บ่ายวันที่ ๙ กันยายน ๒๕๖๗ ผมไปร่วมเวทีรับฟังความคิดเห็นเพื่อการพัฒนานโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วม ประเด็น “พลิกโฉมกำลังคนสุขภาพเพื่อสังคมสุขภาวะ”   จัดโดยสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) ที่โรงแรมแกรนด์ริชมอนด์  ที่เป็นส่วนหนึ่งของสมัชชาสุขภาพแห่งชาติครั้งที่ ๑๗ วันที่  ๒๗ - ๒๘ พฤศจิกายน ๒๕๖๗    ภายใต้หัวข้อ “เศรษฐกิจยุคใหม่ สร้างสุขภาวะไทยยั่งยืน”  ที่เชื่อมโยงสุขภาวะเข้ากับเศรษฐกิจ   ผ่านระบบสุขภาพแนวใหม่   และใช้การพลิกโฉมกำลังคนสุขภาพ เป็นเครื่องมือขับเคลื่อนระบบสุขภาพแนวใหม่อีกทอดหนึ่ง

หลังจากท่านเลขาธิการ สช.  นพ. สุเทพ เพชรมาก กล่าวเปิด ผมทำหน้าที่กล่าวนำว่าเป้าหมายของเวทีนี้คืออะไร 

ได้โอกาสประยุกต์ใช้หลักการ DE ในเวทีนี้   โดยใช้เวลา ๑๐ นาที บอกที่ประชุมใน ๒ ประเด็นคือ  (๑) เป้าระบบเศรษฐกิจสังคมใหม่ของประเทศ ที่ต้องใช้ระบบสุขภาพหาเงินเข้าประเทศ ไปพร้อมๆ กันกับการดูแลสุขภาพของคนไทย     ที่นำสู่การออกแบบระบบสุขภาพแนวใหม่    และนำสู่การออกแบบระบบกำลังคนสุขภาพแนวใหม่   (๒) การรับฟังความเห็นในที่นี้ ไม่ใช่เป้าหมายสุดท้าย เพื่อเอาไปเขียนข้อเสนอเชิงนโยบาย   แต่ต้องการให้กระบวนการยกร่างและรับฟังข้อเสนอนี้  นำสู่ข้อเสนอที่ทุกคนในที่นี้เป็นเจ้าของ และร่วมกันดำเนินการเพื่อบรรลุเป้าหมาย  เท่ากับเรามองสมัชชาสุขภาพเป็นเครื่องมือรวมใจรวมพลังของ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (stakeholders) 

ไม่ทราบว่า ข้อเสนอของผมประเด็นที่ ๒ เป็นตัวการแค่ไหน   ที่ทำให้ผู้เสนอข้อคิดเห็นหลายท่าน โดยเฉพาะท่านที่เป็นผู้ใหญ่ที่คนเคารพนับถือ   ออกมาให้ความเห็นเลยจากข้อเสนอเชิงสาระ ไปสู่ข้อเสนอเชิงปฏิบัติการ   ที่เห็นได้ชัดว่า หลายฝ่าย ทั้งที่เป็นภาครัฐ  ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม  ภาควิชาการ  ฯลฯ เสอนว่า ต้องร่วมมือกันดำเนินการเชิงระบบ   เน้นดำเนินการระดับพื้นที่   

ผมโมเมกับตนเองว่า  คำพูดสั้นๆ ของผม ได้ปลุกจิตวิญญาณผู้ก่อการ (agency หรือ change agent) ขึ้นในกลุ่มผู้เข้าร่วมประชุมทั้งในห้องประชุม และที่เข้าทางออนไลน์   ที่ไม่มองตนเองเป็นผู้ชี้(นิ้ว)ให้คนอื่นทำ    แต่เกิดความรู้สึกนึกคิดว่า ตนต้องเข้าร่วมก่อการและดำเนินการ

นี่คือพลังของ DE  ในเรื่องการจัดการ stakeholders   ที่เป็นทั้งการ “จัดการความรู้” ของ stakeholders  และ “จัดการจิตสำนึก” ของท่านเหล่านั้น            

การจัดการ stakeholders ในกระบวนการ DE จึงส่งผลเปลี่ยนบทบาทของ stakeholders  จาก bystanders เป็น active change agent   โดยใช้ถ้อยคำ ท่าที  และการกระทำ ที่ให้ความสำคัญและเอื้อบทบาท และส่งมอบความเป็นเจ้าของเรื่อง ให้แก่ท่านเหล่านั้น

วิจารณ์ พานิช

๙ ก.ย. ๖๗