มูลนิธิสยามกัมมาจล และ กสศ. จัดประชุมออนไลน์ “เวทีสะท้อนผลการขับเคลื่อนแผนปฏิบัติการพัฒนาการศึกษา ระดับจังหวัดด้วยเครื่องมือ DE ช่วงกลางน้ำของโครงการ TSQM-A จังหวัดนราธิวาส”  ในวันที่ ๑ - ๒ มีนาคม ๒๕๖๘   โดยเชิญผมเป็นผู้ทรงคุณวุฒิให้ข้อคิดเห็นต่อการนำเสนอในวันที่ ๒ มีนาคม  ร่วมกับ ดร. เลขา ปิยะอัจฉริยะ  และ ดร. เจือจันทร์ จงสถิตย์อยู่ ที่ทั้งสองท่านเข้าร่วมทั้งสองวัน   แต่ผมเข้าร่วมได้วันเดียว    

ฟังรายงานผล DE กลางน้ำ ที่ประชุมกัน ๒ วัน ของทั้ง ๔ กลุ่มแล้ว    ผมให้ความเห็นว่า ที่เสนอไม่เป็น DE ของ TSQM   แต่โน้มไปทางเป็น DE ของระบบบริหารการศึกษาของจังหวัดนราธิวาส    คือหากเป็น DE ของ TSQM ต้องเอา LO (Learning Outcome - ผลลัพธ์การเรียนรู้ของนักเรียน) เป็นตัวตั้ง   แต่ที่ผมได้ยิน เป็นการเอาระบบบริหารการศึกษาของจังหวัดนราธิวาสเป็นตัวตั้ง    ไม่มีการเอ่ยถึงผลลัพธ์การเรียนรู้ของนักเรียนแม้แต่ครั้งเดียว   

   ผมได้ยินคนที่นราธิวาสพูดหลายครั้งว่า “ทำ DE” ที่ทำให้ผมตกใจ  ว่าแทนที่ทีมนราธิวาสจะเอา DE ไปรับใช้ ผลงานของตน   กลับเอาตัวเองไปรับใช้ DE   

หากเป็น DE ของขบวนการ TSQM โรงเรียนและครูต้องเป็นหัวขบวน    ผู้บริหารการศึกษาในจังหวัดเป็น stakeholders   แต่ที่ผมเห็น (ทางออนไลน์) กิจกรรมที่เกิดใน ๒ วันนี้มีผู้บริหารเป็นหัวขบวน    ไม่ทราบว่าผมเห็นผิดหรือไม่

หากเป็น DE ของขบวนการ TSQM ผู้เข้าร่วมต้องมี stakeholders สำคัญๆ เข้าร่วม  ได้แก่ตัวแทนพ่อแม่หรือผู้ปกครองนักเรียน    ตัวแทนกรรมการโรงเรียน   ตัวแทนผู้นำชุมชน เป็นต้น    แต่เดาว่าในการประชุมครั้งนี้ไม่มี stakeholder เหล่านั้น   

 หากเป็น DE ของขบวนการ TSQM ต้องมีข้อมูล LO ของนักเรียนเป็น information หลักของการเสวนาร่วมกันตีความ information เหล่านั้น   ที่นำสู่ข้อตกลง action ที่ stakeholder แต่ละฝ่ายจะกลับไปดำเนินการตามบทบาทของตน    แต่ในการประชุม ไม่มีการเอ่ยถึงข้อมูลที่ใช้เลย   

ผมได้ยินผู้สรุปในตอนท้ายหลังจากผู้ทรงคุณวุฒิ ๓ คนเสนอข้อคิดเห็นแล้ว   ว่าผลลัพธ์การเรียนรู้ของนักเรียนจะเอาไปพิจารณาตอน DE ปลายน้ำ    ทำให้ผมตกใจมาก    ว่าทีมนราธิวาสเข้าใจเรื่อง DE เป็น summative evaluation  หรือมิฉนั้นก็มอง loop ของ DE เป็น ๑ ปีการศึกษา   ซึ่งจะไม่ทำให้นักเรียนไม่ได้รับประโยชน์จากการนำ DE  ไปใช้งานเลย    คือวงรอบของ feedback ที่นำสู่การปรับตัวของครูและโรงเรียนยาวเกินไป   ไม่ทันใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อนักเรียน    

เป็นข้อเรียนรู้สำหรับผม ว่า การนำ DE สู่การใช้ประโยชน์ในวงราชการ   มีความเสี่ยงต่อการนำไปใช้แบบไม่ตรงกับหลักการและเป้าหมายที่แท้จริง        

ข้อความทั้งหมดในบันทึกนี้ อาจผิด    อาจเป็นความเข้าใจผิด หรือตีความผิดโดยสิ้นเชิงก็ได้  เป้าหมายของบันทึกนี้คือ เตือนสติเรื่องการใช้ DE ว่าต้องเล็งเป้าให้ชัดเจน  ระวังเล็งผิดเป้า    ระวังหลงใช้เป็น summative evaluation    ระวังหลง “ทำ DE” 

วิจารณ์ พานิช

๒ มี.ค. ๖๘