ชีวิตที่พอเพียง 4757. คุยกับคนเก่งรุ่นน้อง ได้หนังสือดีเอามาอ่าน
ค่ำวันที่ ๑๘ พฤษภาคม ๒๕๖๗ หลังกลับจากตลาดน้ำอัมพวา คณะประชุมรีทรีตของ SiCORE-M กินอาหารเย็นที่ห้องอาหารริมน้ำของโรงแรม เดอะเกรซรีสอร์ทอัมพวา ผมได้โอกาสฟังและเรียนรู้เรื่องราวความเป็นไปของสังคม ผ่านการพูดคุยของผู้บริหารเก่งๆ รุ่นน้อง
ได้เรียนรู้เรื่องราวที่พูดกันในที่สาธารณะไม่ได้มากมาย ช่วยให้คนแก่ไม่ตกข่าวเกินไป ว่าสังคมนี้ โลกนี้ เขาหมุนกันไปถึงไหนแล้ว
ตอนหนึ่ง อ. หมอประสิทธิ์ เอ่ยถึงสาระในหนังสือ Think Again : The Power of Knowing What You Don’t Know, 2021 เขียนโดย Adam Grant ท่านบอกว่ามีเรื่อง Armchair Quarterback Syndrome และ Imposter Syndrome
เข้าไปอ่านสรุปหนังสือใน Blinkish ที่ผมบอกรับปีละสามพันบาท ได้คติสอนใจหลายอย่าง โดยเฉพาะคติตามชื่อรองของหนังสือ คือ คนเราต้องรู้จักถ่อมตน ว่ามีสิ่งที่ตนไม่รู้อีกมากมาย การรู้ว่าตนไม่รู้อะไรเป็นกำไรชีวิต
ในสรุปประเด็นแรก “ในโลกที่เปลี่ยนแปลงอยู่เสมอ การเปลี่ยนใจตนเองให้ประโยชน์” ผมเชื่อมโยงกันการเรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลง (Transformative Learning) ทันที
ข้อสรุปที่มีประโยชน์มากคือหลัก ๓ ประการของการเจรจาต่อรอง (๑) ให้พยายามหาข้อเห็นพ้อง เอามาเริ่มการเจรจา (๒) มีข้อโต้แย้งน้อยๆ แต่บรรลุเป้าหมายมาก (๓) เน้นการตั้งคำถามและให้ข้อมูลหลักฐาน มากกว่าการให้คำแนะนำหรือการสั่งสอน
ข้อสรุปอีกข้อเป็นเรื่องของนักเปลี่ยนใจคน ที่ไม่ได้ใช้วิธีบอกว่าความคิดของเขาผิด แต่ใช้วิธีตั้งคำถาม และฟัง ที่เรียกว่า reflective listening คือเมื่อเขาตอบก็ตั้งคำถามต่อ ไปเรื่อยๆ แล้วเปิดโอกาสให้เข้าตัดสินใจเอง ได้ผลช่วยให้เขาเปลี่ยนใจได้มากกว่ามุ่งไปบอกตรงๆ ให้เขาเปลี่ยนใจ
ผมได้รู้จัก the trap of binary bias คือหลงเสนอเรื่องที่ซับซ้อนเป็นเรื่องสองขั้วขาว-ดำ การเสนอข้อสงสัย นำสู่การเปลี่ยนใจได้มากกว่าการเสนอทางออกสองขั้ว ขาว-ดำ
วัฒนธรรมเรียนรู้ ดีกว่าวัฒนธรรมประสิทธิภาพ ในการช่วยให้คนคิดใหม่ หรือคิดอย่างรอบคอบ
คำแนะนำที่ผมชอบมากคือ การยึดมั่นในค่านิยมที่ประเสริฐ (เช่น ซื่อสัตย์ มั่นคงในคุณธรรม เป็นธรรม ความเป็นเลิศ) น่าจะถูกต้อง แต่การดำเนินการตามค่านิยมเหล่านั้นต้องปรับได้ตามความเหมาะสม
ผมลองถาม Gemini และ Copilot ว่า What are key issues in the book “Think Again : The Power of Knowing What You Don’t Know”, 2021 by Adam Grant? What are specific learning issues for those in high positions? ได้คำหลักสำหรับเตือนใจอีกหลายคำ ได้แก่ confirmation bias, the illusion of knowing ที่เชื่อมสู่ Dunning-Kruger Effect ที่ผมเรียนรู้จากสุภาษิตโคลงโลกนิติ ตั้งแต่อายุ ๑๕ - ๑๖ ปีว่า
รู้น้อยว่ามากรู้ เริงใจ
กลกบเกิดอยู่ใน สระจ้อย
ไป่เห็นชะเลไกล กลางสมุทร
ชมว่าน้ำบ่อน้อย มากล้ำ ลึกเหลือ
ซึ่งตรงกันข้ามกับ Imposter Syndrome ที่เมื่อประสบความสำเร็จก็ยังสงสัยฝีมือตัวเอง แต่ Copilot บอกว่า imposter syndrome เป็นคุณ ช่วยให้คนที่ประสบความสำเร็จมากๆ รู้จักถ่อมตน ไม่เหลิง
ผมชอบที่เขาบอกว่า ผู้ใหญ่ที่ประสบความสำเร็จมากแล้ว พึงระวัง the risk of Groupthink ที่หลงคำยกยอปอปั้นของลูกน้อง, อีกอย่างที่ต้องระวังคือ the ego trap ที่ความมั่นใจ (confidence) เปลี่ยนโฉมเป็นความหยิ่งยะโส (arrogance)
ทั้ง Blinkisk และ Copilot สรุปประเด็นสำคัญตรงกันว่า ต้องแยกความเชื่อออกจากอัตลักษณ์หรือตัวตนของเรา เพื่อเปิดช่องให้เปลี่ยนความเชื่อได้ โดยไม่กระทบความรู้สึกเป็นตัวตนของเรา ไม่ยึดมั่นถือมั่นต่อความเชื่อผิดๆ
วิจารณ์ พานิช
๒๑ พ.ค. ๖๗
ห้องรับรอง กาต้าแอร์ไลน์ สนามบินสุวรรณภูมิ ระหว่างรอขึ้นเครื่องไปเจนีวา
