ศาสตราจารย์ ดร.อุดม รัฐอมฤต อดีตโฆษกและกรรมการของคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ พ.ศ. ๒๕๖๐  ออกรายการ Sutthichai Live  อธิบายวิธีคำนวณจำนวน ส.ส.ปาร์ตี้ลิสท์   .... อยากฟังเองเชิญครับ  หรือผ่านไปดูผมสรุปความเข้าใจไว้ในบันทึกนี้ 

ฟังจาก ศ.ดร.อุดม รัฐอมฤต

  • สิ่งที่ท่านอธิบายต่อไปนี้ ได้คิดไว้ก่อนการเลือกตั้ง คิดไว้ตอนร่างรัฐธรรมนูญแล้ว ไม่ใช่มาคิดขึ้นภายหลัง มีเอกสารหลักฐานเก็บไว้ทั้งหมด
  • สูตรการนับ ส.ส. ปาร์ตี้ลิสท์ นั้น ต้องแบ่งเป็น ๒ ส่วน โดยต้องพิจารณาตามลำดับดังนี้ 
    • ส่วนที่ ๑ การคำนวณ ส.ส. ที่พึงมีก่อน โดย 
      • นำคะแนนเสียงทั้งหมดของผู้มาเลือกตั้ง (เฉพาะบัตรดี จำนวน 35,532,645 ) หารด้วยจำนวน ส.ส. ทั้งหมด ๕๐๐ คน ก่อน จะได้  35,532,645/500 = 71,065.29  หรือก็คือ  71,065 คะแนนต่อ ส.ส. ๑ คน 
      • นำจำนวน 71,065 ไปหารจำนวนคะแนนที่แต่ละพรรคได้ จะได้จำนวน ส.ส. ที่พึงมี  เช่น 
        • พรรคพลังประชารัฐ ได้คะแนน 8,433,137/71,065 = 118.68 คือได้ 118 คน ให้เก็บเศษ 0.68 ไว้พิจารณาต่อไป 
        • พรรคเพื่อไทย ได้คะแนน 7,920,630/71,065 = 111.46 คือได้ 111 คน และให้เก็บเศษ 0.46 ไว้พิจารณาต่อไป 
        • พรรคอนาคตใหม่ ได้คะแนน 6,265,950/71,065 = 88.17 คือได้ 88 คน และให้เก็บเศษ 0.17 ไว้พิจารณาต่อไป
        • ฯลฯ
    • ส่วนที่ ๒ คำนวณว่า แต่ละพรรคจะได้ ส.ส. ปาร์ตี้ลิสท์ เท่าใด  
      • นำ ส.ส. ที่พึงมีตั้ง ลบด้วยจำนวน ส.ส. แบบแบ่งเขตที่ได้ จะได้จำนวน ส.ส. ปาร์ตี้ลิสท์ เช่น 
        • พรรคพลังประชารัฐ จะได้ 118 - 96 = 22  คือ ควรจะได้ 22 คน 
        • พรรคเพื่อไทย จะได้ 111 - 138 = -27 คือ ไม่ได้ ส.ส.ปาร์ตี้ลิสท์เลย และเนื่องจากติดลบด้วย จำนวนฐานเสียง 71,065 ต่อ ส.ส. ปาร์ตี้ลิสท์ ๑ คน ต้องไปคำนวณสัดส่วนใหม่ ...เพราะสัดส่วนเสียงต่อ ส.ส.ของพรรคเพื่อไทยคือ 7,920,630/138 = 57,395.87  คือ 57,395 คนต่อ ๑  ส.ส.คน ไม่ใช่ 71,065 แล้ว
        • พรรคอนาคตใหม่ จะได้ 88 - 30 = 58 คือควรจะได้ 58 คน ... แต่เนื่องจากจำนวน 71,065 ต้องเปลี่ยน  58 ของพรรคนี้ และจำนวน 22 คนของพรรคพลังประชารัฐ จึงเป็นเพียงสัดส่วนที่จะนำไปใช้พิจารณาต่อไป 
        • ฯลฯ  
      • นำสัดส่วน ส.ส. แบบปาร์ตี้ลิสท์ที่ควรจะได้ของทุกพรรคที่ยื่นสมัครแบบบัญชีรายชื่อ มารวมกันทั้งหมด แล้วเทียบบัญญัติไตรยางค์ให้เหลือ 150 คน (ซึ่ง ก.ก.ต.ได้อธิบายไว้แล้วก่อนการเลือกตั้ง คลิกที่นี่) 
        • สมมติว่า รวมสัดส่วน ส.ส. ปาร์ตี้ลิสท์ของทุกพรรรคแล้วได้  177 คน (ผมประมาณจาก 150 + 27 เสียงที่ติดลบไปของพรรคเพื่อไทย) แต่ละพรรคจะได้ ส.ส.ปาร์ตี้ลิสท์ เท่ากับ   สัดส่วนที่ได้ * 150/177 เช่น 
          • พรรคพลังประชารัฐ  จะได้ 22*150/177 = 18.64 คือ ได้ 18 คน  .... (เก็บเศษทศนิยม 0.64 ไว้หรือไม่????)
          • พรรคอนาคตใหม่ จะได้ 58*150/177 = 49.15 คือ ได้ 49 คน ... (เก็บเศษทศนิยม 0.15 ไว้หรือไม่???)
          • ฯลฯ 
        • นำจำนวน ส.ส. ที่แต่ละพรรคได้รวมกันทั้งหมด (ไม่นับทศนิยม) ลบออกจาก 150 จะได้จำนวน ส.ส.ปาร์ตี้ลิสท์ที่เหลืออยู่ ที่ต้องนำไปปัดให้กับพรรคที่มีเศษทศนิยมที่ควรจะได้มากที่สุด เรียงลำดับจากมากไปน้อย  เช่น 
          • ถ้า พรรคพลังประชารัฐ 18 + อนาคตใหม่ 49 + ............. = 143 จะเหลือ ส.ส.อยู่ 150-143 = 7  
          • ให้นำ 7 คน นี้ ไปให้กับพรรคที่มีทศนิยม สูงสุดเรียงลำดับจากมากมาน้อย 7 พรรค ... (คำถามคือ ใช้เศษทศนิยมอันไหน????)

ความเห็นผม

  • ปัญหามีเพียงจุดเดียว (คุณสุทธิชัย ไม่ได้ซักในรายละเอียด) คือ หลังจากที่เทียบบัญญัติไตรยางค์แล้ว จะเหลือ ส.ส. จำนวนหนึ่งที่ไม่ลงตัว และต้องนำไปพิจารณาว่า จะให้กับพรรคที่มี "เศษทศนิยม" ที่มากที่สุด ตามลำดับ 
  • คำถามคือ จะให้ "้เศษทศนิยม" อันไหน เพราะ มีเศษทศนิยมเกิดขึ้น ๒ ครั้ง คือ ตอนคำนวน ส.ส.ที่พึงมี และ ตอนคำนวณ ส.ส.ปาร์ตี้ลิสท์ 
  • ที่ถูกต้องควรจะพิจารณาว่า ทศนิยมนั้น ๆ แปลกลับไปเป็นเสียงประชาชนได้อย่างไร  ผมขอเสนอวิธีการคิดที่ควรจะเป็นดังนี้ 
    • ให้พิจารณา แปลง "เศษทศนิยม" ตอนที่คำนวน ส.ส. ที่พึงมี กลับไปเป็นเสียงประชาชนก่อน เช่น 
      • พรรคพลังประชารัฐ จะได้ 0.68*71,065 = 48,324 เสียง 
      • พรรคอนาคตใหม่ จะได้ 0.17*71,065 = 12,081 เสียง 
      • ฯลฯ 
    • แล้วให้นำคะแนนเสียงนี้ไปเรียงลำดับจากมากที่สุดไปหาน้อยที่สุด ทุกพรรคการเมืองที่ยื่นสมัคร ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อ 
    • แล้วจึงนำเอาจำนวน ส.ส. ปาร์ตี้ลิสท์ที่เหลืออยู่ มาเติมให้พรรคที่ได้คะแนนเสียงมากที่สุดก่อน พรรคละ ๑ เสียง 

ทำแบบนี้ จะอธิบายได้อย่างใสสะอาดว่า ทุกเสียงไม่ตกน้ำ และเป็นธรรม นำเสียงส่วนใหญ่มาเป็นปัจจัยคำนวณ