หนังสือ ทักษะที่จำเป็นต่อชีวิตสำหรับผู้เรียนในโลกยุคใหม่ รวมพลังสร้างกรอบทักษะ ระบบนิเวศการเรียนรู้ และแนวทางการขับเคลื่อน โดย รศ. ดร. พร้อมพิไล บัวสุวรรณ ถือได้ว่าเป็นหนังสือที่มีคุณประโยชน์ยิ่งต่อการดำเนินการแปลงโฉมระบบการศึกษาไทยให้สามารถหนุนผู้เรียนให้บรรลุผลลัพธ์การเรียนรู้ขั้นสูงและครบด้าน
เป็นหนังสือที่สะท้อนภาพความซับซ้อนของการเรียนรู้ในยุคปัจจุบัน และของระบบการศึกษาได้อย่างดียิ่ง โดยตีความตกผลึกทั้งจากผลงานวิจัยในต่างประเทศ ผลงานวิจัยในประเทศไทยของนักวิจัยทางการศึกษาท่านอื่น และที่สำคัญจากผลงานของผู้เขียนเอง ที่ได้ทำงานวิจัยร่วมกับสำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา และร่วมกับองค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ
เป็นหนังสือที่ชี้ให้เห็นว่า ระบบการศึกษาไทยต้องการ “ยกเครื่อง” อย่างขนานใหญ่ เพื่อส่งมอบผลลัพธ์การเรียนรู้ตาม “ทักษะที่จำเป็นต่อชีวิตสำหรับผู้เรียนในโลกยุคใหม่” ตามที่เสนอไว้อย่างครบถ้วนในหนังสือเล่มนี้บทที่ ๒ และ ๓ ซึ่งตีความได้ว่า ต้องเป็นระบบการศึกษาที่ส่งมอบผลลัพธ์การเรียนรู้ของผู้เรียนทุกคน ตามเกณฑ์สมรรถนะพื้นฐาน และสมรรถนะเฉพาะด้านตามที่กำหนด รวมทั้งมีการพัฒนาคุณลักษณะที่พึงประสงค์ตามที่กำหนดด้วย
ผู้เขียนได้เสนอทักษะสำคัญ ๕ ประการเพื่อบรรลุผลลัพธ์การเรียนรู้ (ตามในบทที่ ๒ และ ๓) ในบทที่ ๔ - ๘ อันได้แก่ ทักษะการเรียนรู้เพื่ออนาคต ทักษะการจัดการตนเอง ทักษะการอยู่ร่วมกับผู้อื่น ทักษะการสร้างสุขแห่งชีวิต และ ทักษะการอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างยั่งยืน ตามลำดับ เท่ากับ ๕ บทนี้ในหนังสือ เสนอว่า อะไร คือทักษะแกน หรือเป็นแก่นหรือหัวใจของการจัดการศึกษา
เมื่อตั้งคำถาม อะไร ใน ๕ บทดังกล่าวแล้ว ผู้เขียนได้ให้คำตอบ ทำอย่างไร ในบทที่ ๙ - ๑๑ ของหนังสือ ในลักษณะของการดำเนินการอย่างซับซ้อน มีนักเรียนเป็นผู้ร่วมออกแบบการเรียนรู้ที่เน้นการปฏิบัติในสภาพความเป็นจริงของชีวิต ที่ผมขอเสนอว่า เมื่อนักเรียนได้ดำเนินการปฏิบัติการเพื่อการเรียนรู้แล้ว ครูควรจัดให้นักเรียนได้สะท้อนคิด (reflection) ร่วมกันเป็นระยะๆ เพื่อ ตกผลึกสิ่งที่สังเกตเห็นจากปฏิบัติการนั้นสู่หลักการเชิงนามธรรมตามเป้าหมายการเรียนรู้ของบทเรียนนั้น และฝึกจริต “เชื่อครึ่งไม่เชื่อครึ่ง” เพื่อนำหลักการที่ตกผลึกได้ไปทดลองต่อ ตามแนวทางของ Kolb’s Experiential Learning Cycle (www.gotoknow.org/posts/713644) และตามแนวทางของ การเรียนรู้จากประสบการณ์ ตามที่ผมเสนอไว้ในหนังสือชุด การเรียนรู้ ‘ขั้นสูง’ จากประสบการณ์ (www.gotknow.org/posts/717659)
ครูก็ควรตั้งวงสะท้อนคิดในทำนองเดียวกัน เพื่อตกผลึกหลักการทำหน้าที่ครู ในการทำหน้าที่ตั้งคำถามเพื่อให้นักเรียนได้ฝึกสะท้อนคิดหลากหลายแบบ หลากหลายมุมมอง และรับฟังซึ่งกันและกัน เพื่อให้โรงเรียนเป็นชุมชนเรียนรู้ (www.gotoknow.org/posts/716870)
ผมตีความว่า หนังสือ ทักษะที่จำเป็นต่อชีวิตสำหรับผู้เรียนในโลกยุคใหม่ รวมพลังสร้างกรอบทักษะ ระบบนิเวศการเรียนรู้ และแนวทางการขับเคลื่อน เล่มนี้ เป็นคู่มือของการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ของวงการศึกษาไทย โดยที่การจัดการเรียนรู้เชิงรุกต้องเน้นการเรียนรู้ของผู้เรียนไม่เฉพาะในโรงเรียนเท่านั้น แต่ต้องคำนึงถึงการจัดระบบนิเวศการเรียนรู้ในทุกเวลา ทุกย่างก้าว ของผู้เรียน ดังระบุในบทที่ ๙ ของหนังสือ
หนังสือเล่มนี้มีความเหมาะสมอย่างยิ่งที่ครูและโรงเรียนจะใช้เป็นคู่มือ เพื่อการเรียนรู้เชิงทฤษฎี และแนวทางนำไปประกอบการออกแบบกระบวนการเรียนรู้ของศิษย์ เพื่อครูร่วมกันหมุนวงจรเรียนรู้จากการปฏิบัติหรือจากประสบการณ์ของตน และนำออกแลกเปลี่ยนเรียนรู้ข้ามโรงเรียน หรือต่อวงการศึกษาไทย เพื่อสร้างชุมชนเรียนรู้สู่การพัฒนา ทักษะที่จำเป็นต่อชีวิตสำหรับผู้เรียนในโลกยุคใหม่ ในประเทศไทย
ผมขอขอบคุณ รศ. ดร. พร้อมพิไล บัวสุวรรณ แทนประเทศไทย ที่มีอุตสาหะวิริยะสร้างสรรค์ผลงานคุณภาพสูงเล่มนี้ออกเป็นพลังร่วมสร้างสรรค์คุณภาพการศึกษาไทย
วิจารณ์ พานิช
๗ กรกฎาคม ๒๕๖๗
