25 ธันวาคม 2565
: ทีมงานหญ้าแห้งปากคอก(ท้องถิ่น)
สืบเนื่องมาจากการท้าทายระบอบอำนาจนิยม (Authoritarianism, Autocrat = Totalitarianism) โดยเฉพาะ ระบอบ "รัฐราชการรวมศูนย์" โดยการเสนอแก้ไขรัฐธรรมนูญ หมวด 14 การปกครองท้องถิ่น โดยคณะก้าวหน้ารวบรวมรายชื่อประชาชนได้ถึงเจ็ดหมื่นคนเศษ
[ขอเพิ่มเติมต่อข้อมูลจากตั้งแต่วันที่ 7 ธันวาคม 2565]
ร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญปลดล็อกท้องถิ่นของคณะก้าวหน้าถูกรัฐสภาโหวตคว่ำ
เมื่อวันที่ 7 ธันวาคม 2565 รัฐสภามีการโหวตร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ ..) พุทธศักราช …. แก้ไขเพิ่มเติมหมวด 14 การปกครองส่วนท้องถิ่น หรือร่างปลดล็อกท้องถิ่น ที่เสนอโดย นายธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ ประธานคณะก้าวหน้า กับประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง จำนวน 76,591 คน เป็นผู้เสนอ จากจำนวนประชาชนที่เข้าชื่อจำนวนทั้งสิ้น 80,772 คน ภายใต้ชื่อแคมเปญ “ขอคนละชื่อ ปลดล็อกท้องถิ่น”
เนื้อหามีสาระสำคัญ เช่น
(1) ท้องถิ่นมีอำนาจทำทุกเรื่อง ยกเว้นเรื่องที่ให้ส่วนกลางจัดทำเท่านั้น
(2) ให้ท้องถิ่นได้งบประมาณร้อยละ 50 ภายในสามปี
(3) สภาและผู้บริหารมาจากการเลือกตั้งเท่านั้น
(4) ห้ามส่วนกลางก้าวก่าย จะเพิกถอนคำสั่งต้องไปศาลปกครอง
(5) ประชาชนเข้าชื่อ 3 ใน 4 ขอถอดถอนผู้บริหารท้องถิ่น มีผลทันที
(6) ทำประชามติยกเลิกส่วนภูมิภาคในห้าปี
การโหวตลงมติในวาระ 1 ด้วยวิธีการขานชื่อ ผลการนับคะแนน ปรากฏว่าที่ประชุมมีมติไม่รับหลักการ ดัวยเสียง 245 ต่อ 254 เสียง งดออกเสียง 129 คะแนน คะแนนรับหลักการมีจำนวนน้อยกว่ากึ่งหนึ่งของสมาชิกรัฐสภาทั้งหมด (ส.ส.+ส.ว.722 เสียง) คือ 361 คะแนน และมี ส.ว.เห็นชอบ 6 เสียง น้อยกว่าจำนวน 1 ใน 3 ของ ส.ว. หรือน้อยกว่า 83 เสียงของ ส.ว. ร่างดังกล่าวจึงไม่ผ่านชั้นรับหลักการ
ประเด็นการปฏิรูปท้องถิ่นยังเป็นความฝันและยังฮอตอยู่ตลอดกาล
ยังมีประเด็นข้อวิพากษ์ที่ไม่ตกยุค เพราะ "การกระจายอำนาจท้องถิ่น" ยังไม่เป็นเนื้อเป็นหนัง หลังจากที่เริ่มต้นพยายามมาตั้งแต่ "ยุคทอง" รัฐธรรมนูญ ปี 2540 ในช่วงระหว่างปี 2542-2546 แต่สุดท้ายต้องมานับหนึ่งใหม่ ตามแผนการปฏิรูปประเทศ ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2560 ดังนั้นการปลดล็อกท้องถิ่นในระยะเวลาอันใกล้นี้ จึงเป็นความฝัน
ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ.2561-2580)
ตามรัฐธรรมนูญ หมวด 6 แนวนโยบายแห่งรัฐ มาตรา 65 รวม 6 ยุทธศาสตร์ ถือเป็นยุทธศาสตร์ชาติฉบับแรกของประเทศไทยซึ่งจะต้องนำไปสู่ การปฏิบัติเพื่อให้ประเทศไทยบรรลุวิสัยทัศน์ “ประเทศไทยมีความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน เป็นประเทศพัฒนาแล้ว ด้วยการพัฒนาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจ พอเพียง”
แผนการปฏิรูปประเทศ พ.ศ.2561-2580
ตามรัฐธรรมนูญ หมวด 16 การปฏิรูปประเทศ รวม 13 ด้าน คือ
1.ด้านการเมือง
2.ด้านการบริหารราชการแผ่นดิน
3.ด้านกฎหมาย
4.ด้านกระบวนการยุติธรรม
5.ด้านเศรษฐกิจ
6.ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
7.ด้านสาธารณสุข
8.ด้านสื่อสานมวลชน เทคโนโลยีสารสนเทศ
9.ด้านสังคม
10.ด้านพลังงาน
11.ด้านการป้องกันและปราบปรามการทุจริตและประพฤติมิชอบ
12.ด้านการศึกษา
13.ด้านวัฒนธรรม กีฬาแรงงาน และการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์
ซึ่งตามแผนการปฏิรูปประเทศดังกล่าว ไม่ปรากฏว่ามี "คณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านการปกครองท้องถิ่น" แต่อย่างใด แต่ด้านการปกครองท้องถิ่น เป็นเพียงส่วนย่อยหนึ่งของ คณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านการเมือง, คณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านการบริหารราชการแผ่นดิน และ คณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านกฎหมาย
เหลียวหลังแลหน้าท้องถิ่นในปี 2565 และปีหน้า 2566
ในรอบปีที่ผ่านมาการบริหารงาน อปท.ถือว่าล้มเหลว อาทิเช่น (1) เรื่องการสรรหาบุคคลกร ทำให้อัตราขาดแคลน โดยเฉพาะ อบต. ขาดสายงานผู้บริหารมาก (2) เรื่อง อปท.ถูกสั่งการใช้งานมอบนโยบายจากส่วนกลาง มท.สถ. สารพัด เช่น ขยะเปียก 100% โควิด ยาเสพติด รำวงมหาดไทย (3) เรื่อง งานฝากต่างๆ ของส่วนกลาง เช่น งานติดตามผู้ต้องขัง (ราชทัณฑ์) (4) เรื่อง พ.ร.บ.ตำรวจแห่งชาติ พ.ศ.2565 (กฎหมายใหม่ใช้บังคับตั้งแต่ 17 ตุลาคม 2565 เป็นตันไป) การห้ามสั่งให้ข้าราชการตำรวจที่สังกัดสถานีตำรวจไปปฏิบัติหน้าที่ในส่วนราชการอื่นที่มีใช่สถานีตำรวจ ฉะนั้น การใช้กำลังตำรวจช่วยงานในท้องถิ่นจึงมิอาจทำได้ เช่น งานเทศกิจ หรือคณะกรรมการประจำศูนย์ท้องถิ่นฯ ซึ่งขัดต่อหลักการกระจายอำนาจ เพราะ งานตำรวจบางอย่างต้องถ่ายโอนให้ท้องถิ่น เช่น งานจราจร นอกจากนี้ เรื่องการทุจริตของ อปท.ก็ยังเป็นประเด็น ที่เล่าขานกันอยู่
อะไรในท้องถิ่น (อบต.อบจ.เทศบาล) ที่หายไปแล้วทำให้คุณคิดถึง
มีการเปิดกระทู้ใน FB และในไลน์ ถามคนท้องถิ่นมีคำตอบที่น่าสนใจในสิ่งที่หายไป/เหลืออยู่ปัจจุบัน
1.ความเจริญก้าวหน้าในหน้าที่ราชการของตำแหน่งที่ไม่ใช่ปลัด ของสายวิชาการและสายทั่วไป (สายงานผู้ปฏิบัติ) แต่สายปลัดสูง น่าอิจฉา
2.โบนัส 3-5 เท่าหายไป แบบไม่ต้องมีงบลงทุน 10% มาเป็นข้อแม้
3.ทุนการศึกษา ป.ตรี ป.โท
4.ความสามัคคี การกีฬา ความดี ความจริงใจ ความรัก การต่อสู้แบบสามทหารเสือ เพื่อนแท้
5.ระบบซี ระบบเลื่อนขั้น
6.การเลือกตั้งไม่ซื้อเสียง
7.อำนาจนายกการใช้อำนาจแบบบารมีของนายกหายไป แต่มีอำนาจทางการเมืองสูงขึ้น
8.เทคโนโลยี่เปลี่ยนหมด เลิกเครื่องพิมพ์ Olympia ตลับผ้าหมึก และชุดกระดาษโรเนียว
9.แผนพัฒนาที่ไม่ยืดหยุ่นเหมือนอดีต มีเงื่อนไขมากขึ้น
10.งานบุคคลที่ง่ายๆ ไม่ซับซ้อนยุ่งยากเหมือนยุคนี้ ที่มีเงื่อนไขเยอะ
11.ความซื่อสัตย์ โปร่งใส สุจริต ยังไม่หายไป บางแห่งเหนียวแน่น มากขึ้น คิดถึงเงินทอน ลดสเปคงาน การทุจริตซื้อ 100 เขียนใบเสร็จ 150 เยอะแยะที่คิดถึง โดยเฉพาะคิดถึง ปปช.ที่ ล่าช้า
12.การแตะซี 6 ใน 1 วันสามารถยื่นหนังสือขอกรรมการเปิดสอบเป็นรองปลัดได้เลย การเลื่อนระดับแบบเลื่อนไหล/การสอบคัดเลือกสายบริหารระบบเดิม การคัดเลือกการเลื่อนระดับที่ดำเนินการเองแตะครบเลื่อน
เป็นต้น
ราชการส่วนภูมิภาคเป็นหอกข้างแคร่ หรือผู้สนับสนุนราชการส่วนท้องถิ่นกันแน่
มีข้อโต้แย้งว่ายังจำเป็นต้องมีราชการส่วนภูมิภาคอีกหรือไม่ เพราะตามหลักการบริหารราชการแผ่นดินและการกระจายอำนาจแก่ท้องถิ่น (Local Decentralization) ให้มีอำนาจอิสระในการบริหารจัดการตนเอง การจัดบริการสาธารณะ (Public Service) และการดำเนินกิจกรรมสาธารณะ แก่ประชาชนในพื้นที่นั้น ยังต้องมีการกำกับดูแล การควบคุมที่เหมาะสมจากส่วนกลางด้วย (คือจาก ราชการส่วนกลางและราชการส่วนภูมิภาค) นอกจากนี้ ราชการส่วนท้องถิ่นต้องมีขนาดองค์กรที่เหมาะสม และมีภารกิจที่ชัดเจน
ปัญหาการบริหารราชการส่วนภูมิภาค ที่เรียกว่า "การปกครองท้องที่" ก็เป็นปัญหาการบริหารงานที่ซับซ้อน และทับซ้อนกับการปกครองส่วนท้องถิ่น การเพิ่มฐานอำนาจให้แก่การปกครองท้องที่ถือเป็นการเพิ่มฐานอำนาจให้แก่ราชการส่วนภูมิภาคและราชการส่วนกลาง เพราะผู้กำกับบังคับบัญชากำนัน ผู้ใหญ่บ้านโดยตรงคือ กระทรวงมหาดไทย โดยกรมการปกครอง เรียกว่า "การปกครองท้องที่คือติ่งราชการส่วนภูมิภาค" นั่นเอง
ด้วยมีกฎหมายอย่างน้อย 2 ฉบับที่ขัดแย้งกัน คือ (1) พ.ร.บ.ลักษณะปกครองท้องที่ พ.ศ.2457 (2) พ.ร.บ.จัดตั้ง อปท.โดยเฉพาะ พ.ร.บ.เทศบาล พ.ศ.2496 ที่ว่าด้วยการยกเลิกกำนันผู้ใหญ่บ้านในเขตเทศบาลเมือง และ เทศบาลนคร
ภาพลักษณ์ของท้องถิ่นในสายตาคนนอก
(1) การกล่าวอ้างว่า นายกท้องถิ่น 1.นักเลง คนคดโกง กลุ่มผลประโยชน์ เกี่ยวข้องการการบริหารงานที่มีสีเทา สีดำ อิทธิพล การเมืองบ้านใหญ่ นอมินี 2.มีความรู้น้อย ซึ่งมีผลต่อข้าราชการที่จะถ่ายโอน รับไม่ได้
(2) อปท.มีความโปร่งใสตามระบบการตรวจสอบ LPA, ITA จริงหรือไม่ เพียงใด เพราะบางแห่งถูกตรวจสอบการบริหารงานซ่อนเร้น ไม่โปร่งใส ซึ่งก็ต้องว่ากันไปตามเนื้อหา ทำให้มีคดีละเมิด คดีอาญากันหลายแห่ง หลายแห่งนายก อปท.ถูกหน่วยตรวจสอบเล่นงาน แบบหมดทางแก้ไข ต้องติดคุก และชดใช้ละเมิดมีมากมาย แต่ที่ห่วงไปกว่านั้น คดีมันลากข้าราชการพนักงานส่วนท้องถิ่น ไปรับเคราะห์ร่วม จะเสียดายหากเป็นข้าราชการน้ำดีที่ติดกับดักดังกล่าวไปด้วย ส่งผลว่าพวกข้าราชการคนชั่ว คดโกง ได้ดี ลอยหน้า ลอยตา ไร้ความสามารถ แต่มีตำแหน่งสูง เพราะมีการซื้อขายตำแหน่ง ระบบ "ตั๋วช้าง" หรือ การเข้าสู่ตำแหน่งตาม "ทฤษฎีรถบัส" ที่คนไม่มีตั๋วต้องรอก่อน ยังมีอยู่ทั่วไป ระบบความรู้ความสามารถอยู่ยาก
(3) มีคำถามว่าการกระจายอำนาจถึงมือ ประชาชน กี่เปอร์เซ็นต์ ไปตกค้างอยู่ในมือเจ้าหน้าที่รัฐ นักการเมืองท้องถิ่น เท่าใด
ภารกิจหน้าที่ อปท.ที่ปฏิบัติอยู่ในปัจจุบันถูกต้องตามกฎหมายหรือไม่
กล่าวคือ เป็นไปตามกฎหมายจัดตั้ง ตามกฎหมายแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจ (กฎหมายถ่ายโอน) ซึ่งถือเป็นภารกิจหน้าที่ของ อปท.หรือไม่ เพียงใด
ลองสำรวจงานที่ อปท. ทำนอกอำนาจหน้าที่ หรือ ทำงานภารกิจที่มิใช่อำนาจโดยตรง แต่เป็นงานฝากทำ งาน mou งานนโยบาย งานจังหวัด อำเภอ ฝากให้ทำต่างๆ ล้วนเป็นงานที่ อปท.ไม่มีอำนาจ หรือมีอำนาจ แต่อำนาจไม่เต็มตามกฎหมาย เพราะมีหน่วยงานส่วนกลาง ส่วนภูมิภาคต้องทำหน้าที่อยู่แล้ว อาทิเช่น งานราชทัณฑ์ งานคุมประพฤติ งานไกล่เกลี่ยข้อพิพาท งานยาเสพติด งานปศุสัตว์ งานบริบาลคนภาวะพึ่งพิง งานเด็กและเยาวชน งานการพัฒนาสตรี งานกองทุนหมู่บ้าน งานศูนย์สงเคราะห์ประจำหมู่บ้าน งานผู้สูงอายุ และรวมถึงงานที่ผ่านมา ทั้งโควิด งานโคกหนองนาโมเดล งานขยะเปียกลดโลกร้อน งานสงครามยาเสพติด งานประกวดรำวงมหาดไทย เป็นต้น
อ้างอิง
บทความ/เอกสารวิชาการ
ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี คืออะไร? เข้าใจกันแบบย่อๆ, iLaw, 19 กรกฎาคม 2560, https://ilaw.or.th/node/4570
ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี พ.ศ.2561-2580, ประกาศราชกิจจานุเบกษา เล่ม 135 ตอนที่ 82 ก วันที่ 13 ตุลาคม 2561 หน้า 1, https://drive.google.com/file/d/1XSBMp8OCsauJqECOB-XZLB91-cRrNsEV/view & (ฉบับย่อ) https://drive.google.com/file/d/12scnWUn0XxmgoxpJ_b1CrLILbkMqATaF/view
แผนการปฏิรูปประเทศ, มีนาคม 2561, ประกาศราชกิจจานุเบกษา เล่ม 135 ตอนที่ 24 ก วันที่ 6 เมษายน 2561 หน้า 1-2, http://nscr.nesdc.go.th/cr/
ข่าว
แก้ไขรธน. ปลดล็อคกม.ท้องถิ่น - กระจายอำนาจไม่จบ ยื้อโหวต 20-21 ธ.ค., สยามรัฐ, 30 พฤศจิกายน 2565, https://siamrath.co.th/n/403839
'อมรัตน์' แจ้งต้องอยู่รพ.ต่อพลาดโหวตรับร่างพรบ.ปลดล็อคท้องถิ่นพรุ่งนี้, สยามรัฐ, 6 ธันวาคม 2565, https://siamrath.co.th/n/405284
‘พริษฐ์’ ขอรัฐสภารับร่างปลดล็อกท้องถิ่น ถกรายละเอียดกันต่อวาระสอง ยันข้อเสนอไม่สุดโต่ง แค่ต้องการให้ไทยวิ่งตามทันโลก, สยามรัฐ, 7 ธันวาคม 2565, https://siamrath.co.th/n/405423
รัฐสภาโหวตคว่ำ ร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญ ปลดล็อกท้องถิ่น ของคณะก้าวหน้า, ประชาชาติธุรกิจ, 7 ธันวาคม 2565, https://www.prachachat.net/politics/news-1141758
รัฐสภา โหวตคว่ำ "ร่างปลดล็อคท้องถิ่น" ดับฝัน "คณะก้าวหน้า", สยามรัฐ, 7 ธันวาคม 2565, https://siamrath.co.th/n/405503
“ธนาธร” ยันปลดล็อกท้องถิ่นไม่ทำให้ประเทศถูกแบ่งแยก ฝาก “พิธา” สานต่อภารกิจ หลังร่างฯถูกคว่ำ, สยามรัฐ, 7 ธันวาคม 2565, https://siamrath.co.th/n/405542
พิษถอดถอนท้องถิ่น!! ทำสภาล่ม 3 สัปดาห์ติดล่มอีกแล้วขาด 1 เสียง เหตุ "จุรินทร์" กดแสดงตน 2 รอบ, สยามรัฐ, 7 ธันวาคม 2565, https://siamrath.co.th/n/405606
รัฐบาลเร่งกระจายอำนาจสู่ท้องถิ่นแก้เหลื่อมล้ำ-ลดกระจุกตัวพัฒนา, สยามรัฐ, 7 ธันวาคม 2565, https://siamrath.co.th/n/405689
“ธนาธร” ร่วมวงประชุม ขรก.เดินหน้า “ปลดล็อกท้องถิ่น”, สยามรัฐ, 8 ธันวาคม 2565, https://siamrath.co.th/n/405892
