คำนิยม
หนังสือ เชื่อใจในตัวครู กุญแจสู่การศึกษาชั้นนำฉบับฟินแลนด์
วิจารณ์ พานิช
................
หนังสือเล่มนี้ ออกเผยแพร่ในช่วงเวลาที่เหมาะสมยิ่ง ต่อการปฏิรูปการศึกษาของประเทศ สาระในหนังสือเล่มนี้จะช่วยสนับสนุนการดำเนินการตามข้อเสนอแนะของคณะกรรมการอิสระเพื่อการปฏิรูปการศึกษา ตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. ... และตามนโยบายประยุกต์ใช้หลักสูตรฐานสมรรถนะของรัฐบาล
ชื่อหนังสือคล้ายเน้นที่ตัวครู แต่ผมอ่านระหว่างบรรทัดว่า หนังสือเล่มนี้เน้นบอกเรื่อง “วัฒนธรรมความเชื่อใจ” (culture of trust) ในวงการศึกษาของประเทศฟินแลนด์ ที่มีการสร้างและใช้ความเชื่อใจในทุกจุดของระบบการศึกษา โดยที่ความเชื่อใจไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นง่ายๆ หรือเกิดโดยอัตโนมัติ ต้องมีการฟันฝ่าธรรมชาติด้านลบของมนุษย์ มีการจัดการหรือการบริหารให้เกิดปฏิสัมพันธ์เชิงบวก และวางรากฐานวัฒนธรรมแนวราบ ไม่ใช่วัฒนธรรมแนวดิ่ง หรือวัฒนธรรมอำนาจ
ประเด็นสำคัญที่หนังสือเล่มนี้สะท้อนคือ ความเชื่อใจเป็นสิ่งที่คู่กับความรับผิดชอบ ระบบการศึกษาต้องปลูกฝังความรับผิดชอบให้แก่นักเรียน ครู และผู้บริหาร คู่ไปกับการให้ความเชื่อใจ ต้องสร้างความชัดเจน (visibility) แก่นักเรียนว่า นักเรียนจะได้รับความเชื่อใจ ให้กำกับพฤติกรรมของตนเอง เมื่อนักเรียนแสดงพฤติกรรมที่สะท้อนว่าตนมีความรับผิดชอบ (หรือไว้ใจได้) โดยครูดำเนินการเพื่อให้นักเรียนได้ฝึกความรับผิดชอบนั้น เพื่อให้ได้รับความเชื่อใจในระดับที่สูงขึ้น
หลักการ ความเชื่อใจคู่ความรับผิดชอบ นี้ใช้ได้ในทุกจุดของระบบการศึกษา คือที่ตัวครู ผู้บริหาร โรงเรียน และส่วนอื่นๆ ของระบบ ซึ่งในเชิงระบบ นี่คือ ระบบกระจายอำนาจ นั่นเอง แต่เป็นการกระจายอำนาจอย่างมีเงื่อนไข และมีการจัดการให้มีความรับผิดชอบ และจะได้รับ “ความเชื่อใจ” ต่อเมื่อได้แสดงความรับผิดชอบ โดยระบบบริหารการศึกษาของประเทศเป็นระบบเกื้อหนุนให้ครู ผู้บริหาร โรงเรียน และส่วนอื่นๆ ของระบบ ได้ร่วมกันพัฒนาความรับผิดชอบพร้อมกับได้รับความเชื่อใจ
สังคมแห่งความเชื่อใจ เป็นสังคมแห่งสุขภาวะ ความเชื่อใจเป็นสุขภาวะทางสังคม (social well-being) โรงเรียนต้องเป็นพื้นที่สุขภาวะทางสังคม ที่รับผิดชอบการบ่มเพาะ พลเมืองที่เชื่อใจได้ หนังสือเล่มนี้ช่วยชี้แนวทางดำเนินการพัฒนาระบบการศึกษาไทยเพื่อบรรลุเป้าหมายดังกล่าว ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญยิ่งของการศึกษาคุณภาพสูง
วิจารณ์ พานิช
๒๑ ธันวาคม ๒๕๖๔
...............................
