การประชุม HTAsiaLink จัดทุกปี แต่โดนการระบาดของโควิด ๑๙ ทำให้ซวนเซ ต้องเลื่อนต้องจัดแบบ hybrid จนปี ๒๕๖๕ ไทยจึงรับเป็นเจ้าภาพแทนจีน ที่ปิดประเทศจึงไม่สามารถทำหน้าที่เจ้าภาพตามที่ตกลงกันไว้ก่อนได้
ผมเล่าเรื่องไปร่วมประชุม ครั้งก่อนๆ ที่ (๑)
HTAsiaLink ครั้งที่ ๑๐ จัดที่โรงแรม รอยัล คลิฟ พัทยา ระหว่างวันที่ ๓๐ พฤศจิกายน - ๒ ธันวาคม ๒๕๖๕ เนื่องจากทาง HITAP ผู้เป็นเจ้าภาพ จองวันไว้ล่วงหน้า ๕ เดือน ผมจึงมีโอกาสไปร่วมตลอดงาน ได้เห็นความเจริญก้าวหน้าของกิจการ Health Technology Assessment ของภูมิภาคเอเชีย อย่างน่าชื่นใจ
ที่น่าชื่นใจยิ่งกว่า คือ ได้เห็นว่าเครื่องมือ HTA ได้ทำประโยชน์ต่อการพัฒนาระบบสุขภาพของประเทศต่างๆ สร้างสุขภาวะที่ราคาไม่แพงเกินไป ให้แก่ผู้คนจำนวนมากมาย
มีคนมาร่วมถึงประมาณ ๓๕๐ คน มากกว่าที่คาด และที่น่ายินดีคือผู้เข้าร่วมมีอายุเฉลี่ยลดลง คนหนุ่มคนสาวเหล่านี้แสดงท่าทีกระตือรือร้นต่องานของตนชัดเจนมาก สะท้อนความเป็น emerging field ของ HTA อย่างเห็นได้ชัด
มองภาพใหญ่ HTA คือเครื่องมือ ช่วยให้ระบบสุขภาพเกิดสภาพ more health for money มากกว่า more money for health หรือกล่าวง่ายๆ ว่า ช่วยให้ระบบสุขภาพใช้เงินและทรัพยากรอย่างคุ้มค่ามากขึ้น
แต่ระบบสุขภาพก็เหมือนกับระบบอื่นๆ ในสังคม ที่มีความซับซ้อนหรือ “สุดโหด” (wicked) อยู่ในตัว ไม่ใช่ระบบที่ตรงไปตรงมา ระบบ HTA ก็อยู่ในสภาพเดียวกัน ดังตัวอย่างพนักงานของ HITAP เมื่อทำงานไประยะหนึ่ง เติบโตขึ้นทั้งทางคุณวุฒิ และสมรรถนะ ก็จะถูกธุรกิจยาซื้อตัวไป ในอัตราเงินเดือน ๓ เท่าของที่ได้จาก HITAP
เท่ากับธุรกิจเทคโนโลยีสุขภาพและเวชภัณฑ์ก็ปรับตัว เพื่อความอยู่รอดในระบบสุขภาพที่ evidence-based มากขึ้น มองในด้านบวก ช่วยให้ระบบสุขภาพของประเทศต่างๆ มีเหตุผลหรือมีปัญญาเพิ่มขึ้น
ความ wicked อยู่ในระบบหรือวงการ HTA ของโลกด้วย คือเครือข่าย HTA บางเครือข่ายทำธุรกิจหากำไรจากการจัดการประชุมแบบที่ HTAsiaLink จัด คุณหมอยศ ตีระวัฒนานนท์ หัวหน้าใหญ่ของ HITAP และหนึ่งในคณะผู้ก่อตั้ง HTASiaLink เล่าว่า ได้ไอเดียจากการไปร่วมประชุมเครือข่ายทำนองเดียวกันในโลกตะวันตก (ตัวอย่างของเครือข่าย HTA ค้นได้ด้วยคำว่า “HTA Network”) และพบว่าเขาจัดทำเครือข่ายเพื่อผลประโยชน์ทางธุรกิจ คิดค่าลงทะเบียนเข้าร่วมประชุมแพงๆ
จึงเกิดเครือข่าย HTAsiaLink ที่จัดการประชุมวิชาการประจำปีแบบไม่เก็บค่าลงทะเบียน โดยองค์กรสมาชิกจากประเทศต่างๆ ผลัดกันเป็นเจ้าภาพ ประชุมครั้งแรกที่ชะอำ มีองค์กรสมาชิกเพียง ๓ องค์กร คนมาประชุมไม่ถึงร้อย ในการประชุมครั้งที่ ๑๐ มีสมาชิก ๔๔ องค์กร คนมาประชุมราวๆ ๓๕๐ คน
วิชาการในโลกนี้ มีทั้งวิชาการไม่ค้ากำไร และวิชาการค้ากำไร โลกวิชาการก็ wicked เหมือนวงการด้านอื่นๆ ที่เราต้องรู้เท่าทัน
วงการ HTA ก้าวหน้าไปไม่หยุดยั้ง มีวิธีวิเคราะห์ใหม่ๆ และวิธีสร้าง evidence ใหม่ๆ ดังในช่วงเช้าวันที่ ๑ ธันวาคม มีการกล่าวถึง RWE – Real-World Evidence ที่มีลักษณะผสมระหว่าง scientific evidence กับ social science evidence ผ่านการทดลองนำไปใช้ในสถานการณ์จริง และมีการตั้งคำถามผ่าน Whova app ว่า ระหว่าง RCT (Randomized Control Trial) evidence กับ RWE อันไหนดีกว่ากัน คนที่เชื่อในความแม่นยำก็จะบอกว่า RCT ดีกว่า แต่คนที่เชื่อในความ wicked ของเรื่องนั้นๆ อย่างผม ก็จะตอบว่า RWE ดีกว่า เพราะ RWE มาจากการใคร่ครวญสะท้อนคิดจากสิ่งที่เกิดขึ้นจริง
จริงๆ แล้วการเอาคำถามเช่นนี้มาถกกัน ไม่ได้มีเป้าหมายที่คำตอบ แต่ต้องการสร้างคำถามเพื่อให้ได้รับฟังมุมมองที่ต่างกัน
ผมมีความเห็นว่า ทั้ง RCT และ RWE มีทั้งข้อมูลหลักฐานที่น่าเชื่อถือ และที่ไม่น่าเชื่อถือ จึงต้องมีการตรวจสอบ methodology ในการได้ evidence นั้นๆ ด้วยเสมอ รวมทั้งในชีวิตจริง ต้องใช้หลักฐานทั้งสองแบบนั้น
เช้าวันที่ ๒ ธันวาคม Plenary Session 3 : Searching for the Holy Grail Solutions for Our Health Systems : Are Disruptive Technologies the Solution? คำตอบของผมคือ No and Yes ที่ไม่ใช่ก็เพราะไม่ว่าเทคโนโลยีแบบไหน ต่างก็มีทั้งบวกและลบเสมอ เมื่อมองด้านความคุ้มค่า รวมทั้งผมไม่เชื่อแนวทาง supply-push
ที่ว่าใช่ ก็เพราะเทคโนโลยีชนิด disruptive มันให้โอกาสเราค้นหาแนวทางใหม่ๆ ในระบบสุขภาพ แต่ความที่เทคโนโลยีเหล่านั้นมันพัฒนาเร็ว เราจึงมักตั้งรับไม่ทัน หากเราเก่งจริง ต้องใช้มาตรการเชิงรุก คล้ายๆ กับที่มาเลเซีย และที่สิงคโปร์มาเล่าให้เราฟัง
สิงคโปร์มาเล่าแนวคิดจัดการปัญหาจุลชีพดื้อยาเชิงรุก หรือเชิงระบบ ว่าต้องหาทางจัดการปัญหาของโลก ที่บริษัทยาไม่นิยมพัฒนายาปฏิชีวนะชนิดใหม่ เพราะโรคติดเชื้อเป็นโรคของคนจน พัฒนายาขึ้นมาแล้วขายแพงๆ ก็ไม่มีคนซื้อ สู้พัฒนายารักษาโรคมะเร็งดีกว่า เขาจึงเสนอให้ร่วมกันตั้งกองทุน เพื่อสนับสนุนบริษัทยาให้พัฒนายาปฏิชีวนะชนิดใหม่
เช้าวันที่ ๓๐ พฤศจิกายน ๒๕๖๕ ช่วง ๘.๐๐ - ๙.๒๐ น. ผมเข้าฟัง Pre-conference Session 1 : The Lifecycle 2.0 : The inclusion of health needs เสนอโดยทีมงานจาก iHTS (International HealthTechScan) ที่เดิมคือ EuroScan international network เป็นทีมจากเยอรมนี ที่เสนอแนวคิด inclusive HTA ใช้ข้อมูลจาก database และเทคโนโลยี AI & machine learning ทำ horizon scanning หาความต้องการด้านสุขภาวะ
เป็นการเน้นให้ระบบสุขภาวะดำเนินการแบบสมดุลระหว่าง demand-pull กับ technology-push คล้ายกับเขาเสนอระบบ HNA (Health Needs Assessment - เป็นคำที่ผมคิดขึ้นเอง) ขึ้นมาตีคู่กับ HTA แต่น่าเสียดายมีคนไปฟังเขาน้อยมาก และคนพูดก็เสนอไม่น่าฟัง หรือฟังยาก หรือโมเดลของเขาอาจซับซ้อนมากจนคนตามไม่ทัน หรือคนรู้ทันว่าเขาเน้นมาขายของ ผมแปลกใจมาก ที่ไม่มีคนเอ่ยถึงในภายหลังเลยตลอดการประชุม ผมอยากให้ HITAP ลองติดต่อหาทางร่วมมือกับเขา พัฒนาแนวทาง HNA ขึ้นใช้ประโยชน์
เขาเสนอแนวทาง HNA โดยใช้ Social Determinants of Health กับเน้น Salutogenesis (ปัจจัยสู่สุขภาพดีหรือสุขภาวะ … เป็นครั้งแรกที่ผมรู้จักคำนี้) แทนที่จะเน้น pathogenesis (ปัจจัยก่อโรค) ที่สำหรับผม เป็นแนวทางที่ innovative มาก
ในการประชุม มีคำเด่นที่พูดถึงกันมากคือ rapid HTA, adaptive HTA, RWE (real-world evidence) ผมจึงเติม HNA ให้อีก ๑ คำในบันทึกนี้
ข้อเรียนรู้ข้อสุดท้าย คือสังเกตเห็นความเข้มแข็ง และความรับผิดชอบ ของทีมงาน HITAP ในการจัดการงานนี้ สะท้อนความสำเร็จในการเฟ้นหาสมาชิกที่มีความแตกต่างหลากหลายมาร่วมงาน
วิจารณ์ พานิช
๒ ธ.ค. ๖๕
บนรถยนต์เดินทางจากพัทยากลับบ้าน
