ผมถ่ายรูปครั้งแรกในชีวิตเมื่อราวๆ ปี พ.ศ. ๒๔๙๘ อายุราวๆ ๑๓ ปี จำได้ว่าจะมีญาติของปู่ที่สนิทสนมกันแต่ไม่พบกันมานานมาหา ท่านผู้นี้ทำงานราชการ มีตำแหน่งที่คนบ้านนอกถือว่ามีเกียรติ ผมจำชื่อและนามสกุลท่านได้ดี จนมาลืมเอาเมื่อแก่ ปู่เตรียมต้อนรับเต็มที่ จ้างช่างถ่ายรูปในตลาดท่าตะเภา มาถ่ายรูปท่านกับญาติผู้นี้ พ่อผมจึงถ่ายรูปปู่กับครอบครัวพ่อเสียเลย จะเห็นว่าตอนนั้นพ่อแม่ผมมีลูกชายล้วน ๕ คน
หลังจากนั้นราวๆ ปีเศษๆ ปู่ก็จากไปด้วยวัย ๗๗ ปี ด้วยโรคไตวายเนื่องจากต่อมลูกหมากโต ถ้าเป็นสมัยนี้ปู่จะได้รับการผ่าตัดต่อมลูกหมาก และน่าจะมีชีวิตยืนยาวอีกหลายปี
ดูในรูปจะเห็นว่าฝาบ้านผมเป็นไม้ และเป็นไม้เก่า รื้อมาจากบ้านเก่า นั่นเป็นฝาผนังที่เรียบร้อยที่สุดแล้วที่จะถ่ายรูป
การถ่ายรูปเป็นเรื่องเอิกเกริกมาก กล้องใหญ่มีขาตั้ง มีผ้าสีดำคลุมกล้อง และต้องเอาฟีล์มที่ถ่ายแล้วไปล้างและอัดที่ร้าน อีกหลายวันจึงได้เห็นรูป ผมกับน้องๆ ตื่นเต้นกันมาก รูปนี้ใส่กรอบแขวนไว้ที่บ้านพ่อแม่เรื่อยมาจนเวลานี้เป็นบ้านของน้องคนที่ ๔
ในรูปนี้น้องชายคนเล็กที่พ่ออุ้มคือคุณวิจัยเป็นน้องเล็ก ต่อมาอีกราวๆ ๒ ปี ในปี พ.ศ. ๒๕๐๐ เราก็ได้น้องผู้หญิง คือวิภา และอีกสองปีต่อมาก็ได้น้องคนเล็ก คือ นพ. วิโรจน์ ตอนนี้เราเหลือเฉพาะพี่น้องผู้ชาย ๖ คน อายุเกิน ๖๐ แล้วทุกคน
วิจารณ์ พานิช
๑ มิ.ย. ๖๓
ประมาณ พ.ศ. ๒๔๙๘
