วารสาร HER - Holistic Education Review ฉบับ Vol 2, No. 1 (April 2022) ว่าด้วยเรื่อง Ecopedagogy and Place-Based Education อ่านได้ที่ (๑) มีเรื่องที่น่าสนใจมากมายหลายเรื่อง เริ่มจากบทบรรณาธิการเรื่อง Ecopedagogy and Nature-based Teaching and Learning (๒)
ผมชอบที่บทบรรณาธิการ (๒) เริ่มด้วยการมองภาพใหญ่ว่า ในช่วงประมาณ ๕๐๐ ปีที่ผ่านมา มนุษยชาติก้าวหน้าด้วย วิธีคิดแบบ reductionism, atomism, และ objectification ซึ่งเป็นแนวคิดแบบแยกส่วน ตามแนวทางปฏิวัติวิทยาศาสตร์ (scientific revolution) ไม่ใช่องค์รวม (holistic) วิธีคิดแบบแยกส่วนนี้กำลังนำไปสู่การสูญพันธุ์ของมนุษยชาติ (Anthropocene extinction)
การแยกส่วนที่ก่อผลร้ายรุนแรงที่สุดคือ ฉัน – คนอื่น พวกเรา - พวกเขา การศึกษาก็ดำเนินการตามแนวนี้ เกิดการแยกส่วนระหว่าง ผู้รู้ – สิ่งที่ถูกรู้ วิขาการ – ชีวิตจริงหรือโลกแห่งความเป็นจริง การศึกษามุ่งให้เกิดการเรียนรู้เพียงบางส่วนของความเป็นทั้งหมด มุ่งให้ผู้เรียนเรียนรู้สิ่งที่มีผู้ค้นพบแล้ว ละเลยโอกาสที่ผู้เรียนจะได้ค้นพบด้วยตนเอง ในลักษณะของ “การผุดบังเกิด” (emergence) จากความซับซ้อน
บทความชื่อ Exploring Cynefin – Being in Place (๓) แนะนำการเรียนรู้แบบ Place-Based Pedagogy ซึ่งหมายถึงการเรียนรู้แบบเชื่อมโยงกับธรรมชาติในพื้นที่ที่ตนมีชีวิตอยู่
เมื่อเห็นคำ cynefin ก็รู้สึกคุ้นๆ ค้นดูจึงพบที่มาที่ไป (๔) ว่าเป็นแนวคิดการเรียนรู้ของ Dave Snowden ที่ทำงานจัดการความรู้ในบริษัท IBM สมัยทศวรรษ 1990s ที่มองความรู้ หรือสินทรัพย์ทางปัญญา ว่าอยู่ในบริบทต่างๆ อย่างกว้างขวาง บุคคลและองค์กรต้องรู้จักนำมาใช้ประโยชน์ ทั้งต่อการทำงาน และการเรียนรู้
เป็นการทำความเข้าใจ Holistic Education/Learning ในมิติที่กว้าง และเชื่อมโยงยิ่งขึ้น
ขอขอบคุณ รศ. ประภาภัทร นิยม ที่แนะนำวารสารนี้
วิจารณ์ พานิช
๒๖ มิ.ย. ๖๕
