การเรียนรู้ด้วยมายด์แมป (Mind Map) ถือเป็นเครื่องมือหนึ่งในการถอดบทเรียนของตนเองเเละผู้อื่นอย่างมีประสิทธิภาพ เพราะ

  • การสรุปเป็นแมป ช่วยกระตุ้นความคิดเเละการจดจำในการเรียนรู้ ให้เป็นความรู้ที่คงทนมากยิ่งขึ้น
  • การเขียนแมปช่วยพัฒนาสมองส่วนตรรกะเเละส่วนจินตนาการ(สมองทั้ง ๒ ซีก)ไปพร้อมๆกัน
  • การเขียนแมปช่วยให้สมองเกิดกระบวนการ Reflection สะท้อนผลการเรียนรู้ของตนเองด้วยตนเอง (R and R)
  • การเขียนแมปช่วยฝึกทักษะทางการคิด ได้แก่ วิเคราะห์ สังเคราะห์ ได้ดีเยี่ยม
  • การเขียนแมปช่วยฝึกสมาธิ การจดจ่อ ความจำ เเละการจับประเด็น
  • การเขียนแมปช่วยฝึกตรรกวิทยาในการมองหลายอย่างให้เชื่อมโยงหรือเเยกส่วนหรือเส้นขนานหรือผสมผสานกัน

หลักในการเขียนมายด์แมป มีหลายรูปแบบเเละหลายอย่างมาก ในที่นี้ขอเล่าเรื่องการเขียนแมปในเเบบผมเอง โดยต้องเข้าใจรูปแบบพื้นฐาน ดังนี้
๑) ตัวอักษรเเละข้อความในแมป

  • สรุปประเด็นให้ชัดเจนว่าเป็นเรื่องไร เเละเป็นอย่างไร
  • ใช้คำสั้นๆเข้าใจง่าย ไม่ควรใช้คำยาวเเละเข้าใจยาก
  • ขนาดตัวอักษรขึ้นอยู่กับลำดับความสำคัญ หากหัวข้อก็ตัวใหญ่เเละรายละเอียดก็ตัวเล็กลง เเต่รายละเอียดก็ตัวใหญ่กว่าหัวข้อได้ เเล้วเเต่เหตุผล
  • ตัวอักษรน่าจะเป็นศิลปะ เพื่อความสวยงามเเละน่าสนใจ

๒) ตรรกวิทยาเเละความคิดสร้างสรรค์

  • ลำดับความสำคัญ ได้แก่ Topic(หัวข้อหลัก) Main idea(ประเด็น) Supporting(เหตุผลมาสนับสนุน) เเละ Evident(หลักฐาน)
  • ใช้ความเชื่อมโยงไปสู่กันเเละกัน ในภาพเป็นแมปแบบรากไม้
  • หากไม่เชื่อมโยงกันให้เเยกส่วนกัน เพราะอยู่คนละประเด็น
  • คำนึงถึงความเป็นเหตุเป็นผลซึ่งกันเเละกัน ประเด็นใดที่ไม่เป็นเหตุเเละผลก็เเยกออกไปต่างหาก
  • หลายเรื่อง ไม่เป็นเหตุเเละผล เป็นสภาวะ ไม่สามารถเชื่อมโยงอย่างไรได้ เเต่สภาวะมันจะเชื่อมโยงตัวของมันเอง
  • รากไม้มีไม่จำกัด จะลากเท่าไหร่ก็ได้เเล้วเเต่เหตุผล

๓) ใช้ศิลปะในแมป

  • ใช้อักษรศิลป์ ตามแบบฉบับของตนเองเพื่อความสวยงาม
  • วาดภาพประกอบเรื่อง อาจอย่างน้อยๆ ตรง Topic เเละ Main idea ต้องมีภาพ เพื่อการจดจำ
  • ใช้สีสันเพื่อความเข้าใจเเละการจดจำ หรือ หากบันทึกอย่างรีบเร่งอาจใช้ปากกาเล่มเดียวก็เพียงพอ เช่น การบันทึกระหว่างการเรียน
  • ใช้องค์ประกอบศิลป์เพื่อความสวยงาม เเละการจัดวางที่น่าอ่านทบทวน เพราะเราจะจดจำว่า เนื้อหานี้มันอยู่ภาพไหน ตำแหน่งใด เเละเส้นที่เท่าไหร่

๔) รูปแบบที่หลากหลาย

  • แบบรากไม้ จะเหมือนในภาพ คือ เน้นการเชื่อมโยงเป็นสำคัญ
  • แบบ Concept map คือ การใช้รูปทรงเป็นทางการ วิชาการ เช่น ตาราง สี่เหลี่ยม เป็นต้น
  • แบบ Flow chart คือ เขียนรูปทรงเเล้ว ใช้ลูกศร เน้นแผนผังกระบวนทัศน์
  • แบบ Timeline คือ เน้นมิติเวลาเเละเหตุการณ์
  • เราควรดูว่าเนื้อหาที่จะบันทึกนั้น สอดคล้องกับแบบไหนก็ให้เขียนตามแบบนั้น ไม่จำเป็นต้นรากไม้ทั้งหมด ไม่จำเป็นต้อง Flow chart ทั้งหมด เเต่บางหัวข้อ อาจต้องใช้ทุกรูปแบบ หรืออาจเรียกว่า "ไม่มีรูปแบบ" ก็ได้

๕) นอกกรอบที่ควรรู้

  • ทุกอย่างเชื่อมโยงกันได้ด้วยเหตุผล เเละเชื่อมโยงกันไม่ได้ด้วยเหตุผล
  • ทุกรูปแบบการเขียนควรผสมผสาน เพราะรูปแบบเดียวอาจไม่สามารถเขียนสรุปเพื่อความเข้าใจได้
  • ไม่จำเป็นต้องเป็นเส้นเสมอไป เพราะหลายอย่างไม่เป็นเหตุผล เเละจินตนาการสำคัญกว่าตรรกะ
  • การเขียนแมปนั้น ไม่มีกรอบ "เเล้วเเต่เราจะเขียน"
  • จงเขียนแมปในแบบของตนเอง

บันทึกนี้พยายามจะบอกว่า "เราต้องเขียนแมปตามแบบของตนเอง" เเละการสรุปเป็นแมปนั้น ไม่ยาก เพราะทุกๆวันเราจดบันทึกอยู่เเล้ว การสรุปเป็นแมป เป็นเพียงรูปแบบนึงที่น่าสนใจอย่างยิ่งครับ