ปวดฟัน(Toothache)
นายอานนท์ ภาคมาลี (คนหาปลา ข้าราชการบำนาญ)
ปวดฟัน(Toothache) หมายถึง อาการปวดรอบฟัน หรือขากรรไกร ซึ่งส่วนใหญ่มักเป็นผลมาจากสภาพฟันผุ ฟันคุด ฟันแตก ฟันสึก เหงือกอักเสบ หรือกระดูกรอบฟันอักเสบ นอกจากนี้อาการปวดฟัน ยังอาจเป็นอาการปวดจากโรคอื่นๆ แล้วปวดร้าวส่งต่อมายังฟัน ส่งผลให้เหมือนปวดฟัน เช่น จากโรคไซนัสอักเสบ โรคทางหู แลโรคหลอดเลือดหัวใจ โดยการปวดฟันนี้ จะไม่สามารถหายเองได้ หากไม่ไปรับการรักษาที่ต้นเหตุ แต่ก็สามารถบรรเทาอาการให้ปวดน้อยลงได้ในช่วงระยะหนึ่งก่อน
ส่วนใหญ่แล้ว อาการปวดฟัน จะมีปัญหามาจากฟันผุ หากฟันผุไม่ลึกมากจะมีอาการเสียวฟัน แต่ฟันผุใกล้โพรงประสาทฟันหรือผุทะลุโพรงประสาทฟัน ก็จะเริ่มมีอาการปวดเป็นบางครั้ง ปวดบ่อยขึ้น จนถึงปวดมาก ปวดตลอดเวลา และบางครั้งยาแก้ปวดก็ไม่สามารถช่วยได้
คำจำกัดความของการปวดฟัน
ความปวด (Ache) เป็นภาวการณ์รับรู้ของร่างกายที่มีต่อการทำลายหรือการอักเสบ ของเนื้อเยื่อ ในร่างกาย และส่งผ่านเส้นประสาทไม่รับรู้ยังสมอง
ปวดฟัน (Toothache) หมายถึง อาการปวดรอบฟัน หรือ ขากรรไกรอาจเป็นผลมาจากสภาพฟันผุ ฟันแตก ฟันสึก เหงือกอักเสบ หรือกระดูกรอบฟันอักเสบ ทำให้เกิดอาการปวดที่เรียกว่าอาการปวดฟัน
อาการปวดฟัน บางครั้งอาจไม่ได้เกิดจากฟัน หรือกรามที่ปวดรอบฟันและขากรรไกร แต่เป็นอาการปวดจากโรคอื่นๆ ส่งต่อมายังฟัน ส่งผลให้ดูเหมือนปวดฟัน เช่น โรคไซนัสอักเสบ โรคทางหู และโรคหลอดเลือดหัวใจ
สาเหตุให้เกิดการปวดฟัน
- ฟันผุ เป็นส่วนใหญ่ที่ทำให้เกิดอาการปวดฟัน ผู้ป่วยจะเริ่มมีอาการเสียวฟันเวลาดื่มน้ำร้อนหรือเย็น บางครั้งอาจรู้สึกปวดฟันขึ้นมาได้ขณะเคี้ยวอาหาร เนื่องจากเศษอาหารเข้าไปติดอยู่ในรูที่ผุนั้น
- ฟันคุด เกิดฟันกรามซี่ในสุดขึ้นไมตรงที และอาจเอียงไปดันฟันข้างเคียงทำให้เกิดอาการเจ็บปวดได้ อีกทั้งบริเวณเหล่านี้มักทำความสะอาดได้ไม่ทั่วถึง จึงทำให้มีเศษอาหารค้างอยู่จนอาจเกิดหนอง รอบฟันคุดได้
- ฟันร้าว ฟันแตก โพรงประสาทฟัน ติดต่อกับภายนอก ผ่านรอยร้าวได้/น้ำเย็น/น้ำร้อน ก็ส่งถึงโพรงประสาทฟัน ทำให้ปวดฟันได้
- ฟันสึก ทำให้เกิดอาหารเสียวฟันเป็นคราว ถ้าสึกมาก ก็อาจทำให้ฟันตายได้ ถ้าฟันสึกจน ถึงชั้นโพรงประสาทฟัน ก็จะทำให้ฟันกราม มีอาการปวด และต้องอาจถอนฟันในที่สุด
- เศษอาหารติดฟัน กรณีฟันห่าง ฟันเป็นรูใหญ่ด้านข้าง เป็นโรคเหงือกอักเสบ ฟันโยก หรือมีช่องว่างระหว่างฟัน เวลาเคี้ยวอาหารชิ้นใหญ่ เศษอาหารมักจะติดตรงช่องว่างเหล่านี้ กดให้เหงือกช้ำ เป็นที่สะสมของแบคทีเรีย ทำให้ปวดเหงือกและฟันบริเวณนี้มาก
- การปวดฟันเนื่องมาจากฟันขึ้นในวัยเด็ก ซึ่งในขณะฟันขึ้น อาจมีเหงือกอักเสบร่วมด้วย แต่อาการปวดเหล่านี้ จะหายไปเองหรือฟันโผล่พ้นเหงือกแล้ว
- การนอนกัดฟัน เป็นอาการเกิดขึ้นโดยไม่รู้ตัว ซึ่งมีผลทำให้ฟันสึก หรือสารเคลือบฟันถูกทำลายไป
- ฟันที่ได้รับบาดเจ็บจาการกระแทก
- โรคเหงือกอักเสบและปริทัศต์อักเสบ(โรคของเนื้อเยื่อรอบฟัน) ส่วนใหญ่มักเป็นผลจากฟันผุลึกมากจนกระทั้งทะลุโพรงประสาทฟัน และอาจพบได้ในฟันสึก ฟันร้าว หรือแตกลึกถึงโพรงประสาทฟัน ซึ่งจะทำให้เกิดการอักเสบและการติดเชื้อของเนื้อเยื่อในโพรงประสาทฟัน ซึ่งทำให้เกิดอาการปวดฟันขึ้นมาได้โดยไม่ต้องมีสิ่งใดมากระตุ้น และจะมีอาการบวมของบริเวณพื้นที่ติดเชื้อและเกิดอาการปวดฟันได้
- โรคเส้นประสาทใบหน้า เป็นอาการที่เกิดจากการอักเสบของประสาทสมองเส้นที่ 5 ที่เลี้ยงใบหน้าและศีรษะ ซึ่งอาจทำให้มีอาการ เหมือนการปวดฟันได้
- อาการปวดจากโรคอื่นๆ และปวดร้าวส่งต่อมาที่ฟัน เช่นจากโรคไซนัสอักเสบ โรคทางหู และโรคหลอดเลือดหัวใจ
วิธีลดอาการปวดฟัน
- ลดสิ่งกระตุ้นที่ทำให้ปวดฟันเพิ่มขึ้น หรือทำให้ประสาทฟันบาดเจ็บมากขึ้นเช่น ของเย็นจัด น้ำแข็ง ไอศกรีม ของร้อนจัด น้ำร้อน น้ำชา กาแฟร้อน อาหาร้อน และอาหารที่หวานจัด รสเปรี้ยว
- ลดการกระทบกระแทก กับฟันซี่นั้น อาการปวดฟันจะเป็นมากขึ้น ถ้าฟันซี่นั้นถูกกระแทกบ่อยๆ หรือตัวฟันสูงกว่าซี่อื่นๆบางครั้ง บางครั้งฟันถูกหนุนลอยมากเพาะมีหนอง
- รับประทานอาหารที่ที่ไม่ต้องใช้แรงเคี้ยว เช่นอาหารนิ่มๆ เลี่ยงอาหารแข็ง หือเหนียวๆที่ต้องใช้แรงบดเคี้ยว หรือเลี่ยงไปเคี้ยวอีกด้าน
- ถ้าอาการปวดฟันจากเศษอาหารติดฟัน อาการจะเป็นมาก ถ้าอาหารถูกติดแน่นในซอกเหงือก เป็นเวลานานๆ วิธีที่ดีที่สุด คือให้รีบเอาเศษอาหารเหล่านั้นออกให้เร็วที่สุด โดยการใช้ Dental floss ไม่ควรใช้ไม้จิ้มฟัน
- ถ้ามีฟันผุทะลุโพรงประสาทฟัน มีหนองที่ประสาทฟัน และมีอาการบวมเห็นได้ชัด การใช้น้ำร้อนช่วยประคบ บริเวณที่บวมภายนอกช่องปาก ช่วยลดอาการปวดฟันได้ดี และช่วยเพิ่มการระบายหนอง สามารถบรรเทาอาการปวดได้ดีที่เดียว
- น้ำมะมันก้านพลู เป็นยาที่ช่วยลดอาการปวดฟันได้ ซึ่งมีการน้ำมาใช้เป็นเวลานานแล้ว โดยใช้สำลีชุบน้ำมันก้านพลู แล้วอุดลงไปในรูที่ผุ ฤทธิ์ของน้ำมันก้านพลู จะออกฤทธิ์เป็นยาแก้ปวดฟันดีที่เดียว
วิธีการข้างต้นนั้น ไม่ใช่เป็นวิธีการรักษาที่ถาวร เป็นเพียงบรรเทาอาการปวดชั่วคราว หากมีโอกาสไปพบทันตแพทย์ฯที่โรงพยาบาลอำเภอ/จังหวัด หรือเจ้าพนักงานทันตภิบาลสาธารณสุขชุมชน ที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลฯ ใกล้บ้านท่าน ก็ไม่ควรรอช้า เพื่อการรักษาให้ถูกต้อง และตรงจุดที่สุด อาการของโรคฟัน โรคเหงือก จะได้หายอย่างถาวร และไม่รุกลามต่อไป
