เมืองปลอดภัย: ปลอดอาชญากรรม


เมืองปลอดภัย : ปลอดอาชญากรรม

นัทธี จิตสว่าง

ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินถือเป็นปัจจัยสำคัญของการมีคุณภาพชีวิตที่ดี
ของผู้อยู่อาศัยในเมือง เมืองที่มีความปลอดภัย ซึ่งเป็นเมืองที่ชาวเมืองมีความสุขในการใช้ชีวิตประจำวัน ไม่ต้องหวาดกลัวภัยอาชญากรรม เมืองปลอดภัยจึงเป็นเป้าหมายที่สำคัญประการหนึ่งของการพัฒนาเมือง

คำว่า เมืองปลอดภัย (Safe City) ในความหมายอย่างกว้าง Safe City Index 2019 
ได้ให้ความหมายอย่างครอบคลุมถึงความปลอดภัย 4 ด้าน ซึ่งถือเป็นความมั่นคงของเมือง คือ
ความปลอดภัยด้านโครงสร้างพื้นฐาน ความปลอดภัยด้านดิจิทัล ซึ่งรวมถึงอาชญากรรมไซเบอร์ 
ความปลอดภัยด้านสุขภาพ และความปลอดภัยส่วนบุคคล ซึ่งความปลอดภัยส่วนบุคคลนี้ หมายความรวมถึงความปลอดภัยจากอาชญากรรมพื้นฐาน สำหรับเมืองปลอดภัยในความหมายอย่างแคบ จะมุ่งเน้นไปที่นัยของความปลอดภัยจากอาชญากรรม (Crime Safe City) ซึ่งเป็นเมืองที่ปลอดภัยจากอาชญากรรมพื้นฐานทุกรูปแบบ (Lebron, 2018) โดยเฉพาะคดี ลัก วิ่ง ชิง ปล้น ฆ่า ข่มขืน โดยที่อาชญากรรมพื้นฐานเหล่านี้ จะเป็นอาชญากรรมที่ส่งผลกระทบต่อความรู้สึกปลอดภัยและความกลัวอาชญากรรมของประชาชนที่อาศัยอยู่ในเมืองและกระทบต่อภาพพจน์ของเมืองตลอดจนส่งผลกระทบด้านอื่น ๆ ตามมา

แนวทางในการขับเคลื่อนเมืองปลอดภัยจากอาชญากรรมนั้น ในระยะหลัง ๆ ได้มีความพยายามที่จะให้ความสำคัญกับการป้องกันอาชญากรรมโดยใช้เทคโนโลยีและการออกแบบเมือง เพื่อสร้างเมืองอัจฉริยะปลอดภัย (Smart and Safe City) แม้เดิมแนวคิดนี้จะมีมาตั้งแต่การเสนอแนวคิดในการสร้างพื้นที่ป้องกัน (Defensible space) เพื่อสร้างความปลอดภัยในพื้นที่ดังกล่าว (Newman, 1972) และการป้องกันอาชญากรรมโดยสภาพแวดล้อม (Jeffery, 1971) ด้วยความเจริญทางเทคโนโลยีทำให้สามารถออกแบบเมืองให้ถูกเฝ้ามองและติดตามบุคคลและเหตุการณ์ความเคลื่อนไหวในเมืองได้ตลอด ประกอบกับเทคโนโลยีระบุตัวบุคคลทำให้ง่ายต่อการรู้ตัวผู้กระทำผิดและเมื่อผนวกกับการมีหน่วยเคลื่อนที่เร็วและระบบเตือนภัยและปิดกั้นตัดโอกาส ก็จะทำให้ยากต่อการเกิดอาชญากรรม ดังนั้นการขับเคลื่อนเมืองปลอดภัยในระยะหลังจึงหันมาให้ความสำคัญกับการใช้เทคโนโลยีมากขึ้น โดยเฉพาะการใช้เทคโนโลยีการป้องกันอาชญากรรมแต่การป้องกันอาชญากรรมโดยใช้สภาพแวดล้อมทางกายภาพและเทคโนโลยีก็มีช่องโหว่ เพราะอาจนำไปสู่ปัญหาบางประการ กล่าวคือ

1. เทคโนโลยีที่ถูกนำมาใช้เพื่อสร้างเมืองปลอดภัยในทางปฏิบัติจะเน้นหนักไปในเรื่องการปราบปรามจับกุมผู้กระทำผิดหลังจากที่อาชญากรรมเกิดขึ้นแล้ว เช่น การติดตั้งกล้องวงจรปิด และการสืบหาสัญญาณโทรศัพท์ ทำให้น้ำหนักในการใช้เทคโนโลยีในการป้องกันอาชญากรรมมิให้เกิดขึ้นตั้งแต่แรกลดความความสำคัญลง เช่น การใช้ศูนย์วงจรปิดโดยมีการติดตามเฝ้าระวังผนวกกับหน่วยเคลื่อนที่เร็ว หรือระบบอุปกรณ์ป้องกันอาชญากรรมในร้านทองที่สมบูรณ์แบบที่ปล้นไม่ได้ แทนการปล้นแล้วมาแกะรอยคนร้ายจากวงจรปิด นอกจากนี้ยังทำให้น้ำหนักในการป้องกันอาชญากรรมตั้งแต่ปัจจัยต้นเหตุลดความสำคัญลง เพราะน้ำหนักไปอยู่ที่การใช้เทคโนโลยีโดยเฉพาะวงจรปิดซึ่งทำให้การป้องกันอาชญากรรมที่ต้นเหตุ ทั้งนี้ไม่ว่าจะเป็นการควบคุมอบายมุข แหล่งบันเทิงผิดกฎหมาย ยาเสพติด สุรา กลุ่มเสี่ยง ตลอดจนการควบคุมอาวุธปืน รวมถึงการสร้างสภาพแวดล้อมและกิจกรรมที่สร้างสรรค์ในเมืองสำหรับเด็ก เยาวชนและผู้อยู่อาศัยอื่น ๆ ได้อยู่ร่วมกันโดยมีกิจกรรมที่สันติและปราศจากความขัดแย้ง

2. นอกจากจะต้องใช้งบประมาณแล้ว ยังทำให้เกิดการเคลื่อนย้ายอาชญากรรมจากจุดที่มีการป้องกันไปสู่จุดที่ไม่มีการป้องกัน โดยปกติผู้กระทำผิดจะเลือกพื้นที่ในการกระทำผิดที่ไม่เสี่ยงต่อการถูกเฝ้ามองหรือบันทึกความเคลื่อนไหวหรือถูกขัดขวาง โดยจะเลือกพื้นที่ที่มีจุดอ่อนหรือขาดการป้องกันหรือมีช่องโอกาสสูงที่จะไม่ถูกจับและประสบความสำเร็จในการก่ออาชญากรรม ดังนั้นแม้จะมีการใช้เทคโนโลยีในการป้องกันอาชญากรรมอย่างเต็มที่แต่อาชญากรรมจะเกิดขึ้นอยู่ดี เพียงแต่ย้ายจากสถานที่ที่มีการป้องกันที่ดีไปสู่สถานที่ที่ไม่มีการป้องกัน

3. นอกจากจะทำให้เกิดการเคลื่อนย้ายอาชญากรรมแล้ว เทคโนโลยียังทำให้เกิดการแยกตัวออกจากสังคมโดยผู้คนในเมืองจะต่างคนต่างอยู่ แต่ละคนจะต่างเอาตัวรอด และป้องกันตนเองจากอาชญากรรมโดยอาศัยการปกป้องและล้อมรอบด้วยอุปกรณ์ป้องกันภัย ทำให้เป็นสังคมลักษณะต่างคนต่างอยู่ ต่างคนต่างเอาตัวรอด ซึ่งชุมชนและเมืองลักษณะนี้จะเป็นจุดอ่อนที่ง่ายต่อการโจมตีของคนร้าย โดยคนร้ายจะเลือกโจมตีในสถานการณ์และสถานที่ที่เป็นจุดอ่อนปลอดอุปกรณ์เตือนภัย แม้มีผู้คนอยู่มากมายแต่ไม่มีใครคิดจะช่วยเหลือกัน

ดังนั้น การจะสร้างเมืองปลอดภัยจากอาชญากรรมจึงต้องอาศัย มิติทางสังคมที่จะหลอมรวมความร่วมมือของคนในชุมชนและในเมือง ในลักษณะของคนบ้านเดียวกัน ร่วมด้วยช่วยกัน ร่วมกันในปกป้องชีวิตและทรัพย์สินของส่วนรวมและของสมาชิกคนอื่น ๆ เช่น ในรูปแบบของอาสาสมัครป้องกันภัย เพื่อนบ้านเตือนภัย แท็กซี่อาสาสมัครป้องกันอาชญากรรม หรือสายตรวจจักรยาน อปพร. เป็นต้น

การมีส่วนร่วมของชาวเมืองในการร่วมสร้างสรรค์ความปลอดภัยของเมืองนั้น อาจดูได้จากกรณีของตำบลเกาะคา จังหวัดลำปาง ที่ได้จัดให้มีอาสาสมัครนักวิจัยชุมชน ทำหน้าที่เก็บข้อมูลเกี่ยวกับปัญหาและความต้องการของคนกลุ่มต่าง ๆ ในชุมชน แล้วนำข้อมูลดังกล่าวเข้าสู่เวทีสาธารณะ “เวทีข่วงผญ๋า เวทีฮอมกำกึด” ซึ่งเป็นเวทีการประชุมเพื่อแก้ไขปัญหาของคนในชุมชนร่วมกัน โดยเฉพาะปัญหาความรุนแรงที่อาจจะเกิดขึ้นกับกลุ่มเปราะบาง ความรุนแรงในครอบครัว ปัญหายาเสพติด ปัญหาอาชญากรรม ตลอดจนถึงการเฝ้าดูแลเยาวชนกลุ่มเสี่ยง การเข้ามามีส่วนร่วมของคนในชุมชนกับเทศบาลตำบลเกาะคา ในการร่วมวางแผน ร่วมทำ และร่วมตัดสินใจในโครงการต่าง ๆ เป็นการสร้างจิตสำนึกสาธารณะร่วมกันของคนในชุมชน ทำให้ทุกคนรู้สึกเป็นเจ้าของท้องถิ่นซึ่งเป็นหัวใจของการสร้างเมืองปลอดภัยน่าอยู่

การเข้ามาของเทคโนโลยีในการป้องกันความปลอดภัยและอาชญากรรมจึงต้องระมัดระวังมิให้เทคโนโลยีเข้ามาทำลายการร่วมด้วยช่วยกันของชาวบ้าน หรือลดทอนความรู้สึกการเป็นเจ้าของเมืองของชาวเมือง ลดทอนการมีส่วนร่วมในการที่จะร่วมบริหารจัดการดูแลเมือง โดยปล่อยให้เป็นหน้าที่ของรัฐ ผู้บริหารเมือง และเจ้าหน้าที่ผู้รักษากฎหมาย

ในทางตรงกันข้าม การสร้างเมืองปลอดภัยจากอาชญากรรมจะต้องกระทำควบคู่ไปกับการสร้างเมืองทั่วถึง (Inclusive City) ที่ทำให้ผู้คนในเมืองได้มีส่วนร่วมในการดูแลเมืองในฐานะเจ้าของเมือง มิใช่แค่ผู้อยู่อาศัย และจะต้องจัดสรรทรัพยากรอย่างเป็นธรรม ไม่เกิดความเหลื่อมล้ำที่คนรวยสามารถซื้อความปลอดภัย และเอาตัวรอดภายใต้เทคโนโลยี ในขณะที่คนจนต้องอาศัยอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่ปลอดภัย ในสลัมหรือชุมชนแออัดที่ไม่มีเทคโนโลยีและพนักงานรักษาความปลอดภัยดูแลเหมือนในหมู่บ้านจัดสรร

ดังนั้น บทบาทของเทคโนโลยีในการขับเคลื่อนเมืองปลอดภัยนั้น นอกจากเทคโนโลยีจะถูกใช้เป็นเครื่องมือในการยับยั้ง ปิดกั้น เฝ้ามอง ติดตาม ระบุตัวบุคคล ซึ่งเป็นการป้องกันอาชญากรรมในระดับหนึ่งแล้ว เทคโนโลยีต้องทำให้คนเข้าถึงบริการของเมืองอย่างเท่าเทียมกัน (มากขึ้น) ต้องเข้ามาเสริมทำให้คนจนในเมืองโดยเฉพาะเมืองใหญ่ หรือเมืองที่มีความเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว จนสภาพความเป็นเมืองที่มีวัฒนธรรมเดิมเกาะกุมอยู่ เริ่มคลายตัวไปกับความเจริญทางวัตถุ
ที่เข้ามา ทำให้ผู้คนห่างเหินกันมากขึ้น การเปิดแพลตฟอร์มให้มีการแสดงความเห็นเกี่ยวกับแนวทางในการพัฒนาสวนลุมพินีของกรุงเทพมหานคร นับเป็นตัวอย่างที่ดีในการใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วยในการดึงคนเมืองที่ห่างกันโดยสภาพทางกายภาพได้มาร่วมกันมีส่วนร่วมในการพัฒนาเมือง เป็นต้น โดยนัยนี้มิติทางสังคมของคนเมืองก็จะเริ่มพัฒนาขึ้น ทำให้รู้สึกเป็นเจ้าของหรืออย่างน้อยก็เป็นส่วนหนึ่งหรือได้รับการยอมรับในการมีตัวตนของผู้ใช้บริการ ซึ่งผลที่ตามมาก็คือการร่วมกันดูแลรักษาปกป้องทั้งสภาพทางกายภาพและความปลอดภัย

 สำหรับเมืองใหญ่ การสร้างเครือข่ายชุมชนต่าง ๆ ให้รวมตัวเข้าด้วยกันและเข้ามามีส่วนร่วมในการออกแบบเมืองเป็นเรื่องที่ค่อนข้างยาก เพราะสภาพทางกายภาพได้แยกผู้คนที่อาศัยในเมืองใหญ่ออกจากกัน การพัฒนาให้เกิดความร่วมมือและรวมกันได้นั้น จะต้องอำยเทคโนโลยีมาสร้างพื้นที่ให้คนมาเจอกันทำงานร่วมกัน โดยเชื่อมโยงกันเป็นเครือข่าย โดยนัยนี้เมืองใหญ่ประกอบไปด้วย Cell ย่อย ๆ ของชุมชนต่าง ๆ ที่มีความเข็มแข็งผนึกกำลังเป็นเมืองที่มีความเข้มแข็งและมีส่วนร่วมของทุกส่วนทั้งชุมชนในสลัม ชุมชนหมู่บ้าน ชุมชนคอนโด ชุมชนในตำบล ที่จะแสดงออกซึ่งความต้องการของชุมชนต่าง ๆ โดยการเลือกตั้งผู้เสนอนโยบายที่ตอบสนองต่อความต้องการของชุมชนส่วนใหญ่

เมืองปลอดภัยนั้น ไม่ได้สร้างขึ้นมาจากอิฐกับปูน และเทคโนโลยี แต่สร้างจากความรัก ความรู้สึกของความเป็นเจ้าของ ของคนเมืองที่จะร่วมกันปกป้องรักษาความสงบ ความปลอดภัย
ในเมืองที่พวกเขาอยู่อาศัยร่วมกันมานับชั่วอายุคน

 

อ้างอิง

Jeffery, C. R. (1971). Crime Prevention through Environmental Design. Beverly Hills, CA: Sage Publications.

Lab, S. P. (2015). Crime Preventions: approaches, practices and evaluations (8th edition). New York: Routledge.

Lebron, A. (2018). You've Heard of a 'Smart City', but What is a 'Safe City'? Retrieved from 
        https://www.ravemobilesafety.com/blog/what-is-a-safe-city

Newman, O. (1972) Defensible Space: Crime Prevention through Urban Design. New York: Macmillan.

The Economist Intelligence Unit (2019). Safe Cities Index 2019. Retrieved from 
        https://safecities.economist.com/safe-cities-index-2019/ 

 

หมายเลขบันทึก: 691407เขียนเมื่อ 8 กรกฎาคม 2021 08:17 น. ()แก้ไขเมื่อ 8 กรกฎาคม 2021 08:18 น. ()สัญญาอนุญาต: สงวนสิทธิ์ทุกประการ


ความเห็น (0)

ไม่มีความเห็น

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี