วันที่ ๒๙ เมษายน ๒๕๖๗ ในการประชุมคณะกรรมการติดตามและประเมินผลการสนับสนุนวิทยาศาสตร์ การวิจัยและนวัตกรรม ครั้งที่ 2/2567 มีวาระเรื่อง แนวทางการประเมินแผนงานวิจัยและนวัตกรรมขนาดใหญ่ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2567 เสนอในที่ประชุม
เป็นโอกาสเรียนรู้ของผม ว่าหน่วยงานจัดสรรทุนวิจัยและนวัตกรรมของชาติ (สกสว.) มีแนวทางใช้การประเมินเพื่อสร้าง transformation ของระบบ ววน. ของประเทศอย่างไร โดยผมตีความว่า เราต้องการให้การทำงานในระบบ ววน. มีการใช้งบประมาณที่มาจากภาษีอากรของประชาชนอย่างคุ้มค่า หน่วยงาน ววน. มีความรับผิดรับชอบต่อผลงานของตน หน่วยงานใดทำงานแล้วก่อผลไม่คุ้มค่า ก็ต้องถูกลดงบประมาณลง และดำเนินการปรับตัว ให้ทำงานเกิดประสิทธิผลและประสิทธิภาพมากขึ้น โดยมีกลไกเข้าไปช่วยให้พัฒนาตนเอง
สกสว. ต้องใช้ท่าที และจิตวิทยา เชิงบวก แต่ก็ต้องมั่นคงในหลักการ ทำเพื่อบ้านเมือง มากกว่าโอนอ่อนตามอิทธิพล หรือความเกรงใจ
ผมตีความว่า ผลกระทบในภาพรวม ที่เราต้องการมากที่สุดคือ การเปลี่ยนโฉม (transformation) ระบบ ววน. ของประเทศ ให้เป็นระบบที่เป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน มุ่งทำงานเพื่อเป็นคานงัดประเทศไทยให้หลุดจากหล่มรายได้ปานกลาง (middle-income trap) สู่ความเป็นประเทศรายได้สูง สังคมดี
ส่วนผลกระทบของแต่ละส่วนย่อยของระบบ ววน. และของแต่ละโครงการก็มีความสำคัญ แต่ต้องมีกลไกนำเอาผลการประเมินส่วนย่อยมาสังเคราะห์เป็นภาพใหญ่ของระบบ ววน. ว่ามีความเข้มแข็งเพิ่มขึ้นหรือไม่เพียงใด
สู่การสื่อสารสังคม ว่าระบบ ววน. จะทำหน้าที่ของตนให้แก่สังคมได้อย่างไร ในขณะนี้ ระบบ ววน. เอาทรัพยากรของชาติไปแค่ไหน เอาไปใช้สร้างผลลัพธ์และผลกระทบที่ส่งมอบแก่สังคมอย่างไรบ้าง มีหลักฐานการทำหน้าที่อย่างมีคุณภาพสูง รับผิดรับชอบ สร้างความไว้วางใจของประชาชน นำสู่เสียงเรียกร้องให้ประเทศลงทุนด้าน ววน. เพิ่มขึ้น เพื่อเป้าหมายประเทศรายได้สูง สังคมดี
กลไกในระบบ ววน. ต้องทำงานใหญ่ ไม่ใช่ทำงานโดยมีเป้าหมายแยกส่วน ต่างหน่วยต่างทำ ประเทศไทยจึงจะพัฒนาได้จริง
วิจารณ์ พานิช
๓๐ เม.ย. ๖๗
