กรณีศึกษาที่ 2 เรื่องคุณธรรมในหนังสือของ Rachels & Rachels (2007) รู้จักกันในนามของโจดี่และแมรี่ ซึ่งเกิดขึ้นปี 2000 ที่โรงพยาบาลแมรี่แลนด์ เมืองแมนเซสเตอร์ ประเทศอังกฤษ
โจดี่และแมรี่เป็นลูกแฝดตัวติดกันของชาวเมือโกโซ แต่เดินทางมาคลอดลูกที่โรงบาลแมรี่แลนด์เพราะที่เมืองพวกเขาอยู่ไม่มีเครื่องมือพร้อมรับการคลอดของทรกแฝดติดกัน
หลังแฝดโจดี่และแมรี่คลอดออกมาก็พบว่าเป็นแฝดติดกันช่องท้องตอนล่าง มีไขสันหลังและหัวใจร่วมกัน หัวใจของพี่โจดี่ต้องแชร์เลือกกับน้องแมรี่ และดูเหมือนว่าชีวิตแฝดของพวกเขาจะไม่ราบรื่น ยกเว้นว่ามีการผ่าตัดแยกร่างกัน แต่การผ่าตัดแยกร่างก็จะทำให้แฝดผู้น้องซึ่งใช้หัวใจร่วมกันกับพี่ต้องเสียชีวิต ทีมเสนอให้แยกร่างเพื่อรักษาชีวิตผู้พี่โจดี่ แต่พ่อ-แม่ซึ่งเป็นชาวคริสต์ผู้เคร่งศาสนาไม่เห็นด้วย เพราะเชื่อว่าถ้าเป็นความประสงค์ของผู้เป็นเจ้า อะไรจะเกิดก็ต้องเกิด แต่การแยกร่างจะทำให้อีกคนหนึ่งตายนั้น ทั้งสองยอมรับไม่ได้ อย่างไรก็ดีทีมแพทย์ได้ยื่นเรื่องให้ศาลพิจารณา และศาลก็เห็นชอบให้ทำการผ่าตัดเพื่อรักษาหนึ่งชีวิต
เท่านั้นแหละทัวร์ลงผู้พิพากษา และทีมแพทย์ทันทีครับ ก่อนจะตัดสินใจว่าอย่างไรมาฟังเหตุผลเชิงคุณธรรมของผู้พิพากษาและทีมแพทย์ดูก่อนนะครับ แล้วค่อยว่ากันว่าคุณจะเข้าข้างไหน (นี่คือกรณีคุณธรรม ครับ)
คำถามเบื้องต้นที่ผู้คนถกเถียงกันคือ ‘การตัดสินใจครั้งนี้ควรเป็นเรื่องของใคร’ และส่วนใหญ่เห็นว่า ‘ควรเป็นพ่อ-แม่ของแฝดโจดีและแมรี่ แต่เรื่องนี้มีคำถามที่ว่า ’แล้วทางเลือกที่ฉลาดที่สุดของพ่อ-แม่พึงเลือกคืออะไร' นี่คือประเด็นคุณธรรมที่จะถกเถียงกันในเรื่องนี้
ประเด็นแรกคือ ‘เราควรช่วยเหลือชีวิตของมนุษย์ให้มากที่สุดเท่าที่เราจะทำได้ใช่ไหม’ และทางเลือกของกรณีนี้คือ ‘เราควรช่วยชีวิตแฝดไว้อย่างน้อย 1 คน หรือปล่อยให้เสียชีวิตทั้ง 2 คน’ คำตอบก็น่าจะง่ายและลงตัวแบบนี้ แต่ประเด็นขยายมากขึ้นหลังจากหนังสือพิมพ์สำรวจความเห็นชาวอเมริกาพบว่าร้อยละ 78 เห็นควรมีการผ่าตัดเพื่อช่วยหนึ่งชีวิต แต่พ่อกับแม่ของแฝดยังไม่เห็นด้วยกับความคิดดังกล่าว โดยเฉพาะอย่างยิ่งความมีศีลธรรมครับ
พ่อกับแม่ของแฝดรักลูกทั้งสองคน และทำใจไม่ได้ที่จะให้คนหนึ่งเสียชีวิตเพื่อให้คนหนึ่งอยู่รอด และพวกที่ถือหางความคิดนี้ก็มีเป็นโขยงครับ
ความคิดหลัก ๆ ของพ่อกับแม่ของแฝด และผู้สนับสนุนแนวคิดนี้ก็คือ 'ทุกชีวิตมีคุณค่า ไม่ว่าจะอายุเท่าไร เชื้่อขาติไหน ชนชั้นอะไร หรือมีความพิการเพียงใดก็ตาม ประเพณีนิยมก็กล่าวไว้ชัดเจนว่า การเอาชีวิตของผู้ที่ไม่มีความผิดเป็นสิ่งต้องห้าม และไม่ควรทำ ไม่ว่าจะมีเหตุผลอธิบายได้ก็ตาม และแมรี่ก็ไม่มีความผิดใดๆ จึงไม่ควรถูกฆ่า [แม้จะมีเหตุผลว่าเพื่อช่วยอีกชีวิตหนึ่ง คือ คู่แฝดโจดี่ ก็ตาม]
ประเด็นก็คือ ข้อถกเถียงและข้อสรุปข้างต้นสมเหตุสมผลแค่ไหน ฟังความเห็นของผู้พิพากษาครับ
ผู้พิพาษาไม่เห็นด้วยกับหลักคิดข้างต้น ด้วยให้เหตุผลว่า แมรี่ไม่ได้ถูกฆ่า แต่ที่เธอเสียชีวิตเพราะถูกแยกร่างจากพี่สาว และเธอร่างกายก็อ่อนแอลงจนเสียชีวิต เธอไม่ได้ถูกฆ่า ที่เธอเสียชีวิตเพราะร่างกายของเธอไม่สามาระจะทำหน้าที่ให้เธอมีชีวิตอยู่ได้ หรือกล่าวโดยสรุปก็คือ ‘เธอไม่ได้เสียชีวิตจากการผ่าตัด แต่เพราะร่างกายเธออ่อนแอเกินกว่าจะดำรงชีวิตอยู่ได้’
ทีมแพทย์เห็นด้วยกับคำตัดสิน และทำการผ่าตัด เสร็จแล้วก็พยายามจะช่วยชีวิตทั้งสองคนไว้ แต่โจดีรอด ส่วนแมรี่เสียชีวิตในเวลาต่อมาครับ
แม้ว่าคุณอาจจะแคงใจในเหตุผลของผู้พิพากษา แต่ยังมีเหตุผลอื่นที่แย้งเรื่องความมีศีลธรรม โดยมีหลักคิดว่า การฆ่าคนที่ไม่ความผิด ก็ไม่จำเป็นต้องผิดเสมอไปถ้า (1) ถ้าผู้ไม่มีความผิดนั้นไม่มีอนาคต กล่าวคือ เขาต้องตายอยู่แล้ว ไม่ว่าจะทำอย่างไรก็ตาม (2) ผู้ไม่มีความผิดนั้นไม่อยากมีชีวิตอยู่ต่อ เช่น อาจจะมีปัญหาทางจิตจนไม่อยากมีชีวิตอีกต่อไป และ (3) ฆ่าคนไม่มีความผิดเพื่อช่วยชีวิตคนอีกจำนวนหนึ่ง ซึ่งจะทำให้พวกเขาดำรงชีวิตที่สมบูรณ์ขึ้นได้
ข้อสรุปนี้อาจจะไม่สบอารมณ์ของหลายคน แต่นี่คือประเด็นคุณธรรมครับ ว่าสิ่งที่ดีที่สุดที่มนุษย์พึงกระทำต่อกันควรเป็นเช่นใด และด้วยเหตุผลอะไร ครับ
ฝากไว้พิจารณาอีกเรื่องนะครับ
สมาน อัศวภูมิ
1 กันยายน 2565
แหล่งอ้างอิง Rachels, J & Rachels, S. (2007). The Elements of Moral Philosophy, 5th ed.. Boston: McGraw-Hill.
