ฌ เมื่อกำหนดนิมิต จิตในลมหายใจเข้าหวั่นไหว
ญ. เมื่อกำหนดลมหายใจเข้า จิตในนิมิตหวั่นไหว
ทั้ง ๒ อย่างนี้ เป้นอันตรายต่อความเป็นสมาธิ คำอธิบายและแก้ไขปอุปสรรคครั้งนี้ เป็นอย่างเดียวกับคุ่ก่อน คือ ช.กับ.ซ. จึงสมารถวิจฉัยรวมกันไปในคราวเดียวกัน และอาจจะสรุปความประมวลเป้นใจความสำคัญ ที่ใช้ไดทั่วไปทั้ง ๒ คู่ ว่า ในเมื่อยังใช้ลมหายใจเป็นนิมิต ก็ควรใช้อุบายในการกำหนดควบคู่ไปด้วยกัน คือไม่ทำในใจในทางที่จะแบงแยกกัน ครั้ล่วงมาขณะแห่งอุคคหนิมิต ก็กำหนดเอาฐาน ที่ตั้งเป็นตัวนิมิต ไม่ใส่ใจถึงลมหายใจ ใส่ใจแต่ความรุ้สึกทีเ่กิขึ้นที่ตรงจุดนั้นเท่านั้น ซึ่ย่อมเป็นการกำหนดลมหายใจไปในตัว ดดยไม่รู้สึกตัว อ้วยอุบายที่แยบคาย ครั้นตกมาถึงระยะแห่งปฏิภาคนิมิต ซึ่งเป้นการถือเอาอวงแห่งมโนภาพที่เกิดขึ้น มาเป็นตัวนิมิต การกำหนดลมหายใจก็กลายเป็นสิ่งที่ระงับไปแล้วโดยสิ้นเชิง ดดยถือว่าลมหายใจเป็ส่ิงที่มีอยู่เป้นระเบียบโดยไม่รู้สึก เมื่อการกำหนดปฏิภาคนิมิตยังเป้นไปได้ดีอย
ุ่ คือปรกติอยู่ก็เป็นอัถือว่าลมหายใจนั้นยังเป็นระเบียบอยู่โดยไร้สำนึกในชั้นนี้ จึงมีแต่การกำหนดนิมิตแต่อย่างเดียวโดยตรง ไม่ต้องทำในใจให้เป้นห่้วงถึงการกำหนดลมเลย...
ด. เมื่อกำหนดลมหายใจออก จิตในลมหายใจเข้าหวั่นไหว
ต. เมื่อกำหนดลมหายใจเข้า จิตในลมหายใจออกหวั่นไหว
ทั้ง ๒ อย่างนี้น เป้นอัตรายต่อความเป็นสมาธิ อุปสรรคคู่นี้เป็นไประยะยแรกๆ ความหมายโดยตรงมายถึงอาการของบุคคลที่ไม่ทำในใจโดยแยบคาย คือไม่มีการทำในใจมากพอ ถึงกับไม่สามารถทำของ ๒ อย่างนี้ ให้สม่ำเสมอกันด้วยความรุ้สึกที่เท่ากัน ทั้งน้เป้นเรพาะความไม่รู้ลบ้าง เพราะความตั้งใจมากเกินไปบ้าง ผู้ปฏิบัติพึงสังเกตให้เห็นว่าอุปสรรคในคู่นี้ มีอาการคล้ายกันกับข้อ ก. และ ข. หากแต่ มีความมุ่งหมายแตกต่างกันบ้างในข้อที่ว่าในขั้นนี้ หมายึถงจิตที่ไม่ได้รับการกระทำที่สม่ำเสมอกันในคู่หนึ่ง ๆมีอาการผิดปรกติเป็นพิเศษกว่า หรือเล็กน้อยกว่า หรือเฉพาะคนกว่า ยิ่งกว่าในขั้นต้นคือในข้อ ก. และ ข. และยังหมายถึงว่าจิตหวั่นไหวในระยะหลังนี้ อาจจะมีมูชเหตุมาจากทางอื่น ดดยไม่เนื่องกับการหายใจที่คุ่กันในระยะเดียวกันก็ได้ เพราะเหตุี่ดนนิโสมนสิการในลมหายใจไม่เท่ากันทั้ง ๒ ระยะ ผุ้ประสบอุปสรรคข้อนี้จะต้องหาทางแก้ไขเแาะส่วนที่วหั่นไหว หรือเท่าที่เป้นมูลเหตุของความหวั่นไหวเฉพาะสวน นำมากล่าวไว้ในบษนะเป็นสิ่งที่อาจจะเกิดขึ้เท่านั้น ส่วนคูต่อไปนั้นเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับสิ่งแทรกแซง...
- อานาปานสติภาวนา พุทธทาสภิกขุ
