การบริหารสถานศึกษาภายใต้ สถานการณ์ของความขาดแคลน

การบริหารสถานศึกษาภายใต้ สถานการณ์ของความขาดแคลน

ดร. ถวิล อรัญเวศ

------------------------

พูดเรื่องเก่า
เล่าความหลัง
พลั้งปากชมสาวสวย
ช่วยศาสนา

เป็นลักษณะของ ส.ว. (คนสูงวัย)

     น่าจะจริง เพราะอายุเข้าถนนสาย 61 แล้ว
อยากแลกเปลี่ยนเรียนรู้คือครูเราเมื่อเลือกทางเดิน
ที่จะเป็นผู้บริหารโรงเรียนแล้ว ก็จะต้องทำใจและยอมรับว่า
ในสภาพของ ความเป็นจริงแล้ว การบริหารสถานศึกษา
ภายใต้สถานการณ์ของความขาดแคลน
ผู้บริหารโรงเรียนส่วนใหญ่ ไม่มีสิทธิ์ที่จะเลือกโรงเรียน
ที่มีความพร้อมมาบริหารเองได้ แล้วแต่จังหวะและ
โอกาสที่จะเจอโรงเรียนที่มีความพร้อม

      ฉะนั้น เมื่อเราได้รับแต่งตั้งให้ไปเป็นผู้อำนวยการโรงเรียน
ขนาดเล็กที่มีความขาดแคลน งบประมาณก็มีไม่มาก
เพราะเป็นโรงเรียนขนาดเล็ก ครูก็ขาด เราจะทำอย่างไร
จึงจะสามารถนำพาโรงเรียนไปตลอดรอดฝั่งได้
ได้รับการยอมรับ และก่อให้เกิดความศรัทธา ได้รับ
ความเชื่อมั่นให้กับผู้ปกครอง หรือผู้รับบริการ
และอยากส่งบุตรหลานมาเรียนที่โรงเรียน
     ดังนั้น จึงนับว่าเป็นเรื่องที่ยากและท้าทายให้กับ
ผู้บริหารที่ต้องไปบริหารงานในโรงเรียนดังกล่าว
เป็นอย่างมาก เพราะมองดูแล้วเป็นเรื่องที่มืดมน
ไม่เห็นอนาคตความก้าวหน้าในอาชีพบริหารเลย
เพราะสร้างผลงานได้ยากมาก จึงทำให้เกิด
ความไม่มั่นใจในความก้าวหน้าด้านวิชาชีพหรือ
การได้รับการเลื่อนวิทยฐานะสูงขึ้น

การบริหารสถานศึกษาภายใต้เงื่อนไขสถานการณ์ความขาดแคลน

       ผมเองเคยดำรงตำแหน่งครูใหญ่ 5 ปี อาจารย์ใหญ่ 3 ปี และ
ผู้อำนวยการโรงเรียน 3 ปี ได้รับประสบการณ์ตรงมา
อยากมีเรื่องเก่ามาพูดคุยได้รับแลกเปลี่ยนประสบการณ์ซึ่งกัน
และกันกับผู้บริหารโรงเรียนหลายคนที่ประสบผลสำเร็จใน
การบริหารงานในโรงเรียน พอที่จะสังเคราะห์ปัจจัย
การบริหารโรงเรียนภายใต้เงื่อนไขความขาดแคลน
ซึ่งเป็นเกร็ดความรู้ เกร็ดเล็กเกร็ดน้อย หรือ
กลยุทธ์ในการบริหารที่เรียกว่า “ 6 ป.” คือ

1. ประโยชน์ 
  จะต้องมีแผนงาน โครงการว่า เงินที่ใช้ไปจะเกิด
ประโยชน์อะไรต่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษาหรือ
คุณภาพของผู้เรียน เป็นสำคัญ

2. ประหยัด จะต้องคำนึงถึงงบประมาณที่ใช้ไปว่าคุ้มค่าคุ้มทุนไหม
ต้องประหยัด ใช้ให้คุ้มค่ากับเงินงบประมาณที่โรงเรียนมีอยู่อย่างจำกัด

3. ประสิทธิภาพ 
   จะต้องคำนึงถึงผลผลิตที่ได้ใช้ ทรัพยากร ทั้งคน เงิน วัสดุ และ
การจัดการใช้ไปน้อยแต่เกิดประโยชน์ได้มาก ส่งผลต่อการพัฒนา
ผู้เรียนอย่างหลากหลาย ประหยัด คน ประหยัดงบประมาณ
และประหยัดเวลา ใช้ครูหรือบุคลากรที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด
รีดเอาความรู้ความสามารถและประสบการณ์ของครูแต่ละคน
ออกมาใช้ให้เกิดประโยชน์ต่อผู้เรียนให้มากที่สุดเท่าที่จะมากได้

4. ประสิทธิผล จะต้องคำนึงถึงผลที่ตามมาว่า ใช้งบประมาณไป
แล้วจะได้อะไรกลับมา หรือก่อให้เกิดมรรคผลต่อ
การพัฒนาการศึกษาในโรงเรียน หรือผู้เรียนเป็นสำคัญเพียงใด

5. ประชาสัมพันธ์ 
  จะต้องนำผลงานดีเด่นของโรงเรียนออกประชาสัมพันธ์
เพื่อชักจูงให้ ผู้ปกครองและชุมชน ตลอดจนผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง
ได้เห็นความสำคัญ และยินดีเข้ามามีส่วนร่วมสนับสนุน
งบประมาณ สื่อการเรียนการสอนให้กับทางโรงเรียน
ซึ่งโรงเรียนจะต้องสร้างศรัทธาด้วยผลงานเป็นต้นทุน
เพื่อเป็นสร้างแรงจูงใจให้ผู้ปกครอง เอกชน และ
ภาคประชาสังคมได้เข้ามาส่งเสริมสนับสนุน
การจัดการศึกษาในโรงเรียน อาจจะทำเป็นแผ่นพับ
ภาพถ่าย ลงในเว็บไซต์โรงเรียน ส่งบภาพกิจกรรม
ผ่านสื่อสังคม ออนไลน์ เป็นระยะ ๆ เป็นต้น

6. ประมาณการงบประมาณหรือมีประมวลข้อมูลไว้พร้อม 
   การมีข้อมูลไว้พร้อมสรรพก็เพื่อเสนอต่อต้นสังกัดและ
ผู้มีจิตศรัทธา ภาคเอกชน และภาคประชาสังคมว่าโรงเรียน
เราเป็นโรงเรียนชนาดเล็ก ขาดแคลนอะไร ถ้าอยากให้
ช่วยเหลือเร่งด่วน (ICU) คือ โรงเรียนอยากให้ช่วยเหลืออะไร
ซึ่งบ่อยครั้งที่จะได้รับผลตอบกลับมาอย่างไม่คาดฝัน
ขอเพียงให้โรงเรียนมีข้อมูลพร้อมสรรพและมีแผน
จะดำเนินการไว้ชัดเจน ทำให้เขาเชื่อมั่นว่า สิ่งที่เรามี
ปัญหาที่เรารวบรวมไว้เมื่อได้รับความช่วยเหลืองบประมาณ
จะเกิดประโยชน์ต่อผู้เรียนได้อย่างแท้จริง

สรุป

    การบริหารโรงเรียนของผู้บริหารที่บริหารงานในโรงเรียน
ภายใต้สถานการณ์ความขาดแคลนทั้งคน และ
ทรัพยากรการบริหารงบประมาณ จำต้องออกแรงมากกว่า
โรงเรียนที่มีความพร้อม ทั้งนี้ เพราะ จะต้องใช้ทั้งกลยุทธ์
ศาสตร์ และศิลป์ในการบริหารเพิ่มขึ้น เท่าตัว จึงจะทำให้
เกิดความศรัทธาเชื่อมั่นได้ หลักที่ควรใช้ คือ เทคนิค 
“6 ป” ได้แก่ ประโยชน์ ประหยัด ประสิทธิภาพ ประสิทธิผล
ประชาสัมพันธ์และประมาณการข้อมูลไว้พร้อม เผื่อพบ
ใครมีศรัทธาพอจะบริจาค ก็พร้อมที่จะนำเสนอข้อมูลได้ทันที
เทคนิคดังกล่าวรับรองว่าเกิดผลดี อย่างแน่นอน

    ขอขอบคุณที่ให้โอกาส คนวัย ส.ว. ได้พูดจาพาที

ท้ายสุดขอฝากคำกลอนสอนจิต

อันวัวควาย ตายแล้ว ิเหลือเขาหนัง

อันช้างตายยัง เหลืองา เป็นศักดิ์ศรี

คนเรานี้ตายแล้ว เหลือไว้ แต่ชั่วดี

คุณความมดี ประดับไว้ ในโลกา

เมื่อเจ้ามา เจ้ามีอะไร มากับเจ้า
เจ้าจะมัว โลภมาก ไปถึงไหน
เวลาตาย ไม่เห็น เอาอะไรไป
ติดตามได้ แต่บาปบุญ ของคุณเอง

พรรณไม้ดอก แม้โตได้วันละนิด

ยังความงาม พาจิตใจให้สดใส

ก่อนเหี่ยวแห้ง หมู่ภมรได้ชื่นใจ

ดูดเกสรบินร่อนไป เลี้ยงรวงรัง

อันมนุษย์ เกิดมาอยู่ คู่กับโลก

มีสุขทุกข์โศก โรคภัย ตายแล้วเผา

ก่อนจะดับ ลับโลกไป เพราะมัจจุราชมารับเอา

ท่านเราและเขาควรปลูกฝังความดีไว้ให้โลกชม