ผมเกิดแนวความคิดตามหัวข้อของบันทึกนี้จากการอ่านเอกสารประกอบการประชุมที่โตเกียว ชื่อ Draft Subtheme 2 : Health systems response to NCD โดยใช้ชื่อ subtheme ว่า Health Systems Response to NCD : addressing the political economy
เขาเริ่มต้นวิธีคิดว่าอิงแนวคิด Health Systems Building Blocks ของ WHO ที่บอกว่ามี ๖ องค์ประกอบคือ
- บริการสุขภาพ
- การเงินด้านสุขภาพ
- กำลังคนด้านสุขภาพ
- ผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์ และโลจิสติกส์
- ระบบสารสนเทศด้านสุขภาพ
- การจัดการและกำกับดูแล
เขาต้องการใช้โครงสร้างความคิดนี้ในการยกระดับความสำเร็จในการจัดการโรค NCD ซึ่งเมื่ออ่านร่างเอกสารครบถ้วนแล้วผมเกิดแนวคิดว่า เมื่อเอา Health Systems Building Blocks นี้มาใช้สู้ NCD จะเป็นการทำงานโดยใช้ยุทธศาสตร์ตั้งรับ จะเอาชนะได้ยาก ผมเชื่อในยุทธศาสตร์เชิงรุกมากกว่า โดยเฉพาะการรุกออกไปต่อสู้กับสาเหตุหลักของ NCD ซึ่งในเอกสารหนึ่งบอกว่า มี ๔ ตัวการใหญ่ หรือที่ผมอยากเรียกว่า “สี่ซาตาน NCD” ได้แก่ (๑) การบริโภคอาหารไม่ถูกสุขลักษณะ (๒) บุหรี่ (๓) ติดสุรา (๔) ไม่ออกกำลังกาย
จะเห็นว่า เมื่อเอาเป้าหมายลด NCD เป็นตัวตั้ง การใช้ยุทธศาสตร์จัดการที่ Health Systems Building Blocks ไม่เพียงพอ หรืออาจกล่าวแรงๆ ว่า น่าจะปรับปรุง Health Systems Building Blocks เสียใหม่ ให้มีพลังจัดการปัจจัยเสี่ยงได้ชัดเจนกว่านี้
ผมอยากเห็นยุทธศาสตร์เชิงรุก ออกไปดำเนินการจัดการปัจจัยเสี่ยงของ NCD อย่างได้ผล
เช้าวันที่ ๑๗ เมษายน ๒๕๖๑ เมื่อลงเรือบินที่สนามบินฮาเนดะ ที่โตเกียว ผมปรารภความคิดนี้ต่อ อ. บุ๋ม และคุณหมอสุวิทย์ จึงได้ความรู้ว่า 6 building blocks ของระบบสุขภาพนี้ เสนอโดย Chris Murray เมื่อเกือบ ๒๐ ปีมาแล้ว และถูกตำหนิตั้งแต่ต้นว่า เป็นแนวคิดที่เน้นบริการสุขภาพมากไป
ผมชี้ให้เห็นว่า สภาพจริงในปัจจุบัน ระบบสุขภาพถูก ๓ ซาตาน และบริษัทหากินกับยาและเทคโนโลยีเพื่อสุขภาพเข้ามาแสวงประโยชน์โดยมิชอบสารพัดวิธี ระบบสุขภาพที่ดีจึงต้องมีกลไกต่อต้านสู้รบกับซาตานและทุนนิยมสามานย์เหล่านี้ ซึ่งผมมองว่ามี ๒ กลไกใหญ่ๆ คือ (๑) กลไก best buys (๒) กลไก รณรงค์เพื่อสุขภาพ ซึ่งในประเทศไทย สสส. ทำมาก (และก่อศัตรูมากด้วย) กลไกรณรงค์นี้ ต้องเน้นส่งเสริมให้ภาคประชาสังคม และภาคสื่อสารมวลชนทำ
สายๆ วันที่ ๑๗ Doug Webb แห่ง UNDP ก็ส่งร่าง concept note ของ Subtheme 3 : Critical barriers and enablers: governance, financing, and accountability for the prevention and control of NCDs เน้นการดำเนินการแบบ multi-sectoral, multi-stakeholder ซึ่งช่วยปิดช่องโหว่ของ Subtheme 2 ได้พอดี
วิจารณ์ พานิช
๑๘ เม.ย. ๖๑
ห้อง ๕๖๗ โรงแรม แกรนด์ฮิลล์, โตเกียว
