​พระเจ้าอยู่หัวเป็นน้ำ ฉันจะเป็นป่า ...

พระเจ้าอยู่หัวเป็นน้ำ ฉันจะเป็นป่า ...

26 มกราคม 2560

ทีมวิชาการ สมาคมพนักงานเทศบาลแห่งประเทศไทย [1]

ในแนวทางตาม “โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ” หรือโครงการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริขององค์พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช นั้น มีมากมายหลากหลาย ที่สำคัญ ๆ อาทิเช่น โครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา (2504) โครงการตามมูลนิธิโครงการหลวง (2512) โครงการฝนหลวง (2512) โครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน (2516) โครงการแกล้งดิน (2526) โครงการตามมูลนิธิชัยพัฒนา (2531) โครงการกังหันชัยพัฒนา (2532) โครงการแก้มลิง (2538) ฯลฯ เป็นต้น [2]

โดยมีหลักการส่วนมากเป็นการแก้ไขปัญหาและพัฒนาด้านการทำมาหากินของประชากรเป็นสำคัญหลักสำคัญของ ทุกเรื่องก็คือ “ความเรียบง่าย” ทั้งนี้ได้ทรง ใช้คำว่า “Simplify” หรือ “Simplicity” [3] ทั้งในแนวคิดและด้านเทคนิควิชาการจะต้องสมเหตุผล

ประเภทโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ

4 ประเภท [4] ได้แก่ (1) โครงการตามพระราชประสงค์ เป็นโครงการที่ทรง ศึกษา ค้นคว้า วิจัยและทดลองปฏิบัติเป็นการส่วนพระองค์ โดยใช้พระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ เพื่อแสวงหาแนวทางและวิธีปฏิบัติที่ดี เมื่อโครงการนั้น ได้ผลดีมีประโยชน์แก่ราษฎรอย่างแท้จริงแล้ว จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รัฐบาลเข้ามารับช่วงงานต่อไป (2) โครงการหลวง เป็นโครงการที่ทรงเลือกดำเนินการเพื่ออนุรักษ์ และฟื้นฟูพื้นที่บนดอยต่างๆ ในเขตภาคเหนือที่เป็นแหล่งต้นน้ำลำธาร ให้ชาวเขาหันมาปลูกพืชเศรษฐกิจทั้งไม้ดอก และไม้ผล จนมีอาชีพที่มั่นคง ลดการตัดไม้ทำลายป่าได้เป็นจำนวนมาก ซึ่งความสำเร็จที่เกิดขึ้น ทำให้โครงการหลวง ได้รับรางวัลแมกไซไซ ในฐานะองค์กรดีเด่น สาขาส่งเสริมความเข้าใจอันดีระหว่างประเทศ ประจำปี 2531 (3) โครงการในพระบรมราชานุเคราะห์ เป็นโครงการที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว พระราชทานแนวพระราชดำริ และคำแนะนำให้เอกชนไปดำเนินการและรับผิดชอบด้านกำลังทรัพย์ กำลังปัญญา และบุคลากร ตลอดจน ติดตามผลงานด้วยตนเอง เช่น โครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน (4) โครงการตามพระราชดำริ เป็นโครงการที่ทรงวางแผนพัฒนา และให้รัฐบาลร่วมดำเนินการ โดยครอบคลุมการพัฒนาในหลายสาขา

พระราชาแห่งน้ำ

มีพระราชดำรัสสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เมื่อ 20 ธันวาคม 2525ว่า “พระเจ้าอยู่หัวเป็นน้ำ ฉันจะเป็นป่า ป่าที่ถวายความจงรักภักดีต่อน้ำ ...พระเจ้าอยู่หัวสร้างอ่างเก็บน้ำ ฉันจะสร้างป่า” [5] อันเป็นที่มาของโครงการพระราชดำริ หรือโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริในหลาย ๆ โครงการ จากพระราชาผู้ทรงเป็นที่รักของปวงชนชาวไทย

“ทรงเป็นปราชญ์แห่งน้ำ” [6] น้ำท่วมเรามีแก้มลิง น้ำแล้งเรามีฝนเทียม น้ำเสียเรามีกังหันน้ำชัยพัฒนา ในหลาย ๆ โครงการเกี่ยวพันกันอย่างมีระบบ ซึ่งเกี่ยวพันกับโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริด้านสิ่งแวดล้อมอาทิ โครงการแก้มลิง น้ำดีไล่น้ำเสีย(น้ำทะเลหนุน) ประตูระบายน้ำและเขื่อน อธรรมปราบอธรรม(ผักตบชวา) ปลูกป่าในใจคน(จิตสำนึกรักษาป่าต้นน้ำ) วิถีพอเพียงแบ่งปันผูกพันดินน้ำป่า เข้าใจเข้าถึงพัฒนา ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง(ทางสายกลางที่ขึ้นอยู่กับวิถีชีวิตและแนวคิดการดำรงอยู่) ฯลฯ

น้ำคือชีวิต

ในการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อการเพาะปลูกหรือการชลประทาน ถือว่า เป็นงานที่มีความสำคัญ และมีประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับประชาชน ส่วนใหญ่ของประเทศ ที่มีอาชีพส่วนใหญ่เป็นเกษตรกร แม้จะมีพื้นที่การเพาะปลูกส่วนใหญ่อยู่ทุกภาค แต่พื้นที่เพาะปลูกที่อยู่นอกเขตชลประทานต้องอาศัยเพียงน้ำฝน และน้ำ จากแหล่งน้ำธรรมชาติเป็นหลัก ทำให้ผลผลิตที่ได้รับไม่ดี องค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ทรงให้ความสนพระราชหฤทัย เกี่ยวกับการพัฒนาแหล่งน้ำ มากกว่าโครงการพัฒนาอันเนื่องมาจาก พระราชดำริประเภทอื่น ทรงให้ความสำคัญในลักษณะ “น้ำคือชีวิต” ดังพระราชดำรัส ณ สวนจิตรลดา เมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2529 ความตอนหนึ่งว่า

“...หลักสำคัญว่าต้องมีน้ำบริโภค น้ำใช้ น้ำเพื่อการเพาะ ปลูก เพราะว่าชีวิตอยู่ที่นั่น ถ้ามีน้ำคนอยู่ได้ ถ้าไม่มี น้ำ คนอยู่ไม่ได้ ไม่มีไฟฟ้าคนอยู่ได้ แต่ถ้ามีไฟฟ้าไม่มีน้ำคน อยู่ไม่ได้...” [7]

พระราชินีแห่งป่า

ในเรื่องป่านั้น องค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่ฯ ทรงใช้ธรรมชาติช่วยธรรมชาติ ทรงเข้าใจถึงธรรมชาติและต้องการให้ประชาชนใกล้ชิดกับธรรมชาติ ทรงมองอย่างละเอียดถึงปัญหาธรรมชาติ หากเราต้องการแก้ไขธรรมชาติจะต้องใช้ธรรมชาติเข้าช่วยเหลือ อาทิ การแก้ไขปัญหาป่าเสื่อมโทรม ได้พระราชทานพระราชดำริ การปลูกป่า โดยไม่ต้องปลูก ปล่อยให้ธรรมชาติช่วยในการฟื้นฟูธรรมชาติ หรือแม้กระทั่ง การปลูกป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง ได้แก่ ปลูกไม้เศรษฐกิจ ไม้ผล และไม้ฟืนนอกจากได้ประโยชน์ตามชื่อของไม้แล้วยังช่วยรักษาความชุ่มชื้นให้แก่พื้นดินด้วย เห็นได้ว่าทรงเข้าใจธรรมชาติ และมนุษย์อย่างเกื้อกูลกัน ทำให้คนอยู่ร่วมกับป่าได้อย่างยั่งยืน [8]

ซึ่งในกิจกรรมอีกด้านหนึ่งนั้น การรักษาป่า การทำนุบำรุงป่า ก็เป็นสิ่งสำคัญที่ต้องเกื้อหนุนกันให้พสกนิกรได้อยู่เย็นเป็นสุข อันเป็นที่มาของ “โครงการรักป่าป่ารักน้ำ” ในดำริของ “มหาราชินีกับทรัพยากรน้ำ” ด้วยพระราชปณิธานสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ ว่า“ฉันจะสร้างป่า” เพราะ“ดินและน้ำ ลมและฟ้า ป่าและเขา รวมกันเข้าคือทรัพย์สินแผ่นดินแม่ ฝากลูกไทยรวมใจภักดิ์รักดูแล เพื่อมอบแก่หลานเหลนไทยไปชั่วกาล” [9] อันเป็นคำขวัญ “วันแม่แห่งชาติ” ประจำปี 2558

โครงการป่ารักน้ำในพระองค์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์[10]

ดังที่ทราบแล้วว่าปัจจุบันพื้นที่ป่าไม้ได้ลดจำนวนลง ส่วนหนึ่งเกิดจากภัยธรรมชาติแล้วยังเกิดจากการลักลอบตัดไม้ทำลายป่า และมีจำนวนไม่น้อยของการลักลอบตัดไม้ทำลายป่าที่เกิดจากความยากจนของราษฎร สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ทรงห่วงใยปัญหานี้ และทรงวิตกว่า ประเทศชาติกำลังสูญเสียทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญไป พระองค์จึงพระราชทานพระราชดำริ ให้จัดตั้งโครงการที่จะช่วยเหลือราษฎร ที่ทุกข์ยากเหล่านี้ได้มีอาชีพที่สุจริต มีรายได้เพื่อประทังชีวิต โดยไม่ตัดไม้ทำลายป่าอีกต่อไป ซึ่งโครงการนี้ คือ “โครงการป่ารักน้ำ” นั่นเอง

โครงการป่ารักน้ำ เริ่มทดลองเป็นครั้งแรกที่บ้านน้ำติ้ว ตำบลส่องดาว อำเภอส่องดาว จังหวัดสกลนคร เมื่อวันที่ 20 ธันวาคม 2525 เป็นโครงการเพื่อปลูกป่า ด้วยพันธุ์ไม้ที่เติบโตเร็ว โดยราษฎรเป็นผู้ลงแรงปลูกและดูแลบำรุงเลี้ยง บนพื้นดินที่ทรงซื้อ และทรงเช่าพระราชทาน รวมทั้งเงินเดือนที่พระราชทานแก่ราษฎรผู้ยากจน ที่เข้าโครงการมีวัตถุประสงค์ 5 ประการ คือ

(1) เพื่อฟื้นฟูสภาพป่าที่เสื่อมโทรม ให้เป็นบริเวณต้นน้ำลำธารกักเก็บน้ำไว้ใช้ประโยชน์

(2) เพื่ออนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้เดิมเอาไว้ให้ได้ ในเวลาเดียวกันก็ปลูกเสริมขึ้น เพื่อให้มีป่าไม้ช่วยในการควบคุม ความปรวนแปรของดินฟ้าอากาศ และภัยแล้ง

(3) เพื่อเสริมสร้างและปลูกฝังให้ราษฎรเกิดความรักและหวงแหนทรัพยากรป่าไม้ให้มากยิ่งขึ้น

(4) เพื่อให้ประชาชนในท้องถิ่นมีไม้ไว้ใช้สอย และเพิ่มพูนรายได้

(5) เพื่อช่วยเหลือราษฎรที่ยากจนขาดแคลนที่ดินทำกินและบุกรุกกระจัดกระจายในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ให้มีที่อยู่ เป็นหลักแหล่งมีอาชีพแน่นอน เพื่อจะได้มีรายได้เลี้ยงครอบครัวต่อไป

นับเป็นบุญของพสกนิกรชาวไทย เพราะไม่ว่าสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์จะเสด็จพระราชดำเนินไปในท้องที่ใด จังหวัดใดก็ตาม เมื่อทรงพบและทอดพระเนตรเห็นความทุกข์ยาก หรือความเดือดร้อนของราษฎร พระองค์จะมีพระราชดำริให้ความช่วยเหลือทันที เกิดประโยชน์สุขแก่ราษฎร สมดังคำกล่าวที่ว่า “พระเจ้าอยู่หัวเป็นน้ำ ฉันจะเป็นป่า”



[1]PhachernThammasarangkoon & Ong-art saibutra, Municipality Officer ทีมวิชาการสมาคมพนักงานเทศบาลแห่งประเทศไทย, หนังสือพิมพ์สยามรัฐรายวัน ฉบับวันพฤหัสบดีที่ 26 มกราคม 2560 ปีที่ 67 ฉบับที่ 23285 หน้า 10, การเมืองท้องถิ่น : บทความพิเศษ & หนังสือพิมพ์สยามรัฐสัปดาห์วิจารณ์ ปีที่ 64 ฉบับที่ 20 วันศุกร์ที่ 27 มกราคม– วันพฤหัสบดีที่ 2 กุมภาพันธ์ 2560, หน้า 66

[2]โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ, E-book เดลิมิเร่อร์ ฉบับในหลวงรัชกาลที่ 9, 2560, http://online.fliphtml5.com/htaf/upvg/ & http://online.fliphtml5.com/htaf/upvg/#p=1

[3]Ratchaneewansuwannabon, พระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว, 20 พฤษภาคม 2549, https://www.gotoknow.org/posts/29705 & หลัก 23 ประการการทรงงานของพระเจ้าอยู่หัว, ใน “โครงการป่ารักน้ำ” องค์การป่ารักษ์น้ำแห่งประเทศไทย -The wilderness society organization of Thailand, http://www.wilderness-thailand.com/background-thai...

[4]ประสิทธิ์ เนียมแก้ว, พระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว, 20 ธันวาคม 2552, https://www.gotoknow.org/posts/321612?locale=en

[5]พระราชปณิธาน 'ฉันจะสร้างป่า', 12 สิงหาคม 2558, http://www.thaipost.net/?q=พระราชปณิธาน-ฉันจะสร้างป่า

& มหาราชินีกับทรัพยากรน้ำ, พระราชดำรัส, http://202.129.59.73/queen/speech.htm

ที่เขื่อนสิริกิติ์ จังหวัดอุตรดิตถ์ จะพบแผ่นข้อความ “พระราชเสาวนีย์” สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ เมื่อ 20 ธันวาคม 2525 ติดไว้ว่า “...พระเจ้าอยู่หัวเป็นน้ำ ฉันจะเป็นป่า ป่าที่ถวายความจงรักภักดีต่อน้ำ ... พระเจ้าอยู่หัวสร้างอ่างเก็บน้ำ ฉันจะสร้างป่า...”

[6]ทรงพระราชสมัญญาว่า “พระบิดาแห่งการจัดการทรัพยากรน้ำ” (พ.ศ. 2539) ดู มหาราชกษัตริย์นักพัฒนา, 20 ตุลาคม 2559, https://www.gotoknow.org/posts/617466 & พระบิดาแห่งการจัดการทรัพยากรน้ำ, http://www.xn--12co9drbac8a9as5aiidh8isei1npa.com/... & พระบิดาแห่งการจัดการทรัพยากรน้ำ, http://www.nso.go.th/webstat/king/kfiles/k1-04.pdf & พระบิดาแห่งการจัดการทรัพยากรน้ำ, Manager Online, 14 ตุลาคม 2559, www.manager.co.th/Home/ViewNews.aspx?NewsID=959000... & พระมหากษัตริย์นักพัฒนา, thairath.co.th, 16 ตุลาคม 2559, www.thairath.co.th/content/754546 & ปราชญ์แห่งน้ำ, ปราชญ์แห่งน้ำ:คลินิกคนรักบ้าน โดย อ.เชี่ยว ชอบช่วย หรือ ผศ.ดร.ภัทรพล เวทยสุภรณ์ ในคมชัดลึก, 10 ธันวาคม 2554, http://www.komchadluek.net/news/lifestyle/117228 & http://www.homeloverthai.com/index.php?option=com_...

[7]นพภา เฉลิมรูป, โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ, 24 มกราคม 2552, https://www.gotoknow.org/posts/237153

[8]KhanuengnichAnuroj, หลักการทรงงาน, Human Resource Guide, 16 ธันวาคม 2556, https://www.gotoknow.org/posts/556599

[9]พระราชปณิธาน 'ฉันจะสร้างป่า', 12 สิงหาคม 2558, อ้างแล้ว & 80 พรรษา สมเด็จพระบรมราชินีนาถ นักพัฒนาผู้ยิ่งใหญ่ เพื่อปวงประชาเป็นสุข, ทีมข่าวสตรีไทยรัฐ, 12 สิงหาคม 2555, www.thairath.co.th/content/282887

[10]มหาราชินีกับทรัพยากรน้ำ, พระราชดำรัส, อ้างแล้ว & โครงการป่ารักน้ำ, องค์การป่ารักษ์น้ำแห่งประเทศไทย, The wilderness society organization of Thailand, http://www.wilderness-thailand.com/background-thai...

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน Local Administration



ความเห็น (1)

เขียนเมื่อ 

ถอดรหัสปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงสู่เป้าหมายของ UN, www.tsdf.or.th มูลนิธิมั่นพัฒนา, 27 มกราคม 2560, http://welovethaiking.com/blog/ถอดรหัสปรัชญาเศรษฐก...