เว็บไซต์ University World News ลงบทความเรื่อง Updated Magna Charta marks shift in universities’ thinking นำสู่เว็บไซต์ magna-charta.org และ MCU 2020
เป็นการสื่อการรวมตัวกันของมหาวิทยาลัยเกือบ ๑ พันแห่งในโลก เพื่อร่วมกันขับเคลื่อนค่านิยม (values) ของมหาวิทยาลัยในโลกยุคใหม่
Magna Charta Universitatum เริ่มปี 1988 เพื่อฉลอง ๙๐๐ ปีของการก่อตั้งมหาวิทยาลัยแรกในโลก ที่เมือง Bologna ประเทศอิตาลี แล้วมีการปรับปรุงในปี 2020 และเพิ่งได้ลงนามรับรองร่วมกันในวันที่ ๑๖ กันยายน 2022 เนื่องจากติดปัญหาโควิด
MCU 1988 เน้น การปกครองตนเอง (autonomy), ความเป็นอิสระทางวิชาการ (academic freedom), ความอดทนอดกลั้นต่อความแตกต่าง (toleration) และ การได้รับการปกป้องจากรัฐบาล (protection by government) เป็นการริเริ่มโดยกลุ่มมหาวิทยาลัยในยุโรป
MCU 2020 ขยายตัวเป็นค่านิยมของมหาวิทยาลัยทั่วโลก มีสาระสำคัญ (ตามการตีความของผม) คือ เปลี่ยนความคิดเดิม จาก end เป็น means คือมองว่า การปกครองตนเอง, ความเป็นอิสระทางวิชาการ, ความอดทนอดกลั้นต่อความแตกต่าง และ การได้รับการปกป้องจากรัฐบาล เป็น means สู่ end คือ การตอบสนอง (response) และความรับผิดชอบ (responsibility) ต่อความต้องการของสังคม และโลก
MCU 2020 มุ่งเปลี่ยนค่านิยมของมหาวิทยาลัย จากมุ่งทำเพื่อตนเอง สู่มุ่งทำเพื่อผู้อื่น เขาบอกว่า แต่ละมหาวิทยาลัยย่อมต้องมีจุดเด่น และคำถามสำคัญต้องเลยจาก “เด่นเรื่องอะไร” (good at) ไปสู่ “เด่นเพื่อใคร” (good for)
ทำให้ผมหวนระลึกถึงสภาพสังคมไทยช่วงทศวรรษ พ.ศ. ๒๕๑๐ ที่กระแสอุดมการณ์เพื่อสังคมมาแรงอยู่ราวๆ สิบปี แล้วมาสะดุด ณ วันที่ ๖ ตุลาคม ๒๕๑๙ และตายสนิทตั้งแต่นั้นมา ผมฝันว่า MCU 2020 จะช่วยปลุกค่านิยม อุดมการณ์ และจิตวิญญาณเพื่อสังคม ให้กลับคืนมาในมหาวิทยาลัยไทย และทั่วโลก
คำหลักใน MCU 2020 เรื่องเป้าหมายใหญ่ของมหาวิทยาลัย คือ สุขภาวะ (health), ความรุ่งโรจน์ (prosperity), และความเรืองปัญญา (enlightenment) โดยมุ่งสู่ความยั่งยืน (sustainability)
กระแสมหาวิทยาลัยเพื่อสังคม จงกลับคืนมา
วิจารณ์ พานิช
