ผมมีข้อสงสัยมานานแล้วว่า วงการศึกษาไทยตีความคำว่า “สภาพแวดล้อมการเรียนรู้” ว่าอย่างไร

ไปเห็นโรงเรียนบ้านนอกขนาดเล็ก ทาสีอาคารสีสดใสสวยงาม  และทำป้ายหน้าโรงเรียนโอ่อ่าสวยงาม   ทำให้สงสัยว่านั่นคือสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ที่ดี ใช่หรือไม่   

คำตอบของผมคือ ทั้งใช่และไม่ใช่

ใช่เพราะโรงเรียนที่สะอาดเป็นระเบียบเรียบร้อยสวยงาม  เป็นระบบนิเวศการเรียนรู้ที่ดี     ไม่ใช่เพราะแค่ทาสีฉูดฉาดป้ายสวย แต่ไม่เอาใจใส่สภาพแวดล้อมด้านความสัมพันธ์ ด้านความปลอดภัยทางจิตใจที่จะคิดแตกต่างจากคนอื่น  ด้านการไม่มีการข่มเหงรังแกระหว่างนักเรียน  ด้านการใช้จิตวิทยาเชิงบวกระหว่างครูกับนักเรียน  และระหว่างเพื่อนนักเรียนด้วยกัน    ไม่เป็นระบบนิเวศการเรียนรู้ที่ดี   

สภาพแวดล้อมการเรียนรู้ที่ดี    คือสภาพที่นักเรียนรู้สึกสบายใจ รู้สึกปลอดภัยที่จะลองทำสิ่งที่ตนสนใจ สิ่งที่ท้าทาย เพื่อการเรียนรู้ของตน    ทำแล้วกล้าคิดกล้าตั้งหลักการ ว่าที่พบเห็นเช่นนั้นสะท้อนหลักการหรือทฤษฎีอะไร    กล้าที่จะเสนอหลักการตามที่ตนคิด ที่แตกต่างจากของนักเรียนคนอื่น   และในขณะเดียวกันก็รับฟังหลักการของคนอื่นด้วย   

สภาพแวดล้อมการเรียนรู้ที่ดี คือสภาพที่ครูรับฟังนักเรียน    ครูแสดงการยอมรับนักเรียนเป็นรายคน   แสดงท่าทีเห็นความสำคัญของนักเรียนแต่ละคน    แสดงท่าทีว่าครูพร้อมที่จะช่วยโอบอุ้มในขณะที่นักเรียนฟันฝ่ากระทำการเพื่อการเรียนรู้ของตน    แสดงท่าทีว่าครูพร้อมจะให้อภัยเมื่อนักเรียนทำผิดและสำนึกผิด         

สภาพแวดล้อมการเรียนรู้ที่ดี คือสภาพที่หนุนการเรียนรู้เชิงรุก (active learning) ของนักเรียน   และนักเรียนกล้าเรียนรู้ในระดับ conceptualization   คือนักเรียนคิดหลักการจากการสะท้อนคิด (reflect) ข้อค้นพบจากการปฏิบัติของตนเอง     

สภาพแวดล้อมการเรียนรู้ที่ดี คือสภาพที่นักเรียนรู้สึกว่า ครูปฏิบัติต่อนักเรียนแต่ละคนอย่างเท่าเทียมกัน    ครูไม่เลือกปฏิบัติ 

วิจารณ์ พานิช

๓๐ พ.ค. ๖๕