บทความเรื่อง What makes the ideal university? Six values that power higher education at its best ให้มุมมองใหม่ในเรื่องอุดมการณ์ของอุดมศึกษา บอกว่าอุดมศึกษาต้องยึดหลัก meritocratic และ inclusive ในเวลาเดียวกัน ไม่มองว่าเป็นสองขั้วที่ขัดกัน
อุดมศึกษามีจารีตยึดถืออุดมการณ์ ๖ ประการ ได้แก่
- 1. เสาะหาความจริง (search for truth) เนื่องจาก “ความจริง” มีหลายมิติ มีความซับซ้อน และมีความไม่ชัดเจน จึงต้องให้มีผู้เสาะหลายๆ แบบ
- 2. เสรีภาพในการดำเนินการตามแนวความคิดหลากหลายแบบ (freedom to pursue all ideas) มหาวิทยาลัยคือพื้นที่หรือสังคมที่ยอมรับความคิดที่แตกต่างหลากหลาย เสรีภาพทางวิชาการจึงเป็นหัวใจ และเสรีภาพแท้จริง มาจากการให้โอกาสทั่วถึง
- 3. เคารพความรู้และความชำนาญ (respect for knowledge and expertise) โดยเคารพทั้งความรู้ที่สั่งสมต่อยอดกันมา และความรู้สร้างใหม่ที่ผ่านการตรวจสอบ และต้องเคารพความรู้และความชำนาญของศาสตร์อื่นด้วย
- 4. ส่งเสริมความสร้างสรรค์และนวัตกรรม (embrace of creativity and innovation) นอกจากเคารพความรู้เดิม นักวิชาการยังต้องท้าทายความรู้เดิมด้วย เพื่อสร้างสรรค์วิชาการและนวัตกรรม
- 5. ให้คุณค่าต่อผลงานหรือความสามารถ (merit) ความหมายของ merit เน้นไปที่การรับนักศึกษา ที่รับตามความสามารถและความคลั่งใคล้ ไม่ใช่รับเพราะพ่อแม่รวยหรือสูงศักดิ์ แต่ในความเป็นจริง มหาวิทยาลัยในสหรัฐก็ยังไม่รับนักศึกษาตาม merit ทั้งหมด ยังรับลูกของศิษย์เก่า และผู้มีอุปการคุณเป็นพิเศษ
- 6. ให้โอกาสทั่วถึง (inclusiveness) หมายความว่าโอกาสได้ทำงาน และเข้าเรียนต้องไม่จำกัดเฉพาะคนบางกลุ่ม ไม่ว่าด้านเพศ เชื้ชาติ/ชาติพันธุ์ ศาสนา ฐานะทางสังคมหรือเศรษฐกิจ ความพิการ หรือความแตกต่างอื่นๆ
บทความนี้สรุปมาจากหนังสือ An Inclusive Academy : Achieving Diversity and Excellence (2018) ซึ่งผมตีความว่า เป็นบทความเชิงอุดมการณ์ของอุดมศึกษาที่ต่อเนื่องมาจากอดีต และยังคงใช้ได้ในปัจจุบัน แต่ในปัจจุบันสังคมต้องการจากมหาวิทยาลัยมากกว่านั้น โดยเฉพาะบทบาทของมหาวิทยาลัยต่อการพัฒนาประเทศ
มิติที่ขาดไปในบทความนี้คือมิติด้าน การเชื่อมโยง ความจริง เข้ากับประโยชน์ใช้สอย หรือวิชาการเชิงประยุกต์ หรือบทบาท social engagement
วิจารณ์ พานิช
๑๓ ธ..ค. ๖๒
