไปก็ไม่ได้ช่วยให้ผลดีขึ้น (Surrey Live, Heart UK dietary advice)

แล้วสถานการณ์ในเมืองไทยล่ะ?

หันมาดูที่บ้านเรา เรื่องนี้ยิ่งน่าสนใจใหญ่ เพราะผลสำรวจสุขภาพคนไทย (NHES) ชี้ว่าผู้ใหญ่ไทยเกือบ 30% มีคอเลสเตอรอลสูง แถมมีแนวโน้มจะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จากไลฟ์สไตล์คนเมืองบวกกับอาหารสำเร็จรูปที่กินกันง่ายขึ้น โครงการรณรงค์ล่าสุดของกระทรวงสาธารณสุขบ้านเราก็เลยเน้นให้ลดไขมันอิ่มตัว แล้วหันมากินอาหารที่มีกากใย ผัก ผลไม้ให้มากขึ้น (กรมอนามัย)

ในเมืองไทยตอนนี้ ก็มีผลิตภัณฑ์ที่เติมสเตอรอล/สตานอลจากพืชวางขายตามซูเปอร์มาร์เก็ตใหญ่ๆ แล้วนะ ส่วนใหญ่เป็นแบรนด์ต่างประเทศ เช่น Flora ProActiv, Benecol หรือแบรนด์ทั่วไป รวมถึงพวกเฮาส์แบรนด์ของห้างเองด้วย องค์กรในบ้านเราอย่าง มูลนิธิหัวใจแห่งประเทศไทย ก็มีแคมเปญให้ความรู้เรื่องนี้เหมือนกัน และให้คำแนะนำว่าอาหารเสริมสเตอรอล/สตานอลเหมาะกับใครบ้าง แถมยังมีงานวิจัยในคนไทยด้วยนะ อย่างงานวิจัยปี 2020 ในวารสาร Thai Journal of Clinical Nutrition ก็พบว่า พอให้คนไทยกลุ่มตัวอย่างกินโยเกิร์ตเติมสเตอรอลเป็นประจำ ก็ช่วยลด LDL ได้ชัดเจน เหมือนกับผลการศึกษาในต่างประเทศเลย (ThaiJo PDF study)

อาหารไทยแต่ดั้งเดิมจริงๆ น่ะดีต่อสุขภาพอยู่แล้ว เพราะเน้นผัก ปลา เนื้อไม่ติดมัน ใช้สมุนไพรเยอะ แต่พักหลังๆ วิถีชีวิตมันเปลี่ยนไป คนนิยมกินของทอด ของมัน อาหารสำเร็จรูปกันมากขึ้น เพราะสะดวก แถมมีอิทธิพลจากวัฒนธรรมฟาสต์ฟู้ดตะวันตกเข้ามาอีก ดังนั้น การเพิ่มอาหารฟังก์ชันอย่างโยเกิร์ตที่เติมสเตอรอล/สตานอลเข้าไปวันละถ้วย (โยเกิร์ตเสริมสเตอรอล) ก็ดูเป็นทางเลือกที่ทำได้จริง ไม่ยุ่งยากสำหรับคนไทย ไม่ต้องถึงกับเปลี่ยนเมนูหลักทั้งหมด อาจจะกินตอนเช้า หรือเป็นของว่างระหว่างมื้อ (กินเป็นของว่างก็ดี) ก็สะดวกดี เข้ากับไลฟ์สไตล์ยุคนี้

แต่ต้องย้ำว่า สเตอรอล/สตานอลไม่ใช่ยาวิเศษ ควรกินคู่ไปกับการดูแลสุขภาพด้านอื่นๆ ด้วย เช่น ออกกำลังกายสม่ำเสมอ เลิกบุหรี่ เน้นกินผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสีให้เยอะๆ ลดของมันจัด ฟาสต์ฟู้ด และของทอดให้น้อยลง (Public Health England) สำหรับคนไทย อาจจะต้องเพลาๆ หมูทอด หมูแดดเดียวลงบ้าง แล้วหันไปกินอาหารไฟเบอร์สูงให้มากขึ้น พร้อมกับเสริมโยเกิร์ตหรือสเปรดช่วยลดคอเลสเตอรอลเข้าไปเพื่อสุขภาพที่ดีของทั้งครอบครัว

ผู้เชี่ยวชาญต่างก็บอกเป็นเสียงเดียวกันว่า การคุมคอเลสเตอรอลต้องทำต่อเนื่องตลอดชีวิต ถึงแม้บางคนอาจจะยังต้องพึ่งยาอยู่ แต่การปรับเปลี่ยนการกินง่ายๆ ที่มีหลักฐานรองรับแบบนี้ ก็เป็นตัวช่วยที่ดีไม่น้อย แพทย์หญิง Sarah Jarvis จากอังกฤษ ให้สัมภาษณ์กับ MSN Health Desk ว่า “สำหรับคนที่มีระดับคอเลสเตอรอลเริ่มสูง การกินอาหารเสริมพวกนี้เป็นประจำจะช่วยลดความเสี่ยงได้มาก โดยเฉพาะถ้ายิ่งใช้คู่กับยาสเตติน – แต่อย่าลืมปรึกษาหมอก่อนเสมอ” (MSN Health)

ต้องเน้นด้วยว่า ถึงแม้คอเลสเตอรอลจะลดลงเร็วด้วยวิธีนี้ ก็ยังต้องทำควบคู่ไปกับการปรับพฤติกรรมอื่นๆ ในระยะยาว เหมือนที่ NHS ของอังกฤษแนะนำนั่นแหละ การกินโยเกิร์ต สเปรด หรือเครื่องดื่มที่เติมสเตอรอล/สตานอล แค่วันละ 1 เสิร์ฟก็พอแล้ว ไม่จำเป็นต้องกินเยอะกว่านั้น เพราะกินเกินไปก็ไม่ได้ช่วยให้ผลดีขึ้น แถมยังเปลืองเงินอีกต่างหาก คนไทยเราสามารถดูที่ฉลากสินค้าได้เลย มองหาคำว่า “เติมสเตอรอล/สตานอล” และควรเลือกกินให้ได้ปริมาณที่แนะนำคือ 1.5-3 กรัมต่อวัน โดยอาจจะแบ่งกินกับมื้ออาหารต่างๆ ก็ได้

ในอนาคต ผู้ผลิตอาหารและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในบ้านเราก็มีโอกาสที่จะพัฒนาผลิตภัณฑ์เสริมสเตอรอล/สตานอลให้ถูกปากคนไทยมากขึ้น ในราคาที่เข้าถึงง่าย มีตัวเลือกหลากหลายกว่าเดิม รวมถึงการทำฉลากให้ชัดเจน เข้าใจง่าย และให้ความรู้กับประชาชนอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงที่ดีต่อสุขภาพในวงกว้าง ตั้งแต่คนในเมืองกรุงไปจนถึงพี่น้องตามต่างจังหวัด

สรุปง่ายๆ สำหรับคนไทยที่อยากดูแลคอเลสเตอรอลแบบปลอดภัย

  • ไปตรวจวัดระดับคอเลสเตอรอลที่คลินิกหรือโรงพยาบาลใกล้บ้านก่อน (ไปตรวจคอเลสเตอรอลกันเถอะ)
  • ลองคุยกับคนที่บ้านดู เรื่องการเพิ่มอาหารที่มีสเตอรอล/สตานอล เช่น โยเกิร์ต สเปรด หรือเครื่องดื่ม เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของมื้ออาหาร
  • พยายามกินอาหารจากพืชให้มากขึ้น เน้นผัก ธัญพืช ถั่วต่างๆ
  • ลด ละ เลิก อาหารแปรรูป ของทอด ของมันจัดๆ และอาหารที่มีไขมันสัตว์สูงๆ
  • ปรึกษาหมอหรือนักโภชนาการก่อนจะเริ่มกินอาหารเสริม หรือลองสูตรลดคอเลสเตอรอลใหม่ๆ โดยเฉพาะถ้าคุณกินยาอื่นอยู่ มีโรคประจำตัว หรืออยู่ในกลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษ (เช่น กำลังท้อง ให้นมลูก หรือมีลูกที่ป่วยเป็นโรคคอเลสเตอรอลสูงแต่กำเนิด)

ในประเทศที่เรื่องกินเรื่องใหญ่อย่างบ้านเรา การนำเอาประโยชน์ของสเตอรอล/สตานอลจากพืชมาช่วยจัดการกับปัญหาสุขภาพเรื้อรังอย่างคอเลสเตอรอลสูง ถือเป็นการผสมผสานที่ลงตัวระหว่างวิถีไทยกับความรู้ด้านสุขภาพสมัยใหม่ ช่วยให้ครอบครัวไทยแข็งแรงขึ้นได้อีกทาง

แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม